Jules Verne Kimdir?

Jules Verne (tam adı Jules Gabriel Verne), 8 Şubat 1828’de Fransa’nın liman kenti Nantes’te doğmuş, 24 Mart 1905’te Amiens’te vefat etmiş ünlü bir Fransız romancı, şair, oyun yazarı ve bilim kurgu edebiyatının öncülerinden biridir. Eserlerinde dönemin bilimsel keşiflerini, coğrafya bilgisini ve teknolojik hayalleri maceracı bir üslupla birleştirerek geleceğin icatlarını (denizaltılar, uzay roketleri, hava gemileri, elektrikli araçlar gibi) büyük bir öngörüyle tasvir etmiştir. Toplamda 60’tan fazla roman, novella, kısa öykü, şiir ve tiyatro oyunu kaleme almış; eserleri 148’den fazla dile çevrilerek dünya çapında en çok okunan ve uyarlanan yazarlardan biri haline gelmiştir. “Olağanüstü Yolculuklar” (Voyages Extraordinaires) adlı ünlü serisiyle edebiyat tarihinde silinmez bir iz bırakmıştır.

Hayatı ve Yaşamı

Varlıklı bir avukat olan babası Pierre Verne ile annesi Sophie Henriette Allotte de la Fuÿe’nin beş çocuğunun en büyüğü olarak Nantes’te dünyaya geldi. Çocukluğu Loire Nehri kenarındaki liman şehrinde geçti; ailesinin denizcilik geçmişi sayesinde küçük yaştan itibaren gemilere, yolculuklara ve maceraya büyük ilgi duydu. Rivayete göre bir keresinde Hindistan’a giden bir gemiye kaçak binmeye çalışmış, yakalanıp babasına “bundan sonra sadece hayalinde seyahat edeceğim” sözü vermiştir. Ailesi onu hukukçu yapmak istediği için 1847’de Paris’e gönderildi ve orada hukuk eğitimini tamamladı (1851). Ancak Paris’te tiyatro, edebiyat ve bilimsel araştırmalara yöneldi; Bibliothèque Nationale’de jeoloji, astronomi, mühendislik ve coğrafya üzerine saatlerce çalıştı.

İlk eserleri tiyatro oyunları ve kısa öykülerdi. Babasının maddi desteğini kesmesi üzerine geçimini sağlamak için öykülerini dergilerde yayınlamaya başladı. 1850’lerde Théâtre Lyrique’in sekreteri olarak görev yaptı, Alexandre Dumas gibi dönemin önemli edebiyatçılarıyla tanıştı. 1862’de yayıncı Pierre-Jules Hetzel ile tanışması kariyerinin dönüm noktası oldu; Hetzel’le uzun vadeli bir sözleşme imzalayarak “Olağanüstü Yolculuklar” serisini başlattı. Bu sayede borsa komisyonculuğunu bırakıp tam zamanlı yazar oldu. Nantes’ten ayrılarak Amiens’e yerleşti; 1888’den itibaren burada belediye meclisi üyeliği yaptı. Hayatının büyük bölümünü yoğun araştırma, yazma ve sınırlı deniz seyahatleriyle geçirdi (gerçek hayatta çok az uzun yolculuk yaptı ancak eserlerinde inanılmaz detaylı betimlemeler yarattı). Yazmadan önce fizik deneyleri yapar, haritalar inceler ve bilimsel kitaplar okurdu. Son yıllarında diyabet hastalığı ilerledi, 1902’de kısmi körlük yaşadı ve evinde çalışmalarına devam etti. Eserlerinde macera, bilimsel merak, keşif ve insan iradesi gibi temaları işledi.

Özel Hayatı, Eşi ve Çocuğu

1856’da Amiens’te bir düğünde tanıştığı dul Honorine Anne Hébée du Fraysne de Viane (Honorine de Viane Morel) ile 10 Ocak 1857’de evlendi. Honorine önceki evliliğinden Suzanne ve Valentine adlı iki kızı olan 26 yaşında bir kadındı. Verne, aileyi geçindirmek için bir süre Paris Borsası’nda komisyoncu olarak çalıştı. Honorine, kocasının yazma tutkusunu hep destekledi. Çiftin tek biyolojik çocuğu Michel Jean Pierre Verne 3 Ağustos 1861’de doğdu. Michel’in çocukluğu ve gençliği zor geçti; asi ve sorunlu bir kişiliği vardı, babasıyla ilişkileri zaman zaman gerginleşti. Verne oğlunu disipline sokmak için çaba sarf etti ancak ilerleyen yıllarda ilişkileri düzeldi. Honorine’in iki üvey kızı da aileye katıldı. Aile Amiens’te nispeten huzurlu ama disiplinli bir yaşam sürdü. Verne bir dönem maddi sıkıntılar yaşadı, sevdiği yatını (Saint-Michel) satmak zorunda kaldı. 1886’da akıl hastası yeğeni Gaston tarafından bacağından vuruldu; bu olaydan sonra hafif topallayarak yürüdü. Özel hayatı sade, çalışmaya odaklı ve aile merkezliydi; politikaya ilgi duydu ancak edebiyatı hiçbir zaman bırakmadı.

Vefatı

Jules Verne, kronik diyabet hastalığı ve inme komplikasyonları nedeniyle 24 Mart 1905’te Amiens’teki evinde (Boulevard Longueville, şimdiki Boulevard Jules-Verne) 77 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ölümünden sonra oğlu Michel, babasının tamamlanmamış el yazmalarını düzenleyerek bazı eserleri yayınladı. Mezarı Amiens’teki La Madeleine Mezarlığı’ndadır; üzerinde 1907’de eklenen etkileyici bir heykel bulunur.

Eserleri, Kitapları ve Tiyatroları

Verne’in en önemli mirası “Olağanüstü Yolculuklar” serisidir (hayatı boyunca 54-55 roman). Başlıca eserleri şunlardır:

• Balonla Beş Hafta (Cinq semaines en ballon, 1863)
• Dünyanın Merkezine Yolculuk (Voyage au centre de la Terre, 1864)
• Kaptan Hatteras’ın Maceraları (1864-1866)
• Dünya’dan Ay’a (De la terre à la lune, 1865) ve Ay’ın Etrafında (Autour de la Lune, 1870)
• Kaptan Grant’ın Çocukları (Les Enfants du capitaine Grant, 1867-1868)
• Denizler Altında Yirmi Bin Fersah (Vingt mille lieues sous les mers, 1869-1870)
• Yüzen Şehir (Une ville flottante, 1871)
• Seksen Günde Devriâlem (Le Tour du monde en quatre-vingts jours, 1872)
• Esrarlı Ada (L’Île mystérieuse, 1874)
• Michael Strogoff (Michel Strogoff, 1876)
• İnatçı Keraban (Kéraban le Têtu, 1883 – Osmanlı coğrafyasını, özellikle İstanbul ve Trabzon’u anlatır)
• Robur the Conqueror (Robur le Conquérant, 1886)
• Master of the World (Maître du monde, 1904)

Ayrıca Paris XX. Yüzyılda (1863’te yazıldı, 1994’te yayınlandı) gibi ölümünden sonra çıkan eserleri de vardır. Toplamda 60’tan fazla roman ve novella kaleme aldı. Erken dönemde tiyatroya yöneldi; ilk oyunu “Les Pailles rompues” 1850’de sahnelendi. Daha sonra Adolphe d’Ennery ile işbirliği yaparak bazı romanlarını tiyatro için uyarladı (“Seksen Günde Devriâlem” ve “Michael Strogoff” gibi). Bu uyarlamalar büyük ticari başarı getirdi. Komedi, dram ve opera librettoları da yazdı. Şiirleri ve bilimsel makaleleri de yayınlandı ancak asıl ününü romanlarıyla kazandı.

Filmleri ve Dizileri

Eserleri sinema ve televizyon tarihinin en çok uyarlanan yapıtları arasındadır (100’den fazla film ve dizi). Öne çıkan uyarlamalar:

• Ay’a Yolculuk (Le Voyage dans la Lune, 1902 – Georges Méliès’in ikonik erken filmi)
• Denizler Altında Yirmi Bin Fersah (1954 – Walt Disney klasiği)
• Seksen Günde Devriâlem (1956 – Oscar ödüllü)
• Dünyanın Merkezine Yolculuk (1959)
• Esrarlı Ada (1961)
• Master of the World (1961)

Birçok yeniden çevrim, TV filmi ve mini dizi yapıldı: “Voyage to the Bottom of the Sea”, “The Mysterious Island” uyarlamaları, “Around the World in 80 Days” (1980’ler ve 2021 dahil), animasyon serileri ve modern yapımlar. Eserleri bilim kurgu sinemasının temel taşlarından biri haline geldi.

Ödülleri

Yaşadığı 19. yüzyılda bugünkü anlamda uluslararası edebiyat ödülleri yaygın değildi. Eserleri uluslararası bestseller oldu, tiyatro uyarlamalarıyla büyük gelir sağladı. UNESCO’ya göre Agatha Christie’den sonra dünyada en çok çevrilen ikinci yazardır. Ölümünden sonra “bilim kurgu edebiyatının babası” unvanıyla anıldı; icatlara ilham verdiği için bilim dünyasında sıkça onurlandırıldı (örneğin Ay’da bir krater ona isim verildi, Jules Verne Trophy denizcilik ödülü onun adını taşır). Mirası edebiyat ve bilim tarihinde hâlâ canlıdır.

Jules Verne, disiplinli çalışma tarzı, güçlü hayal gücü ve bilimsel merakıyla yaşadığı dönemin çok ötesine geçen bir dahiydi. Sade bir yaşam sürerken eserleriyle milyonları etkiledi; keşif ruhu, teknolojik öngörüleri ve macera dolu anlatımı günümüzde hâlâ her yaştan okuru ve izleyiciyi heyecanlandırmaya devam ediyor. Edebiyatı bilimle, hayali gerçeklikle ustaca birleştiren bu yazar, modern bilim kurgu ve macera türünün temel taşlarından biri olarak kabul edilir.