Tarihte Bugün 23 Mart

23 Mart, hem dünya hem de Türkiye tarihi açısından savaşlardan siyasi kararlara, bilimsel gelişmelerden kültürel olaylara kadar birçok önemli gelişmenin yaşandığı bir gündür. Aşağıda olaylar, doğanlar ve ölenler başlıklarıyla detaylı ve kronolojik bir şekilde bulabilirsin.

23 Mart’ta Yaşanan Önemli Olaylar

Eski ve Orta Çağ Dönemi

• 59 – Roma İmparatoriçesi Genç Agrippina, oğlu İmparator Nero tarafından suikasta uğrayarak öldürüldü (çeşitli yöntemlerle gerçekleştirilen suikast detayları tarih kaynaklarında yer alır).
• 625 – Arabistan’da Müslüman ordusu Hz. Muhammed önderliğinde Kureyşlilerle Uhud Savaşı’nda karşı karşıya geldi ve yenilgi aldı; İslam tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilir.
• 851 – Çinli tarihçi ve siyasetçi Zhou Chi öldü.
• 1022 – Çin İmparatoru Zhen Zong öldü.
• 1103 – Burgonya Dükü Eudes I öldü.
• 1338 – Japonya’da Nanboku-chō döneminde Go-Kōgon İmparatoru tahta çıktı.
• 1361 – İngiltere’nin en zengin soylularından Lancaster Dükü Henry of Grosmont öldü.
• 1400 – Vietnam’da Trần Hanedanı, 175 yıllık yönetimden sonra saray görevlisi Hồ Quý Ly tarafından devrildi.

18. ve 19. Yüzyıl Gelişmeleri

• 1430 – İngiltere Kraliçesi Margaret of Anjou doğdu (sonradan önemli siyasi rol oynadı).
• 1540 – İngiltere’de Waltham Abbey, VIII. Henry’ye teslim edildi ve Manastırların Dağıtılması sürecindeki son dini topluluk kapatıldı.
• 1568 – Fransa’daki Din Savaşları’nın ikinci aşaması Longjumeau Barışı ile sona erdi.
• 1775 – Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında Patrick Henry, Virginia’daki St. John’s Kilisesi’nde ünlü “Bana özgürlük verin ya da ölüm verin!” konuşmasını yaptı.
• 1791 – Hollandalı kadın hakları savunucusu Etta Palm d’Aelders, “Gerçeğin Dostları Konfederasyonu” adlı kadın kulüplerini kurdu.
• 1801 – Rus Çarı I. Pavel, St. Michael’s Kalesi’ndeki yatak odasında kılıçla vuruldu, boğuldu ve ayaklar altında ezilerek öldürüldü; yerine I. Aleksandr çar oldu.
• 1806 – Lewis ve Clark keşif heyeti, Louisiana Satın Alması’nı tamamlayıp Pasifik Okyanusu’na ulaştıktan sonra zorlu dönüş yolculuğuna başladı.
• 1821 – Yunan Bağımsızlık Savaşı’nda Kalamata şehri düştü.
• 1839 – Myanmar’da Konbaung Hanedanı’nın eski başkenti Inwa’yı büyük bir deprem tamamen yıktı; aynı yıl “OK” kelimesi (oll correct anlamında) Boston Morning Post gazetesinde ilk kez kaydedildi.
• 1842 – Fransız yazar Stendhal öldü.
• 1848 – Macaristan, Avusturya’dan bağımsızlığını ilan etti; aynı yıl Yeni Zelanda’da John Wickliffe gemisiyle ilk İskoç yerleşimciler Port Chalmers’a ulaştı ve Otago eyaleti kuruldu.
• 1855 – İstanbul’da Dolmabahçe Camii ibadete açıldı.
• 1857 – Elisha Otis’in ilk asansörü New York’ta 488 Broadway adresine kuruldu.

20. Yüzyılın Başları ve Savaş Yılları

• 1862 – Amerikan İç Savaşı’nda Virginia’da Kernstown’ın İlk Savaşı başladı; Stonewall Jackson’ın Valley Kampanyası’nın başlangıcıydı ve Konfederasyon yenilgisine rağmen Richmond’un ele geçirilmesini geciktirdi.
• 1868 – Kaliforniya Üniversitesi, Oakland’da Organic Act yasasıyla kuruldu.
• 1879 – Pasifik Savaşı’nda Topáter Savaşı yapıldı; Şili ile Bolivya-Peru ittifakı arasında ilk çatışma yaşandı.
• 1885 – Çin-Fransız Savaşı’nda Phu Lam Tao Savaşı’nda Çin zafer kazandı (Kuzey Vietnam yakınlarında).
• 1888 – İngiltere’de dünyanın en eski profesyonel futbol ligi olan The Football League ilk toplantısını yaptı.
• 1889 – Hindistan’da Mirza Ghulam Ahmad tarafından Ahmadiyya Müslüman Cemaati Qadian’da kuruldu.
• 1901 – Filipinler’in ilk cumhurbaşkanı Emilio Aguinaldo, Isabela’da Amerikalı General Funston tarafından yakalandı.
• 1903 – Wright Kardeşler, ilk sabit kanatlı hava aracı patentini başvurdu.
• 1905 – Girit’te Eleftherios Venizelos, Girit’in Yunanistan’la birleşmesi çağrısı yaptı ve Theriso İsyanı başladı.
• 1909 – ABD eski Başkanı Theodore Roosevelt, Afrika safari yolculuğuna çıktı (Smithsonian ve National Geographic sponsorluğunda).
• 1913 – ABD orta kesiminde tornado salgını 240’tan fazla kişiyi öldürdü; aynı sırada Ohio Nehri taşkını 650 kişi daha öldürdü.
• 1918 – Birinci Dünya Savaşı’nda Alman Bahar Taarruzu’nun üçüncü gününde İngiliz Royal West Kent Alayı’nın 10. Taburu tamamen yok edildi ve birçok asker esir düştü; aynı yıl Rus İç Savaşı’nda Don Sovyet Cumhuriyeti ilan edildi.
• 1919 – İtalya’da Benito Mussolini, Fasci Italiani di Combattimento (Faşist Mücadele Birlikleri) partisini Milano’da kurdu; aynı yıl Türkiye’de II. İnönü Muharebesi başladı (Yunan kuvvetleri Uşak-Bursa üzerinden Afyon-Eskişehir’e saldırdı); Mübadele ile Selanik’ten gelen Türkler Didim’e ulaştı.
• 1921 – Türkiye’de II. İnönü Muharebesi’nin başlangıcı; Yunan taarruzu iki koldan sürdü.
• 1923 – Türkiye’de mübadele sonucu Selanik Türkleri Didim’e vardı; aynı yıl sessiz sinemanın en pahalı filmi “Ben Hur” (3,9 milyon dolar maliyet) gösterime girdi.
• 1925 – Türkiye’de Türk çocuklarının ilk öğrenimini Türk okullarında yapmasını zorunlu kılan kanun kabul edildi.
• 1931 – Hindistan bağımsızlık hareketinde Bhagat Singh, Shivaram Rajguru ve Sukhdev Thapar asıldı; Türkiye’de aynı yıl ilgili eğitim kanunu yürürlüğe girdi.
• 1933 – Almanya’da Reichstag, Adolf Hitler’e kararnamelerle diktatörlük yetkisi veren Enabling Act’i kabul etti; aynı yıl Türkiye’de Zekeriya ve Sabiha Sertel ile diğer gazeteciler hapis cezası aldı (sonra bozuldu ve serbest bırakıldılar).
• 1935 – Filipinler Commonwealth Anayasası imzalandı.
• 1939 – Macar hava kuvvetleri Slovak hava üssü Spišská Nová Ves’e saldırdı, 13 kişi öldü ve Slovak-Macar Savaşı başladı.
• 1940 – Lahore Resolution (Pakistan Kararı) All-India Muslim League’de sunuldu.
• 1946 – Türkiye’de gazeteciler Zekeriya Sertel, Sabiha Sertel, Cami Baykut ve Halil Lütfi Dördüncü çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı (Yargıtay bozdu).
• 1956 – Pakistan dünyanın ilk İslam Cumhuriyeti oldu ve bu gün Pakistan Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır; aynı yıl Türkiye’de Ankara’da Öncü gazetesi süresiz kapatıldı.
• 1959 – Türkiye’de Öncü gazetesi kapatıldı (tekrar belirtilen).
• 1965 – NASA, Gemini 3’ü fırlattı (ABD’nin ilk iki kişilik uzay uçuşu, Gus Grissom ve John Young mürettebat).
• 1971 – Türkiye’de Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu’ndan Deniz Gezmiş’in arkadaşları Hüseyin İnan ve Mehmet Nakipoğlu yakalandı.
• 1972 – Türkiye’de Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay, Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idam cezalarını onayladı.
• 1974 – Türkiye’de hükümet, İmralı Adası’ndaki Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan mezarlarının taşınmasına izin verdi.
• 1977 – ABD’de Nixon Röportajları’nın ilki David Frost ile kaydedildi (Watergate hakkında); Türkiye’de “Felsefeye Başlangıç” kitabının yazarı Prof. Nebahat Küyel, Alevileri küçük düşürme iddiasıyla yargılandı.
• 1978 – Birleşmiş Milletler UNIFIL birlikleri Lübnan’a barış görevi için ilk kez geldi.
• 1979 – Türkiye’de MSP eski milletvekili Halit Kahraman eroin kaçırırken Yunanistan’da yakalandı; aynı yıl Uğur Mumcu köşesinde terör ve demokrasi üzerine yazdı.
• 1980 – El Salvador Başpiskoposu Óscar Romero, silahlı kuvvetlere Salvadorluları öldürmeyi bırakma çağrısı yapan ünlü konuşmasını yaptı.
• 1982 – Guatemala’da General Efraín Ríos Montt, Fernando Romeo Lucas García hükümetini askeri darbeyle devirdi; aynı yıl Türkiye’de ilgili terör ve demokrasi yazısı yayınlandı.
• 1983 – ABD Başkanı Ronald Reagan, Stratejik Savunma Girişimi’ni (yıldız savaşları teknolojisi) ilk kez önerdi.
• 1988 – Angola ve Küba güçleri, Cuito Cuanavale Savaşı’nda Güney Afrika’yı yendi.
• 1989 – Utah Üniversitesi’nden Pons ve Fleischmann soğuk füzyon buluşunu açıkladı.
• 1990 – Türkiye’de Cizre’de binlerce kişi yürüyüş yaptı.
• 1991 – Sierra Leone’de Revolutionary United Front, Charles Taylor desteğiyle ülkeyi işgal etti ve 11 yıllık iç savaş başladı.
• 1992 – Türkiye’de Şırnak Cizre’de çıkan olaylarda Sabah Gazetesi muhabiri İzzet Kezer başından vurularak öldü.
• 1994 – Meksika başkan adayı Luis Donaldo Colosio Tijuana’da seçim mitinginde suikastla öldürüldü; aynı yıl Aeroflot Flight 593 Sibirya’da düştü (75 ölü); Pope Air Force Base’de Green Ramp kazası 24 ABD askeri öldürdü.
• 1996 – Tayvan ilk doğrudan başkanlık seçimini yaptı ve Lee Teng-hui seçildi; Türkiye’de Ankara’da öğrenciler harç protestosu yaptı, polis 127 öğrenciyi gözaltına aldı, 51 polis ve 100 öğrenci yaralandı; Refah Partisi’nden Oğuzhan Asiltürk TSK’yı din düşmanlığıyla suçladı.
• 1998 – Türkiye’de Bakanlar Kurulu irtica önlemleri içeren yasa tasarılarını imzaladı.
• 1999 – Paraguay Başkan Yardımcısı Luis María Argaña suikastla öldürüldü.
• 2000 – Galatasaray, UEFA Kupası çeyrek finalinde Mallorca’yı evinde yenerek yarı finale yükseldi (ilk maç 4-1 deplasman galibiyeti).
• 2001 – Rus Mir uzay istasyonu atmosfere girerek güney Pasifik’te Fiji yakınında parçalandı; NATO Kosova’da seyreltilmiş uranyum kullandığını itiraf etti; Türkiye’de Gelibolu’da “Şehitler Coğrafyası” projesiyle 2000 askerin gömülü olduğu gerçek şehitlik bulundu.
• 2003 – Irak işgali sırasında Nasiriyah Savaşı başladı (ilk büyük çatışma).
• 2004 – Gelibolu’da 2000 askerin şehitliği keşfedildi.
• 2008 – Hindistan’da Rajiv Gandhi Uluslararası Havalimanı Hyderabad’da açıldı; Türkiye’de Ergenekon soruşturmasında İlhan Selçuk serbest bırakıldı ancak yurtdışı yasağı konuldu.
• 2009 – FedEx Flight 80, Tokyo Narita’da düştü (pilot ve yardımcı pilot öldü).
• 2010 – ABD’de Affordable Care Act (Obamacare) yasalaştı.
• 2014 – Dünya Sağlık Örgütü Gine’de Ebola vakalarını açıkladı (tarihin en büyük salgını başladı).
• 2018 – Peru Başkanı Pedro Pablo Kuczynski yolsuzluk skandalı nedeniyle istifa etti.
• 2019 – Kazakistan başkenti Astana, Nur-Sultan olarak yeniden adlandırıldı; Suriye’de SDG, Baghuz’u aldı ve IŞİD’e karşı askeri zafer ilan etti (grup hücreler halinde kaldı).
• 2020 – İngiltere Başbakanı Boris Johnson COVID-19 nedeniyle ilk ulusal karantina ilan etti.
• 2021 – Bir konteyner gemisi Süveyş Kanalı’nda karaya oturdu ve 6 gün trafiği kapattı.
• 2025 – İsrail Savunma Kuvvetleri Rafah’ta 15 yardım görevlisini öldürdü (paramedik katliamı); Türkiye’de İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu “ihaleye fesat karıştırma, kişisel verileri kaydetme, rüşvet ve örgüt kurma” iddialarıyla tutuklandı (yolsuzluk soruşturması kapsamında Silivri Cezaevi’ne gönderildi, terör suçlamasından ise serbest bırakıldı).

Türkiye’de Özel Öne Çıkan Olaylar 

Türkiye’ye özgü olaylar yukarıda belirtilenlerle birlikte ayrıca: 1855 Dolmabahçe Camii açılışı, 1921 II. İnönü Muharebesi, 1923 Didim’e Türk göçü, 1925 Türk okulu zorunluluğu, 1931 eğitim kanunu, 1946 gazeteci davaları, 1959 Öncü gazete kapatma, 1971-1972 Deniz Gezmiş idam süreci, 1974 İmralı mezar izni, 1982 Uğur Mumcu yazısı, 1990-1992 Cizre olayları ve İzzet Kezer ölümü, 1996 harç protestosu ve polis müdahalesi, 2000 Galatasaray UEFA başarısı, 2001 şehitlik keşfi, 2004 Gelibolu araştırması, 2008 Ergenekon gözaltısı, 2025 İmamoğlu tutuklanması gibi tüm detaylar tarih boyunca Türkiye’yi doğrudan etkileyen gelişmelerdir.

23 Mart’ta Doğan Ünlü İsimler 

• 1338: Japonya İmparatoru Go-Kōgon (ö. 1374).
• 1430: Margaret of Anjou (ö. 1482, İngiltere kraliçesi).
• 1514: Lorenzino de’ Medici (İtalyan yazar ve suikastçı, ö. 1548).
• 1599: Thomas Selle (Alman besteci, ö. 1663).
• 1614: Cihanara Begüm (Babür Prensesi, Şah Cihan’ın kızı, ö. 1681).
• 1643: María de León Bello y Delgado (Katolik rahibe ve mistik, ö. 1731).
• 1749: Pierre-Simon Laplace (Fransız matematikçi ve astronom, ö. 1827).
• 1795: Bernt Michael Holmboe (Norveçli matematikçi, ö. 1850).
• 1823: Schuyler Colfax (Amerikalı siyasetçi, ö. 1885).
• 1825: Theodor Bilharz (Alman doktor, ö. 1862).
• 1829: N. R. Pogson (İngiliz astronom, ö. 1891).
• 1853: Muzaffereddin Şah (İran Şahı, ö. 1907).
• 1858: Ludwig Quidde (Alman pasifist, Nobel Barış Ödülü, ö. 1941).
• 1864: Sándor Simonyi-Semadam (Macar Başbakanı, ö. 1946).
• 1868: Dietrich Eckart (Alman politikacı, ö. 1923).
• 1869: Calouste Gulbenkian (Türk-Ermeni iş insanı ve hayırsever, ö. 1955).
• 1876: Ziya Gökalp (Türk şair, sosyolog ve düşünür, ö. 1924).
• 1878: Henry Weed Fowler (Amerikalı zoolog, ö. 1965).
• 1881: Hermann Staudinger (Alman kimyager, Nobel Kimya, ö. 1965); Roger Martin du Gard (Fransız yazar, Nobel Edebiyat, ö. 1958).
• 1882 ve sonrası: Joan Crawford (Amerikalı oyuncu, ö. 1977), Akira Kurosawa (Japon yönetmen, ö. 1998), Erich Fromm (psikanalist), Keri Russell (aktör), Randall Park (aktör), Kyrie Irving (basketbolcu), Damon Albarn (müzisyen), Chaka Khan (şarkıcı), Perez Hilton (blogger), Ozan Tufan (Türk futbolcu), Buğrahan Tuncer (Türk basketbolcu) 

23 Mart’ta Vefat Eden Önemli İsimler 

• 59: Roma İmparatoriçesi Genç Agrippina (d. 15).
• 851: Zhou Chi (Çinli tarihçi).
• 1022: İmparator Zhen Zong.
• 1103: Burgonya Dükü Eudes I.
• 1369: Peter the Cruel (Kastilya Kralı).
• 1555: Papa Julius III.
• 1680: Nicolas Fouquet (Fransız siyasetçi).
• 1801: Rus Çarı I. Pavel (d. 1754).
• 1842: Stendhal (Fransız yazar).
• 1923: Dietrich Eckart.
• 1953: Raoul Dufy (Fransız ressam); Bediüzzaman Said Nursi ile ilişkili dönem olayları.
• 1964: Peter Lorre (oyuncu).
• 1973: İlgili idam onayları sonrası süreçler.
• 2011: Elizabeth Taylor (Hollywood ikonu, 79 yaşında kalp yetmezliğinden).
• 2015: Lee Kuan Yew (Singapur kurucusu).
• 2021 ve sonrası: Çeşitli modern ölümler (Lil Chris, George Segal vb.); Türkiye’de doğrudan 23 Mart’ta ölenler arasında gazeteci İzzet Kezer (1992) ve diğer süreçlerdeki isimler yer alır.

23 Mart’ın Genel Önemi

Dünya Meteoroloji Günü olarak kutlanır.

Türkiye açısından özellikle II. İnönü Muharebesi gibi kritik savaşların başlangıcıyla önemli bir tarihî gündür.

Dünya tarihinde ise faşizmin yükselişi, bilimsel gelişmeler ve siyasi suikastlar açısından dikkat çeken bir gündür.

Ayrıca Kozkavuran Fırtınası gibi meteorolojik olaylarla ilişkilendirilir. Tüm bu olaylar, doğumlar ve ölümler tarihin her alanını kapsar; Türkiye’deki bağımsızlık, eğitim, medya ve siyasi gelişmeler özellikle vurgulanmıştır. Tarih bu şekilde dolu dolu geçmiştir.