Tarihte Bugün 4 Kasım

4 Kasım – Tarihte Bugün: Dünyada ve Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar, Doğanlar ve Ölenler

4 Kasım 2026, Çarşamba. 4 Kasım, dünya ve Türkiye tarihinde siyasi değişimlerin, savaşların, diplomatik krizlerin, bilimsel keşiflerin, kültürel gelişmelerin, önemli doğumların ve tarihe damga vuran ölümlerin yoğunlaştığı günlerden biridir. Bu tarihte Osmanlı Devleti’nden Cumhuriyet dönemine uzanan kritik gelişmeler yaşanmış; Mısır’da Tutankamon’un mezarının keşfine giden süreç başlamış, İran’da ABD Büyükelçiliği işgal edilmiş, İsrail Başbakanı İzak Rabin suikast sonucu hayatını kaybetmiş ve Barack Obama ABD’nin ilk siyahî başkanı seçilmiştir.

4 Kasım Tarihinde Yaşanan Önemli Olaylar

Osmanlı Tarihi ve Türkiye’de Yaşanan Olaylar

1515 – Diyarbekir Eyaleti’nin oluşturulması
Osmanlı Devleti’nin doğu bölgelerindeki hâkimiyetini güçlendirme sürecinde Diyarbekir Eyaleti kuruldu. Bıyıklı Mehmet Paşa eyaletin ilk beylerbeyi olarak görevlendirildi. Bu gelişme, Osmanlı’nın Doğu Anadolu’daki idari ve askerî yapılanması bakımından kritik önem taşıyordu. Bölgenin yönetimi, İran ve Safevi Devleti ile yaşanan mücadeleler açısından da stratejik değer taşıyordu. Eyaletin kurulması, Osmanlı’nın doğu sınırlarını güçlendirme ve yerel yönetimleri merkezileştirme politikasının somut bir yansımasıydı.
1757 – III. Mustafa’nın kılıç kuşanma töreni
Osmanlı tahtına çıkan III. Mustafa’nın kılıç kuşanma töreni gerçekleştirildi. Osmanlı hükümdarlarının tahta çıkışlarını takip eden geleneksel törenlerden biri olan kılıç kuşanma, padişahın hükümdarlığının dinî ve siyasi meşruiyetini simgeliyordu. Törende Hz. Ömer’e atfedilen kılıcın kullanıldığı aktarılır. III. Mustafa’nın saltanatı 1774 yılına kadar sürdü. Onun döneminde Osmanlı Devleti Rusya ile büyük bir mücadeleye girdi ve 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı yaşandı. Bu dönem, Osmanlı’nın askerî ve diplomatik alanda ciddi sınavlardan geçtiği yıllar olarak tarihe geçti.
1875 – Kadınlar İçin Ayine dergisinin yayımlanmaya başlaması
Selanik’te yayımlanmaya başlayan “Kadınlar İçin Ayine”, Osmanlı toplumunda kadınlara yönelik basın faaliyetlerinin gelişimi açısından dikkat çeken yayınlardan biridir. Osmanlı’nın son döneminde kadınların eğitim, toplumsal yaşam, aile ve kültür alanlarındaki konularının basında daha fazla yer bulmaya başladığı bir dönemin parçasıdır. Dergi, kadınların toplumsal hayattaki rolünü tartışmaya açan erken örnekler arasında yer alır.
1909 – Haydarpaşa Garı’nın açılması
İstanbul’un en önemli tarihî ulaşım yapılarından Haydarpaşa Garı, 4 Kasım 1909’da törenle açıldı. Bağdat Demiryolu projesinin önemli duraklarından biri olan gar, İstanbul’u Anadolu’ya ve daha sonra Orta Doğu’ya bağlama hedefinin kritik bir parçasıydı. Alman mimarlar Otto Ritter ve Helmuth Cuno tarafından tasarlanan yapı, neo-Rönesans mimarisinin etkilerini taşır. İstanbul’un Anadolu yakasında, deniz kıyısında inşa edilen gar, uzun yıllar Anadolu’ya yapılan demiryolu yolculuklarının başlangıç noktası oldu. Haydarpaşa Garı yalnızca bir ulaşım merkezi değil, aynı zamanda İstanbul’un ekonomik, sosyal ve kültürel tarihinde de önemli bir yere sahip oldu. Özellikle askerlerin, öğrencilerin, işçilerin ve Anadolu’dan İstanbul’a gelen insanların hafızasında özel bir yer edindi.
1922 – Son Osmanlı hükümetinin istifası ve Takvim-i Vekayi’nin yayını durdurması
Tevfik Paşa başkanlığındaki son Osmanlı hükümeti istifa etti. Bu gelişme, Osmanlı Devleti’nin siyasi varlığının sona ermesine giden sürecin önemli aşamalarından biriydi. Saltanatın kaldırılmasının ardından İstanbul’daki Osmanlı yönetiminin siyasi gücü büyük ölçüde ortadan kalkmıştı. Tevfik Paşa hükümetinin istifası, Ankara’daki Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümetinin ülke yönetimindeki belirleyici konumunu daha da güçlendirdi. Aynı gün Osmanlı Devleti’nin resmî gazetesi Takvim-i Vekayi yayımlanmasını durdurdu. 1831 yılında II. Mahmud döneminde yayımlanmaya başlayan gazete, Osmanlı yönetiminin resmî kararlarını, duyurularını ve devlet faaliyetlerini halka aktarmak amacıyla çıkarılmıştı. Yaklaşık 91 yıllık yayın hayatının sona ermesi, Osmanlı devlet düzeninin kapanışını simgeleyen gelişmelerden biri oldu.
1933 – Atatürk’ün Selanik’te doğduğu eve anı levhası konulması
Yunanistan hükümeti, Selanik’te Mustafa Kemal Atatürk’ün doğduğu eve bir anı levhası yerleştirdi. Levhadaki ifade, Atatürk’ün Türk milleti için önemini ve Balkan ülkeleri arasında birlik düşüncesini destekleyen tarihî rolünü vurguluyordu. Bu gelişme, Türkiye ile Yunanistan arasında 1930’lu yıllarda gelişen dostluk ve yakınlaşma politikalarının sembolik örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.
1937 – Mark Twain Cemiyeti’nin Atatürk’e madalya vermesi
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Mark Twain Cemiyeti, Mustafa Kemal Atatürk’e madalya verdi. Bu ödül, Atatürk’ün uluslararası alandaki tanınırlığı ve Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra Türkiye’nin modernleşme sürecinin dünya kamuoyunda gördüğü ilgi bakımından önem taşıyan gelişmeler arasında anılır.
1972 – İsmet İnönü’nün CHP üyeliğinden istifası
Türkiye Cumhuriyeti’nin ikinci cumhurbaşkanı ve Cumhuriyet Halk Partisi’nin tarihindeki en önemli isimlerden İsmet İnönü, 4 Kasım 1972’de CHP üyeliğinden istifa etti. İnönü, 1972 yılında CHP Genel Başkanlığı görevini Bülent Ecevit’e bırakmıştı. Parti içinde yaşanan siyasi görüş ayrılıkları, bu istifanın arka planındaki önemli etkenler arasındaydı. Bu gelişme, CHP tarihinde bir dönemin kapanması ve yeni bir siyasi dönemin başlaması bakımından önemliydi.
1981 – Yükseköğretim Kanunu’nun onaylanması
Millî Güvenlik Konseyi, 4 Kasım 1981’de Yükseköğretim Kanunu’nu onayladı. Bu düzenleme, Türkiye’deki üniversite sisteminin yeniden yapılandırılmasının temelini oluşturdu. Kanun doğrultusunda Yükseköğretim Kurulu (YÖK), 6 Kasım 1981’de kuruldu. Yeni sistemle üniversitelerin yönetim yapıları, akademik düzenlemeleri, denetim mekanizmaları ve yükseköğretimin merkezi koordinasyonu yeniden şekillendirildi.
1982 – Kenan Evren’in Eskişehir’de konuşması
12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından devlet başkanlığı görevini yürüten Kenan Evren, 4 Kasım 1982’de anayasa referandumu öncesinde Eskişehir’de halka hitap etti. Konuşmasında gençlerin bilimsel anlayışla yetiştirilmesi ve Atatürk ilkelerinin benimsetilmesi konularını vurguladı. 1982 Anayasası, 7 Kasım 1982’de halkoylamasına sunulacaktı.
1993 – Ahmet Cem Ersever’in cesedinin bulunması
Emekli Binbaşı Ahmet Cem Ersever’in cesedi 4 Kasım 1993 tarihinde bulundu. Ersever, Türkiye’nin 1990’lı yıllardaki güvenlik ve siyaset tartışmalarında adı sıkça geçen askerî isimlerden biriydi. Jandarma bünyesindeki görevleri ve JİTEM tartışmalarıyla gündeme gelmişti. Öldürülmesi, faili ve olayın arka planına ilişkin tartışmaların uzun yıllar devam etmesine neden oldu. Türkiye’nin yakın tarihindeki karanlık cinayetler ve faili meçhul olaylar arasında anılmaktadır.
1995 – İzmir’de büyük sel felaketi
4 Kasım 1995 tarihinde İzmir’de meydana gelen şiddetli yağış ve sel, büyük bir felakete dönüştü. Kentte özellikle dere yataklarının çevresindeki yerleşim bölgeleri sel sularından ağır biçimde etkilendi. Evler, iş yerleri ve yollar sular altında kaldı. Çok sayıda insan evlerinde ve sokaklarda mahsur kaldı. Felakette 65 kişi hayatını kaybetti, yüzden fazla kişi yaralandı. İzmir seli, Türkiye’de şehirleşme, altyapı, yağmur suyu tahliyesi ve dere yataklarına yerleşim konularında önemli dersler çıkarılmasına neden olan doğal afetlerden biri olarak hafızalara kazındı.
2002 – AK Parti’nin iktidara gelmesi
3 Kasım 2002 genel seçimlerinin ardından Adalet ve Kalkınma Partisi, 4 Kasım tarihinde Türkiye siyasetinin gündeminde iktidar sürecinin belirleyici aktörü hâline geldi. Seçim sonucunda AK Parti, oyların yaklaşık yüzde 34,3’ünü alarak TBMM’de tek başına hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaştı. Seçim sistemi nedeniyle birçok parti baraj altında kalırken, TBMM’de yalnızca AK Parti ve CHP temsil edildi. Bu seçim, Türkiye’nin 2000’li yıllardaki siyasi, ekonomik ve toplumsal gelişmelerini belirleyen yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
2016 – HDP milletvekilleri hakkında tutuklama kararları
4 Kasım 2016’da HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ ile bazı HDP milletvekilleri gözaltına alındı ve ardından tutuklama kararları verildi. Gelişme, Türkiye siyasetinde ve uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Dokunulmazlıkların kaldırılması ve terör soruşturmaları çerçevesinde yaşanan gelişmeler, ülkedeki siyasi tartışmaların önemli başlıklarından biri oldu.

Dünya Tarihinde 4 Kasım’da Yaşanan Önemli Olaylar

1737 – San Carlo Tiyatrosu’nun açılması
İtalya’nın Napoli kentindeki Teatro di San Carlo, 4 Kasım 1737’de açıldı. Avrupa’nın en eski ve hâlen faaliyet gösteren opera binalarından biri olan tiyatro, Napoli Krallığı döneminde inşa edildi. Açıldığı dönemde Avrupa’nın en büyük opera salonlarından biriydi. Opera sanatının gelişiminde önemli rol oynayan yapı, İtalyan müzik ve sahne sanatlarının tarihî merkezlerinden biri hâline geldi.
1879 – James Ritty’nin yazar kasa patenti
Amerikalı işletmeci James Ritty, mekanik yazar kasa tasarımıyla ilgili patentini 4 Kasım 1879’da aldı. Ritty, işletmesindeki para hareketlerini daha güvenli takip etmek ve çalışanların kasadan izinsiz para almasını önlemek amacıyla mekanik bir cihaz geliştirmişti. Bu icat, modern perakende sektörünün gelişiminde önemli bir dönüm noktası oldu. Zaman içinde yazar kasalar, mağazaların ve ticari işletmelerin temel araçlarından biri hâline geldi.
1918 – Yunanistan Sosyalist Emek Partisi’nin kuruluşu
Yunanistan Sosyalist Emek Partisi, 4 Kasım 1918’de kuruldu. İşçi hareketi, sosyalizm ve sendikal örgütlenme açısından önemli bir siyasi oluşumdu. Parti, 1924 yılında gerçekleştirilen olağanüstü kongrenin ardından Yunanistan Komünist Partisi adını aldı.
1922 – Tutankamon’un mezarının keşfedilmesi
İngiliz arkeolog Howard Carter ve ekibi, Mısır’da Firavun Tutankamon’un mezarına ulaşan merdivenleri 4 Kasım 1922’de keşfetti. Bu keşif, 20. yüzyılın en önemli arkeolojik olaylarından biri oldu. Mezarın açılması ve içindeki hazinelerin ortaya çıkarılması, Eski Mısır uygarlığına ilişkin bilgileri büyük ölçüde zenginleştirdi. Tutankamon, MÖ 14. yüzyılda yaşamış genç bir Mısır firavunuydu. Yaklaşık dokuz yaşında tahta çıkmış ve çok genç yaşta hayatını kaybetmişti. Mezarın diğer birçok firavunun mezarından farklı olarak büyük ölçüde korunmuş olması, arkeoloji dünyasında olağanüstü bir heyecan yarattı. Altın maskesi, lahitleri, mücevherleri, mobilyaları, savaş arabaları ve günlük yaşam eşyaları bugün de Eski Mısır denildiğinde akla gelen en önemli eserler arasındadır.
1948 – T. S. Eliot’un Nobel Edebiyat Ödülü
İngiliz-Amerikalı şair ve oyun yazarı T. S. Eliot, 1948 Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü. Modernist şiirin en önemli temsilcilerinden biri kabul edilen Eliot, özellikle “Çorak Ülke” ve “Dört Kuartet” eserleriyle tanınır. Şiirlerinde modern insanın yalnızlığını, inanç sorunlarını, kültürel parçalanmayı ve uygarlığın krizlerini ele aldı. Edebiyat tarihinde 20. yüzyılın en etkili şairlerinden biri olarak kabul edilir.
1963 – Güney Vietnam’da askerî yönetim değişikliği
Güney Vietnam’da 1 Kasım 1963’te gerçekleşen askerî darbenin ardından General Dương Văn Minh, 4 Kasım’da ülkenin yönetiminde belirleyici konuma geldi. Darbe sırasında Devlet Başkanı Ngô Đình Diệm öldürülmüştü. Bu gelişmeler, Vietnam Savaşı’nın siyasi ve askerî seyrini etkileyen önemli olaylar arasındaydı. Güney Vietnam’daki yönetim istikrarsızlığı, ABD’nin bölgedeki askerî ve siyasi müdahalesinin artmasına zemin hazırlayan gelişmelerden biri oldu.
1970 – Salvador Allende’nin Şili Devlet Başkanı olması
Salvador Allende, 4 Kasım 1970’te Şili Devlet Başkanlığı görevini resmen üstlendi. Allende, sosyalist bir programla iktidara gelen ve demokratik seçim yoluyla devlet başkanı olan ilk Marksist liderlerden biri olarak dünya siyaset tarihinde önemli bir yer edindi. Hükümeti döneminde bakır madenlerinin kamulaştırılması gerçekleştirildi, toprak reformu uygulamaları genişletildi, eğitim ve sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması hedeflendi, gelir dağılımındaki eşitsizlikleri azaltmaya yönelik politikalar izlendi. ABD ile ilişkiler ciddi biçimde gerildi. Allende’nin iktidarı, Şili’deki ekonomik ve siyasi kutuplaşmanın giderek derinleştiği bir döneme denk geldi. 11 Eylül 1973’te General Augusto Pinochet liderliğinde gerçekleşen askerî darbeyle yönetim sona erdi. Allende, başkanlık sarayındaki çatışmalar sırasında hayatını kaybetti.
1977 – Birleşmiş Milletler’in Güney Afrika’ya silah ambargosu
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Güney Afrika’daki apartheid rejimine karşı 4 Kasım 1977’de zorunlu silah ambargosu uygulanmasını öngören kararı aldı. Apartheid, Güney Afrika’da siyah çoğunluğun siyasi, ekonomik ve sosyal haklarının ırk temelinde sınırlandırıldığı ayrımcı yönetim sistemiydi. Karar, uluslararası toplumun ırk ayrımcılığına karşı yürüttüğü mücadelenin önemli aşamalarından biri oldu.
1979 – İran’da ABD Büyükelçiliği’nin işgali ve Rehineler Krizi’nin başlaması
4 Kasım 1979’da İran’ın başkenti Tahran’da bulunan ABD Büyükelçiliği, Humeyni yanlısı İranlı öğrenciler tarafından basıldı. Bu olay, modern diplomasi tarihinin en uzun ve en önemli rehine krizlerinden birini başlattı. Krizin arka planında 1979 İran İslam Devrimi bulunuyordu. Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin devrilmesiyle İran’da yeni bir siyasi ve dinî yönetim kurulmuştu. ABD, devrilen Şah’ın tedavi amacıyla ülkeye kabul edilmesine izin verince İran’da büyük tepki oluştu. Öğrenciler, ABD Büyükelçiliği’ni ele geçirerek Amerikan yönetiminin İran’ın iç işlerine müdahale etmesini protesto ettiklerini açıkladılar. Baskın sırasında büyükelçilik çalışanları ve diğer kişiler rehin alındı. Krizin farklı aşamalarında toplam 52 Amerikalı rehine 444 gün boyunca tutuldu. ABD yönetimi diplomatik ve ekonomik baskı uyguladı. Başkan Jimmy Carter döneminde rehine krizinin çözümü için çeşitli girişimlerde bulunuldu. 1980’de gerçekleştirilen kurtarma operasyonu başarısızlıkla sonuçlandı. Rehineler, 20 Ocak 1981’de, Ronald Reagan’ın başkanlık görevini devraldığı gün serbest bırakıldı. Bu kriz, ABD ile İran arasındaki ilişkilerin onlarca yıl boyunca düşmanlık ve güvensizlik temelinde ilerlemesinin en önemli nedenlerinden biri oldu.
1979 – Almanya Yeşiller hareketinin siyasi örgütlenmesi
4 Kasım 1979’da Almanya’da Yeşiller hareketinin siyasi örgütlenmesinde önemli bir aşama yaşandı. Çevre sorunları, nükleer enerji karşıtlığı, barış hareketi ve toplumsal özgürlükler etrafında şekillenen Yeşiller, 1980 yılında resmî siyasi parti olarak örgütlendi. Bu hareket, Avrupa siyasetinde çevre politikalarının ve ekolojik düşüncenin ana akım siyasete taşınmasında önemli rol oynadı.
1980 – Ronald Reagan’ın ABD başkanlık seçimlerini kazanması
4 Kasım 1980’de Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleştirilen başkanlık seçimlerini Cumhuriyetçi Parti adayı Ronald Reagan kazandı. Reagan, görevdeki Demokrat Başkan Jimmy Carter’ı büyük farkla geride bıraktı. Seçimin öne çıkan konuları arasında ABD ekonomisindeki enflasyon ve işsizlik, İran’da devam eden rehine krizi, Sovyetler Birliği ile Soğuk Savaş, Amerikan dış politikasının geleceği, vergi ve devlet harcamaları politikaları bulunuyordu. Reagan’ın zaferi, ABD’de muhafazakâr siyasetin güç kazandığı yeni bir dönemin başlangıcı oldu. 1981-1989 yılları arasında başkanlık yapan Reagan, Soğuk Savaş’ın son döneminde ABD dış politikasının şekillenmesinde etkili oldu.
1990 – Kurtlarla Dans filminin ilk gösterimi
Kevin Costner’ın yönettiği ve başrolünde oynadığı “Kurtlarla Dans” (Dances with Wolves) filmi, 4 Kasım 1990’da Los Angeles’ta ilk gösterimini gerçekleştirdi. Amerikan İç Savaşı döneminde geçen film, bir Amerikan askerinin yerli Sioux topluluğuyla kurduğu ilişkiyi ve zaman içinde değişen dünya görüşünü anlatır. Film, Amerikan yerlilerinin tarihsel deneyimlerini ve kültürlerini ele almasıyla büyük ilgi gördü. Daha sonra yedi Oscar ödülü kazandı. En İyi Film ve En İyi Yönetmen ödülleri de bunlar arasındaydı.
1992 – Bill Clinton’ın ABD başkanlık seçimini kazanması
4 Kasım 1992’de yapılan ABD başkanlık seçimlerini Demokrat aday Bill Clinton kazandı. Clinton, görevdeki Cumhuriyetçi Başkan George H. W. Bush’u geride bıraktı. Seçim kampanyasında ekonomi, işsizlik, sağlık sistemi ve Amerikan toplumundaki değişim ihtiyacı ön plandaydı. Clinton’ın zaferi, 12 yıllık Cumhuriyetçi başkanlık döneminin ardından Demokratların yeniden Beyaz Saray’a dönmesini sağladı. 1993-2001 yılları arasında başkanlık yapan Clinton, Soğuk Savaş sonrasındaki dünya düzeninin şekillenmesinde etkili oldu.
1995 – İsrail Başbakanı İzak Rabin’in suikast sonucu öldürülmesi
4 Kasım 1995 tarihinde İsrail Başbakanı İzak Rabin, Tel Aviv’de düzenlenen bir barış mitinginin ardından silahlı saldırıya uğradı. Saldırgan, 27 yaşındaki aşırı sağcı İsrailli Yigal Amir’di. Rabin, saldırının ardından hastaneye kaldırıldı ancak kurtarılamadı. 73 yaşındaki başbakanın öldürülmesi, İsrail tarihinin en sarsıcı siyasi suikastlarından biri olarak kabul edilir. Rabin, Filistinlilerle barış sürecinin önemli mimarlarından biriydi. Filistin Kurtuluş Örgütü ile yürütülen Oslo görüşmelerinde önemli rol oynamıştı. 1993 yılında imzalanan Oslo Anlaşmaları, İsrail ile Filistinliler arasında karşılıklı tanınmayı ve barış sürecinin başlamasını hedefliyordu. Rabin, Yaser Arafat ve Şimon Peres ile birlikte 1994 Nobel Barış Ödülü’nü aldı. Suikast, İsrail toplumundaki siyasi ve ideolojik kutuplaşmanın ne kadar derinleştiğini ortaya koydu. Barış sürecinin geleceği üzerinde de büyük etkiler yarattı.
2008 – Barack Obama’nın ABD’nin ilk siyahî başkanı seçilmesi
4 Kasım 2008 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan başkanlık seçimlerini Demokrat Parti adayı Barack Obama kazandı. Obama, Cumhuriyetçi rakibi John McCain’i yenerek ABD’nin 44. başkanı seçildi. Bu seçim, Amerikan tarihinde son derece önemli bir dönüm noktasıydı. Çünkü Obama, ABD tarihinde başkan seçilen ilk siyahî Amerikalı oldu. Seçimin arka planında George W. Bush yönetiminin son yıllarında yaşanan ekonomik ve siyasi sorunlar bulunuyordu. 2008 küresel finans krizinin etkileri, Irak ve Afganistan savaşları, sağlık sistemi, işsizlik ve Amerikan toplumundaki değişim talepleri seçim kampanyasının temel konuları arasındaydı. Obama’nın seçim sloganı “Change” (Değişim) ve “Yes We Can” (Evet, Yapabiliriz) oldu. Obama, 20 Ocak 2009’da başkanlık görevini devraldı. 2012 seçimlerini de kazanarak iki dönem başkanlık yaptı. Aynı gün Kaliforniya’da gerçekleştirilen halkoylamasında Proposition 8 adı verilen düzenleme kabul edildi. Bu düzenleme, Kaliforniya eyaletinde eşcinsel evlilikleri yasaklayan anayasal değişikliği içeriyordu. Seçim, ABD’de evlilik eşitliği ve LGBT hakları konusundaki tartışmaların önemli dönüm noktalarından biri oldu. Daha sonraki yıllarda mahkeme kararlarıyla bu yasak geçerliliğini kaybetti.
2016 – Paris İklim Anlaşması’nın yürürlüğe girmesi
4 Kasım 2016’da Paris İklim Anlaşması resmen yürürlüğe girdi. 2015 yılında Paris’te kabul edilen anlaşma, küresel iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası iş birliğinin temel belgelerinden biri oldu. Anlaşmanın temel hedefleri şunlardı: küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 2 derecenin oldukça altında tutmak, sıcaklık artışını mümkünse 1,5 dereceyle sınırlandırmak, ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltmasını sağlamak, iklim değişikliğine uyum çalışmalarını güçlendirmek ve gelişmekte olan ülkelere iklim finansmanı desteği sağlamak. Paris Anlaşması, iklim değişikliğinin yalnızca çevresel değil, ekonomik, sosyal ve uluslararası güvenlik açısından da önemli bir sorun olduğunu ortaya koyan tarihî bir belge niteliğindedir.

4 Kasım’da Türkiye’de ve Dünyada Doğan Ünlüler

Türkiye’de 4 Kasım’da Doğanlar

1923 – Mücap Ofluoğlu
Türk tiyatrosunun önemli oyuncularından, yönetmenlerinden ve seslendirme sanatçılarındandır. Tiyatro sahnesindeki uzun yıllara yayılan çalışmaları ve Türk tiyatrosuna katkılarıyla tanındı. 2012 yılında hayatını kaybetti.
1945 – Ali Özgentürk
Türk sinemasının önemli yönetmen, senarist ve yapımcılarından biridir. Özellikle toplumsal sorunları, insan ilişkilerini ve Türkiye’nin değişen sosyal yapısını ele alan filmleriyle tanındı. “Hazal”, “At” ve “Bekçi” gibi yapımlarla Türk sinemasında kendine özgü bir yer edindi.
1953 – Gülden Karaböcek
Türk arabesk ve fantezi müziğinin önemli kadın sanatçılarındandır. Güçlü sesi, duygusal yorumları ve uzun yıllara yayılan müzik kariyeriyle tanınır. Özellikle 1970’li ve 1980’li yıllarda büyük bir dinleyici kitlesine ulaştı.
1957 – Zerrin Özer
Türk pop müziğinin güçlü seslerinden biridir. 1970’li yılların sonlarından itibaren müzik dünyasında tanınmaya başladı. Geniş ses aralığı, yorum gücü ve pop müziğin farklı dönemlerinde seslendirdiği eserlerle Türk müzik tarihinde önemli bir yer edindi.
1967 – Yılmaz Erdoğan
Türk tiyatro, sinema ve televizyon dünyasının önemli isimlerindendir. Oyuncu, yazar, şair, senarist ve yönetmendir. “Bir Demet Tiyatro” ile geniş kitlelerce tanındı. Daha sonra kurduğu BKM ile tiyatro ve sinema alanında önemli çalışmalara imza attı. “Vizontele”, “Organize İşler” ve “Ekşi Elmalar” gibi filmlerle tanındı.
Diğer Türk ve Türk dünyasından doğumlar arasında 1865’te Ohannes Abelyan (Ermeni asıllı tiyatro oyuncusu), 1959’da Yalçın Adıgözelov (Azerbaycanlı orkestra şefi) ve 1978’de İlke Hatipoğlu (Redd grubunun müzisyeni ve klavyecisi) yer alır.

Dünyada 4 Kasım’da Doğanlar

1618 – Alemgir Şah I (Aurangzeb)
Babür İmparatorluğu’nun altıncı hükümdarıdır. 1658-1707 yılları arasında hüküm sürdü. Babür Devleti’nin topraklarını genişletti ancak uzun süren savaşlar ve yönetim politikaları imparatorluğun sonraki dönemini de etkiledi.
1873 – George Edward Moore
İngiliz filozof ve analitik felsefenin önemli kurucularından biridir. Ahlak felsefesi, bilgi kuramı ve sağduyuya dayalı gerçekçilik konularında önemli çalışmalar yaptı. 1958’de öldü.
1909 – Bert Patenaude
ABD’li futbolcudur. 1930 Dünya Kupası’nda oynadı ve turnuva tarihinde hat-trick yapan ilk futbolcu olarak kabul edilir. 1974’te hayatını kaybetti.
1916 – Walter Cronkite
Amerikalı gazeteci ve televizyon haber sunucusudur. ABD’de uzun yıllar CBS Evening News programını sundu. Özellikle John F. Kennedy suikastı, Vietnam Savaşı ve Apollo uzay programı yayınlarıyla tanındı. Amerikan televizyon gazeteciliğinin en saygın isimlerinden biri olarak kabul edildi. 2009’da öldü.
1931 – Richard Rorty
Amerikalı filozof ve düşünürdür. Pragmatizm, dil felsefesi ve çağdaş düşünce alanlarında etkili oldu. “Felsefe ve Doğanın Aynası” adlı eseriyle tanındı. 2007’de hayatını kaybetti.
1933 – Charles K. Kao
Fiber optik iletişimin gelişmesine öncülük eden bilim insanıdır. Işığın cam fiberler üzerinden düşük kayıpla iletilmesi üzerine yaptığı çalışmalar, modern internet ve telekomünikasyon altyapısının gelişmesinde büyük rol oynadı. 2009 yılında Nobel Fizik Ödülü’nü kazandı. 2018’de öldü.
1946 – Robert Mapplethorpe
Amerikalı fotoğraf sanatçısıdır. Portre, natürmort, çiçek ve insan bedeni fotoğraflarıyla tanındı. Teknik açıdan kusursuz, siyah-beyaz fotoğrafları sanat dünyasında büyük tartışmalara yol açtı. 1989’da hayatını kaybetti.
1946 – Laura Bush
ABD’nin 43. başkanı George W. Bush’un eşi ve eski first lady’dir. Eğitim, okuryazarlık ve çocukların eğitimi alanlarındaki çalışmalarıyla tanındı.
1951 – Traian Băsescu
Romanya’nın eski cumhurbaşkanıdır.
1955 – Matti Vanhanen
Finlandiyalı siyasetçidir. 2003-2010 yılları arasında başbakanlık yaptı. Ülkesinin Avrupa Birliği politikaları ve ekonomik yönetiminde etkili oldu.
1957 – Tony Abbott
Avustralyalı siyasetçidir. 2013-2015 yılları arasında Avustralya başbakanı olarak görev yaptı.
1972 – Luís Figo
Portekiz futbolunun yetiştirdiği en önemli oyunculardan biridir. Barcelona, Real Madrid ve Inter gibi büyük kulüplerde oynadı. 2000 yılında Ballon d’Or ödülünü kazandı. 2001 yılında FIFA Dünyada Yılın Futbolcusu seçildi.
1985 – Marcell Jansen
Almanya Millî Takımı’nda forma giymiş futbolcudur. Bayern Münih ve Hamburg gibi takımlarda oynadı. Sol bek ve sol kanat mevkilerinde görev yaptı.

4 Kasım Tarihinde Hayatını Kaybeden Ünlüler ve Tarihî Kişiler

Türkiye’de Hayatını Kaybedenler

1938 – Ahmet Remzi Akgöztürk
Birinci TBMM döneminde Kayseri milletvekilliği yapmış siyasetçidir.
1982 – Burhan Felek (93 yaşında)
Türk gazeteciliğinin en önemli ve uzun ömürlü isimlerinden biridir. 1889 yılında İstanbul’da doğdu. Gazetecilik, yazarlık ve spor yöneticiliği yaptı. Türk basınında uzun yıllar görev aldı. Mizahi yazıları, toplumsal gözlemleri ve İstanbul yaşamını anlatan eserleriyle tanındı. Kendisine “Şeyhülmuharririn” unvanı verildi. 4 Kasım 1982’de hayatını kaybetti.
1983 – Doğan Avcıoğlu (57 yaşında)
Türk gazeteci, yazar, siyaset düşünürü ve tarihçidir. 1926 yılında doğdu. Türkiye’nin ekonomik bağımsızlığı, kalkınma politikaları, devletçilik ve siyasi tarih üzerine önemli çalışmalar yaptı. “Türkiye’nin Düzeni” adlı eseri, Türkiye’nin yakın dönem siyasi ve ekonomik düşünce tarihinde önemli bir yere sahiptir. 4 Kasım 1983’te hayatını kaybetti.
1984 – Ümit Yaşar Oğuzcan (58 yaşında)
Türk edebiyatının tanınmış şairlerindendir. 1926 yılında Tarsus’ta doğdu. Aşk, ayrılık, yalnızlık, ölüm ve insanın iç dünyası üzerine yazdığı şiirlerle tanındı. Şiirleri, Türk popüler kültüründe de geniş yer buldu. Özellikle duygusal ve lirik anlatımıyla tanınır. 4 Kasım 1984’te hayatını kaybetti.
1993 – Ahmet Cem Ersever
Türk Silahlı Kuvvetlerinde binbaşı rütbesiyle görev yapmış emekli subaydır. 1990’lı yılların başında Güneydoğu Anadolu’daki güvenlik gelişmeleri ve JİTEM tartışmalarıyla gündeme geldi. 1993 yılında kaybolduktan sonra cesedi 4 Kasım’da bulundu. Cinayeti Türkiye’nin yakın tarihindeki aydınlatılması tartışmalı olaylardan biri olarak kaldı.
2015 – Gülten Akın (82 yaşında)
Türk şiirinin önemli kadın şairlerinden biridir. 1933 yılında Yozgat’ta doğdu. Şiirlerinde kadınların yaşamını, toplumsal sorunları, Anadolu insanını, özgürlük, adalet ve insan ilişkilerini ele aldı. “Kestim Kara Saçlarımı”, “Maraş’ın ve Ökkeş’in Destanı” ve “Sığda” önemli eserleri arasındadır. 4 Kasım 2015’te hayatını kaybetti.

Dünyada Hayatını Kaybedenler

644 – Hz. Ömer
İslam tarihinin ikinci halifesi. 1 Kasım 644’te uğradığı saldırının ardından birkaç gün sonra hayatını kaybetti. Ölüm tarihi bazı takvimlerde 3, bazılarında 4 Kasım olarak aktarılır.
1847 – Felix Mendelssohn (38 yaşında)
Alman besteci, piyanist ve orkestra şefidir. 1809 yılında Hamburg’da doğdu. Romantik dönem klasik müziğinin en önemli bestecilerinden biri olarak kabul edilir. “Bir Yaz Gecesi Rüyası”, “İtalyan Senfonisi” ve “İskoç Senfonisi” en tanınmış eserleri arasındadır. 4 Kasım 1847’de Leipzig’de hayatını kaybetti. Ölümü, Avrupa müzik dünyasında büyük üzüntü yarattı.
1918 – Andrew Dickson White
Amerikalı diplomat, tarihçi ve eğitimcidir. Cornell Üniversitesi’nin kurucularından biridir. Üniversite eğitiminin gelişimi, bilim ve din ilişkisi, yükseköğretim politikaları üzerine çalıştı. 1832 yılında doğmuştu.
1982 – Jacques Tati (75 yaşında)
Fransız yönetmen, oyuncu ve komedyendir. 1907 yılında doğdu. Sinemada görsel mizahın ve fiziksel komedinin önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. “Bay Hulot’nun Tatili”, “Amcam” ve “Playtime” en önemli filmleri arasındadır. Filmlerinde modern şehir yaşamını, teknolojiyi, tüketim kültürünü ve insan ilişkilerini mizahi bir dille ele aldı. 4 Kasım 1982’de hayatını kaybetti.
1995 – İzak Rabin (73 yaşında)
İsrail’in eski başbakanıdır. 1922 yılında Kudüs’te doğdu. Askerî kariyerinin ardından siyasete atıldı. İsrail-Filistin barış görüşmelerinde önemli rol oynadı. Oslo Anlaşmaları sürecindeki katkıları nedeniyle Nobel Barış Ödülü kazandı. 4 Kasım 1995’te Tel Aviv’de Yigal Amir tarafından düzenlenen suikast sonucunda hayatını kaybetti.
1995 – Gilles Deleuze (70 yaşında)
Fransız filozof ve düşünürdür. 1925 yılında Paris’te doğdu. Çağdaş felsefenin en etkili isimlerinden biri kabul edilir. Michel Foucault, Félix Guattari ve diğer düşünürlerle birlikte 20. yüzyıl düşünce dünyasını etkileyen önemli çalışmalar ortaya koydu. “Fark ve Tekrar” ile “Anti-Ödipus” önemli eserleri arasındadır. 4 Kasım 1995’te hayatını kaybetti.
2008 – Michael Crichton (66 yaşında)
Amerikalı romancı, senarist ve film yönetmenidir. 1942 yılında Chicago’da doğdu. Bilimkurgu, gerilim ve teknoloji konularını birleştiren eserleriyle dünya çapında tanındı. “Jurassic Park”, “Kongo”, “Andromeda Strain” ve “Sphere” en tanınmış eserlerindendir. Özellikle bilimsel gelişmelerin insanlık üzerindeki olası sonuçlarını konu alan romanlarıyla büyük bir okur kitlesine ulaştı. 4 Kasım 2008’de hayatını kaybetti.
2015 – René Girard (91 yaşında)
Fransız filozof, edebiyat eleştirmeni ve sosyal bilimler düşünürüdür. Taklitçi arzu ve günah keçisi teorileriyle tanındı. İnsanların arzularını birbirlerinden etkilenerek oluşturduklarını savunan düşünceleri, edebiyat ve toplum bilimlerinde etkili oldu. 4 Kasım 2015’te hayatını kaybetti.

4 Kasım Tarihinin Öne Çıkan Tarihsel Dönüm Noktaları

4 Kasım tarihini dünya tarihi açısından önemli kılan olayları bir arada değerlendirdiğimizde şu başlıklar öne çıkıyor:

1515: Diyarbekir Eyaleti oluşturuldu.
1737: San Carlo Tiyatrosu açıldı.
1757: III. Mustafa’nın kılıç kuşanma töreni yapıldı.
1875: Kadınlar İçin Ayine dergisi yayımlanmaya başladı.
1879: James Ritty yazar kasa patentini aldı.
1909: Haydarpaşa Garı açıldı.
1922: Tutankamon’un mezarına ulaşan giriş keşfedildi; son Osmanlı hükümeti istifa etti; Takvim-i Vekayi yayımlanmasını durdurdu.
1933: Atatürk’ün Selanik’teki doğduğu eve anı levhası konuldu.
1937: Mark Twain Cemiyeti Atatürk’e madalya verdi.
1948: T. S. Eliot Nobel Edebiyat Ödülü kazandı.
1970: Salvador Allende Şili Devlet Başkanlığı görevine başladı.
1972: İsmet İnönü CHP üyeliğinden istifa etti.
1977: Güney Afrika’ya silah ambargosu uygulandı.
1979: İran’da ABD Büyükelçiliği işgal edildi.
1980: Ronald Reagan ABD başkanı seçildi.
1981: Yükseköğretim Kanunu onaylandı.
1982: Burhan Felek ve Jacques Tati hayatını kaybetti.
1992: Bill Clinton ABD başkanı seçildi.
1993: Ahmet Cem Ersever’in cesedi bulundu.
1995: İsrail Başbakanı İzak Rabin öldürüldü; İzmir’de büyük sel felaketi yaşandı.
2002: 3 Kasım seçimlerinin ardından AK Parti iktidar çoğunluğunu elde etti.
2008: Barack Obama ABD’nin ilk siyahî başkanı seçildi.
2015: Şair Gülten Akın hayatını kaybetti.
2016: Paris İklim Anlaşması yürürlüğe girdi.

4 Kasım ile İlgili Önemli Notlar

4 Kasım’ın en önemli siyasi olaylarından biri 1995 yılında İsrail Başbakanı İzak Rabin’in öldürülmesidir. Bu suikast, Orta Doğu barış sürecini derinden etkileyen olaylardan biri oldu.
Bilim ve arkeoloji açısından 1922 yılında Tutankamon’un mezarına ulaşan girişin keşfedilmesi, Eski Mısır tarihinin araştırılmasında büyük bir dönüm noktasıdır.
Amerikan tarihi açısından 2008 yılında Barack Obama’nın başkan seçilmesi, ABD’nin siyasi ve toplumsal tarihinde tarihî bir gelişmedir.
Türkiye tarihi açısından Haydarpaşa Garı’nın açılması, Osmanlı’nın son dönemindeki demiryolu yatırımları ve modernleşme hareketleri açısından önemlidir. Ayrıca 1995 İzmir sel felaketi, ülkemizin yakın tarihindeki önemli doğal afetlerden biridir.
Sanat ve edebiyat açısından Felix Mendelssohn, Jacques Tati, Michael Crichton, Gülten Akın ve Ümit Yaşar Oğuzcan gibi isimler 4 Kasım tarihinin ölüm kayıtlarında öne çıkar.

4 Kasım Tarihinin Kısa Özeti

4 Kasım, Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet tarihine, Eski Mısır arkeolojisinden modern dünya siyasetine kadar uzanan geniş bir tarihsel geçmişe sahiptir. Özellikle Tutankamon’un mezarının keşfi, İran rehine krizi, İzak Rabin suikastı ve Barack Obama’nın başkan seçilmesi bu tarihin dünya tarihinde hatırlanan en önemli olayları arasındadır. Türkiye açısından ise Haydarpaşa Garı, Osmanlı’nın son hükümetinin istifası, YÖK’ün temellerinin atılması, İzmir seli ve 2002 seçimlerinin yarattığı siyasi dönüşüm dikkat çeken başlıklardır.

Bu tarih, hem keşiflerin hem trajedilerin hem de siyasi dönüm noktalarının iç içe geçtiği, insanlık tarihinin farklı katmanlarını aynı güne sığdıran nadir günlerden biridir.

Beyda'nın Kitaplığı

Bu Blogda Ara