Tarihte Bugün 26 Mart

26 Mart, hem Türkiye hem de dünya tarihinde diplomatik ilişkilerden modernleşme reformlarına, savaşlardan barış antlaşmalarına ve kültürel dönüm noktalarına kadar geniş bir yelpazede iz bırakan önemli bir gündür. 

26 Mart’ta Gerçekleşen Önemli Olaylar (Dünya ve Türkiye)

Osmanlı ve Erken Dönem Olayları

• 1583: İngiltere’nin Osmanlı topraklarındaki ilk resmî elçisi William Harborne, İstanbul’a ulaştı. Bu olay, Osmanlı-İngiliz diplomatik ilişkilerinin başlangıcı olarak kabul edilir ve iki devlet arasında ticari ve siyasi bağların güçlenmesine zemin hazırladı.
• 1636: Hollanda’da Utrecht Üniversitesi kuruldu. Bu kurum, zamanla Avrupa’nın en köklü ve saygın eğitim merkezlerinden biri haline geldi.
• 1821: Osmanlı Sadrazamı Seyyid Ali Paşa görevden alındı ve yerine Benderli Ali Paşa atandı. Bu değişim, Osmanlı iç yönetimindeki siyasi dengelerin bir yansımasıydı.
• 1169: Selahaddin Eyyubi, Mısır’ın emiri oldu (tarihsel kayıtlara göre bu dönemde önemli bir güç kazanımı).
• 1027: Papa XIX. John, Konrad II’yi Kutsal Roma İmparatoru olarak taçlandırdı ve Salian Hanedanı’nın temelleri atıldı.

Doğal Afetler, Savaşlar ve Askeri Gelişmeler

• 1812: Venezuela’nın başkenti Karakas, şiddetli bir depremle büyük ölçüde tahrip oldu. Binlerce kişi hayatını kaybetti ve şehir ağır hasar gördü.
• 1913: Birinci Balkan Savaşı sırasında Edirne, Bulgar ve Sırp kuvvetleri tarafından ele geçirildi. Bu olay, Osmanlı İmparatorluğu için önemli bir kayıp olarak tarihe geçti ve Balkanlar’daki güç dengelerini değiştirdi.
• 1915: I. Dünya Savaşı’nda Birinci Gazze Muharebesi yaşandı. Osmanlı kuvvetleri, İngiliz ilerleyişini durdurarak önemli bir direniş gösterdi.
• 1917: I. Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Boğazı’nın Anadolu yakasında görev yapacak Osmanlı 15. Kolordusu teşkil edildi.
• 1942: Nazi Almanyası, Yahudileri Polonya’daki Auschwitz Toplama Kampı’na sistematik olarak göndermeye başladı. İlk kadın mahkûmlar da bu tarihte kampa ulaştı; bu süreç Holokost’un en karanlık aşamalarından birini başlattı.
• 1945: Iwo Jima Savaşı resmen sona erdi. ABD kuvvetleri, Pasifik’teki bu stratejik adayı Japon savunmasından aldıktan sonra “güvenli” ilan etti.
• 1954: Bikini Atolü’nde “Romeo” adlı termonükleer bomba testi yapıldı (yaklaşık 11 megaton güç).

Cumhuriyet Dönemi ve Modernleşme

• 1931: Türkiye’de Ölçüler Kanunu kabul edildi. Bu kanunla okka, endaze, arşın gibi eski Osmanlı ölçü birimleri kaldırılarak gram, metre, litre gibi metrik sistem zorunlu hale getirildi. Bu, Türkiye’nin modernleşme ve standartlaşma sürecinde kritik bir adımdı.
• 1934: Birleşik Krallık’ta motorlu taşıt kullanacaklar için şoförlük sınavı zorunluluğu getirildi.
• 1939: İspanya İç Savaşı’nda Milliyetçiler son genel taarruzlarını başlattı.
• 1971: Türkiye’de Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay, 12 Mart Muhtırası sonrası istifa eden Süleyman Demirel’in yerine atanan Nihat Erim hükümetini onayladı.
• 1971: İstanbul’da Boğaziçi Köprüsü’nün (15 Temmuz Şehitler Köprüsü) son ünitelerinden biri yerine konuldu. Asya ve Avrupa yakaları fiziki olarak bağlandı; “iki kıta birleşti” ifadesi bu olayla özdeşleşti.
• 1971: Doğu Pakistan (bugünkü Bangladeş), Pakistan’dan ayrılarak bağımsızlığını ilan etti. Bu, Bangladeş Bağımsızlık Savaşı’nın başlangıcı oldu ve bölgede büyük insani ve siyasi sonuçlar doğurdu.

20. Yüzyıl Sonrası ve Uluslararası Gelişmeler

• 1975: Biyolojik Silahlar Sözleşmesi resmen yürürlüğe girdi.
• 1979: Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat, İsrail Başbakanı Menahem Begin ve ABD Başkanı Jimmy Carter’ın katılımıyla Washington’da Mısır-İsrail Barış Antlaşması imzalandı. Bu anlaşma, Orta Doğu’da 30 yıllık düşmanlığı resmen sona erdirdi ve Camp David sürecinin somut sonucuydu.
• 1991: Arjantin, Brezilya, Uruguay ve Paraguay arasında Mercosur (Güney Amerika Ortak Pazarı) kuruldu.
• 1995: Schengen Anlaşması resmen yürürlüğe girdi. Bu sayede Avrupa’da birçok ülkede sınır kontrolleri kaldırıldı ve serbest dolaşım alanı genişledi.
• 1997: Heaven’s Gate tarikatının toplu intihar olayı ortaya çıktı; Kaliforniya’da 39 ceset bulundu.
• 2000: Rusya’da devlet başkanlığı seçimlerini Vladimir Putin kazandı.
• 2002: TBMM’de AB uyum sürecinde sekiz yasada değişiklik yapan dokuz maddelik yasa tasarısı kabul edildi.
• 2002: İsrail’de Uluslararası Geçici Mevcudiyet’e ait araca düzenlenen saldırıda Türk Binbaşı Cengiz Toytunç şehit düştü, Yüzbaşı Hüseyin Özarslan yaralandı.
• 2024: ABD’de Francis Scott Key Köprüsü, MV Dali konteyner gemisinin çarpması sonucu çöktü; olayda 6 kişi hayatını kaybetti.

Diğer dikkat çeken dünya olayları arasında şunlar yer alır: 590’da Bizans İmparatoru Maurice’in oğlu Theodosius’u ortak imparator ilan etmesi, 1344’te Algeciras Kuşatması’nın sona ermesi (Avrupa’da barut kullanımının erken örneklerinden), 1830’da Mormon Kitabı’nın yayımlanması, 1885’te Kanada’da Metis İsyanı’nın başlaması, 1971’de Bangladeş’in ilanının yanı sıra çeşitli protesto ve bilimsel gelişmeler.

26 Mart’ta Doğan Önemli İsimler

• 1516: Conrad Gesner (İsviçreli doğa bilimci, botanikçi ve zoolog).
• 1805: Şirali Müslümov (Azeri çiftçi, uzun ömür rekoru iddialarıyla bilinen isim).
• 1849: Armand Peugeot (Fransız sanayici, Peugeot otomobil markasının kurucusu).
• 1871: Rauf Yekta (Türk müzisyen, müzikolog ve besteci).
• 1874: Robert Frost (Amerikalı ünlü şair, Pulitzer ödüllü).
• 1875: Syngman Rhee (Güney Kore’nin ilk cumhurbaşkanı).
• 1911: Tennessee Williams (Amerikalı oyun yazarı, “Bir Tramvay Adı Arzu” gibi eserlerin yaratıcısı, Pulitzer ödüllü).
• 1913: Paul Erdös (Macar matematikçi).
• 1913: Zehra Bilir (Türk türkücü).
• 1931: Leonard Nimoy (Amerikalı oyuncu ve yönetmen, Star Trek’teki Spock rolüyle tanınır).
• 1934: Alan Arkin (Amerikalı Oscar ödüllü aktör, yönetmen ve müzisyen).
• 1935: Erdal Öz (Türk yazar ve yayıncı).
• 1935: Mahmud Abbas (Filistinli politikacı).
• 1940: James Caan (Amerikalı oyuncu).
• 1940: Nancy Pelosi (Amerikalı politikacı).
• 1941: Richard Dawkins (İngiliz biyolog ve yazar).
• 1942: Ayşegül Devrim (Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu).
• 1943: Mustafa Kalemli (Türk politikacı).
• 1944: Diana Ross (Amerikalı ünlü şarkıcı, Supremes grubunun solisti).
• 1948: Steven Tyler (Amerikalı rock şarkıcısı, Aerosmith’in solisti).

Ayrıca Joseph Campbell (mitolog), Pierre Boulez (besteci), Tinto Brass (yönetmen), Erica Jong (yazar) ve Bob Woodward gibi dünya çapında tanınmış birçok isim de bu tarihte doğdu.

26 Mart’ta Vefat Eden Önemli İsimler

• 858: Hallac-ı Mansur (İranlı sûfi ve düşünür; düşüncelerinden dolayı işkence edilerek öldürüldü).
• 1827: Ludwig van Beethoven (Alman besteci ve piyanist; klasik müziğin en büyük isimlerinden biri, 9. Senfoni gibi eserlerin yaratıcısı).
• 1892: Walt Whitman (Amerikalı şair, “Çimen Yaprakları” eserinin yazarı).
• 1923: Sarah Bernhardt (Fransız ünlü aktris).
• 1945: David Lloyd George (eski İngiltere Başbakanı).
• 1959: Suavi Tedü (Türk oyuncu, yönetmen ve senarist).
• 1959: Raymond Chandler (Amerikalı polisiye roman yazarı).
• 1964: Peter Lorre (Macar asıllı Amerikalı aktör).
• 1973: Noël Coward (İngiliz oyun yazarı ve aktör).
• 1995: Belgin Doruk (Türk sinema sanatçısı).
• 1995: Eazy-E (Amerikalı rapçi, gangsta rap’in öncülerinden).

Ayrıca Maurice Barrymore, James Caan’ın ölüm yılı (2022) ve daha pek çok sanatçı, bilim insanı, siyasetçi bu tarihte aramızdan ayrıldı.

26 Mart’ın Dikkat Çeken Anlamları

Bu gün, Epilepsi Farkındalık Günü ve Balkan Şehitlerini Anma Günü (Edirne’nin düşüşü nedeniyle) gibi özel anlamlar da taşır.

26 Mart, Osmanlı diplomasisinden Türkiye’nin modernleşme adımlarına, dünya savaşlarından barış antlaşmalarına, büyük sanatçıların hayatlarına kadar zengin bir tarihsel mirası barındırır. Hem acı dolu kayıplar hem de birleştirici gelişmelerle dolu bu gün, tarihin karmaşıklığını en iyi yansıtan tarihlerden biridir. Her yıl bu tarihte yaşananlar, insanlığın hem mücadelelerini hem de ilerlemelerini hatırlatmaya devam eder.