Tarihte Bugün 3 Ekim

3 Ekim Tarihte Bugün: Dünya ve Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar, Doğumlar ve Ölümler

3 Ekim, dünya tarihinde askerî zaferlerden Osmanlı diplomasi tarihine, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş döneminden Almanya’nın yeniden birleşmesine, nükleer silah gelişmelerinden Türk dünyasındaki kurumsal iş birliğine kadar çok farklı alanlarda kritik gelişmelerin yaşandığı bir gündür. Almanya’da Alman Birliği Günü olarak resmi tatil kabul edilirken, Türk dünyasında da Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Günü ya da Türk Dünyası Günü olarak anılır.

Antik Dönem ve Erken Tarihte 3 Ekim

• MÖ 52 – Alesia Muharebesi ve Galya’nın Roma Egemenliğine Girmesi
  MÖ 52 yılında Roma Cumhuriyeti’nin en önemli askerî komutanlarından Jül Sezar, Galya’daki savaşların son aşamalarından biri olan Alesia Muharebesi’nde Galya lideri Vercingetorix’in kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. Alesia kuşatması, Sezar’ın askerî kariyerinin en önemli başarılarından biri kabul edilir. Roma ordusu yalnızca kaleyi kuşatmakla kalmamış, dışarıdan gelecek Galya yardım kuvvetlerine karşı da ikinci bir savunma hattı oluşturmuştu. Vercingetorix’in teslim olmasıyla Galya’daki büyük ölçekli Roma direnişi sona erdi. Bu zafer, Galya’nın Roma dünyasına dahil edilmesinin yolunu açtı. Galya’nın Roma tarafından fethedilmesi Avrupa’nın siyasi, kültürel ve dilsel tarihinde son derece uzun süreli sonuçlar doğurdu. Latin kültürünün ve Latin kökenli dillerin Batı Avrupa’da yayılmasında bu fetihlerin önemli bir payı oldu.
• MÖ 42 – Philippi Muharebesi’nin İlk Aşaması
  MÖ 42 yılında Philippi’de birinci muharebe gerçekleşti. Mark Antony ve Octavian’ın kuvvetleri, Julius Caesar’ın suikastçıları Brutus ve Cassius’la karşılaştı. Savaş sonuçsuz kaldı; Cassius yenilgiyi sanarak intihar etti. Bu çarpışma, Roma Cumhuriyeti’nin son dönemindeki iç savaşların kritik bir evresini oluşturdu.
• 382 – Theodosius ile Vizigotlar Arasında Barış Antlaşması
  382 yılında Roma İmparatoru I. Theodosius, Vizigotlarla barış antlaşması imzaladı. Vizigotlara Balkanlar’da toprak verildi ve askerî hizmet karşılığında yerleşmelerine izin çıktı. Bu antlaşma, Geç Roma İmparatorluğu’nun göçmen halklarla ilişkisinde önemli bir örnektir.
• 1226 – Assisili Aziz Francis’in Ölümü
  1226 yılında Assisili Aziz Francis (Francesco d’Assisi) Assisi yakınlarında Portiuncula’da hayata veda etti. Fransisken tarikatının kurucusu olan aziz, doğaya ve hayvanlara duyduğu sevgiyle bilinir; ölümü “Transitus” olarak anılır ve her yıl 3 Ekim’de Fransiskenler tarafından özel olarak hatırlanır.
• 1283 – Dafydd ap Gruffydd’ın İdamı
  1283 yılında Galler Prensi Dafydd ap Gruffydd, İngiltere Kralı I. Edward’ın emriyle idam edildi. Asılarak, çekilerek ve parçalanarak infaz edilen ilk soylu olarak tarihe geçti. Bu olay, İngiliz-Galler mücadelesinin sert bir yansımasıdır.

Osmanlı Tarihinde 3 Ekim

• 1605 – Estergon Kalesi’nin İkinci Kez Osmanlılar Tarafından Fethi
  3 Ekim 1605’te Osmanlı ordusu Estergon Kalesi’ni ikinci kez ele geçirdi. Seferin başında bulunan isim Sokolluzade Lala Mehmed Paşa idi. Estergon, Osmanlı-Habsburg mücadelelerinin en önemli stratejik noktalarından biriydi. Tuna Nehri üzerindeki konumu nedeniyle kale hem askerî hem de siyasi açıdan büyük önem taşıyordu. Osmanlılar Estergon’u daha önce de ele geçirmişti. Ancak kale 1595’te Habsburg kuvvetlerinin eline geçmişti. 1605’teki ikinci Osmanlı fethiyle birlikte Osmanlılar bölgedeki konumlarını yeniden güçlendirmiş oldu. Bu gelişme, 17. yüzyıl başındaki Osmanlı-Habsburg mücadelelerinin önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir.
• 1716 – Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın Sadaret Kaymakamlığına Getirilmesi
  3 Ekim 1716’da daha sonra Osmanlı tarihinin en tanınmış sadrazamlarından biri olacak Nevşehirli Damat İbrahim Paşa, Sadaret Kaymakamlığı görevine getirildi. İbrahim Paşa ilerleyen yıllarda III. Ahmed döneminin en etkili devlet adamlarından biri haline gelecekti. Onun döneminde Osmanlı Devleti’nde sanat, mimari, kültür ve diplomasi alanlarında önemli gelişmeler yaşanacak ve bu dönem daha sonra Lale Devri olarak adlandırılacaktı.
• 1739 – Niş Antlaşması’nın İmzalanması
  3 Ekim 1739’da Osmanlı Devleti ile Avusturya ve Rusya arasındaki savaşları sona erdiren Niş Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti’nin 18. yüzyılda diplomatik ve askerî bakımdan elde ettiği önemli kazanımlardan biri olarak değerlendirilir. 1736-1739 Osmanlı-Rus ve Avusturya savaşlarının ardından imzalanan anlaşmalarla Osmanlılar bazı toprakları geri aldı. Özellikle Belgrad’ın yeniden Osmanlı hâkimiyetine girmesi önemliydi. Niş Antlaşması’nın ardından Osmanlı Devleti bir süre için kuzeybatı sınırlarında rahatlama sağlamış oldu.
• 1852 – Damad Mehmed Ali Paşa’nın Sadrazam Olması
  3 Ekim 1852’de Damad Mehmed Ali Paşa, Osmanlı Devleti’nde sadrazamlık görevine getirildi. Tanzimat döneminin siyasi açıdan oldukça hareketli yıllarında görev yapan Mehmed Ali Paşa, Osmanlı merkez yönetiminde görev alan önemli devlet adamlarından biriydi.

Türkiye Cumhuriyeti Tarihinde 3 Ekim

• 1912 – Balkan Devletlerinden Osmanlı Devleti’ne Nota
  3 Ekim 1912’de Sırbistan, Karadağ, Yunanistan ve Bulgaristan, Osmanlı Devleti’ne ortak bir nota verdi. Bu devletler Osmanlı’nın Avrupa topraklarında, özellikle Arnavutluk ve Makedonya’da reform ve özerklik talep ediyordu. Osmanlı yönetimi bu talepleri kabul etmedi. Balkan devletleri arasındaki Osmanlı karşıtı ittifakın güçlenmesi sonucunda çok kısa süre sonra I. Balkan Savaşı başladı. Karadağ 8 Ekim’de, diğer Balkan devletleri ise 17 Ekim 1912’de Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti. Dolayısıyla 3 Ekim’deki nota, Balkan Savaşları’na giden süreçteki son diplomatik gelişmelerden biri oldu.
• 1922 – Mudanya Konferansı’nın Başlaması
  3 Ekim 1922, Türk Kurtuluş Savaşı’nın diplomatik safhasında çok önemli bir tarihtir. Mudanya Konferansı bu tarihte başladı. Konferansın amacı, Türk-Yunan savaşının ardından ortaya çıkan askerî durumun ateşkes yoluyla çözüme kavuşturulması ve barış görüşmelerinin önünün açılmasıydı. Konferansta Türkiye’yi İsmet Paşa temsil etti. İngiltere, Fransa ve İtalya da konferansa katıldı. Yunanistan ise görüşmelere doğrudan katılmak yerine temsilci gönderdi. Görüşmeler 11 Ekim 1922’de Mudanya Mütarekesi’nin imzalanmasıyla sonuçlandı. Mudanya Mütarekesi, Türk Kurtuluş Savaşı’nın askerî safhasının sona ermesinde ve diplomatik zaferin önünü açmasında kritik bir aşama oldu.
• 1926 – Atatürk’ün İlk Heykelinin Sarayburnu’na Dikilmesi
  3 Ekim 1926’da Mustafa Kemal Atatürk’ün ilk heykeli İstanbul Sarayburnu’nda açıldı. Heykel Avusturyalı sanatçı Heinrich Krippel tarafından yapılmıştı. Bu eser, Cumhuriyet döneminde Atatürk adına yapılan anıtların başlangıç noktalarından biri olması bakımından önem taşır. Sarayburnu’ndaki heykel, İstanbul’un tarihî yarımadasında Cumhuriyet’in kurucusuna yönelik ilk büyük anıtsal çalışmalardan biri oldu.
• 1931 – Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Faaliyete Geçmesi
  3 Ekim 1931, Türkiye’nin para ve bankacılık tarihinde önemli tarihlerden biridir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası faaliyete geçti. Merkez bankasının kurulması, Cumhuriyet’in ekonomik bağımsızlık ve modern para sistemi oluşturma çabalarının önemli parçalarından biriydi. Banka ilerleyen yıllarda para politikası, banknot ihracı ve finansal sistemin düzenlenmesi gibi temel görevleri üstlenecekti.
• 1953 – Dumlupınar Denizaltısı Davasının Sonuçlanması
  3 Ekim 1953’te Dumlupınar denizaltısı faciasıyla ilgili dava sonuçlandı. Dumlupınar denizaltısı 4 Nisan 1953’te Çanakkale Boğazı’nda İsveç bandıralı Naboland adlı ticaret gemisiyle çarpışmış ve batmıştı. Denizaltıda bulunan 81 Türk denizcisi hayatını kaybetmişti. Dava sonucunda Naboland’ın kaptanı hapis cezasına çarptırılırken Dumlupınar’ın komutanı Sabri Çelebioğlu beraat etti. Dumlupınar faciası, Türk Deniz Kuvvetleri tarihinin en acı deniz kazalarından biri olarak hafızalarda kaldı.
• 1960 – Yassıada Yargılamalarının Başlaması
  3 Ekim 1960’ta Yassıada yargılamaları başladı. 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesi sonrasında Demokrat Parti yöneticileri ve dönemin bazı devlet yöneticileri Yassıada’da yargılanmaya başlandı. Yargılamalar Türkiye’nin çok partili siyasi hayatında son derece önemli ve tartışmalı bir döneme karşılık gelir. Davalar sonucunda çok sayıda sanık çeşitli cezalara çarptırıldı; eski Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan idam edildi.
• 1966 – İstanbul Anadolu Yakasındaki Son Tramvayın Kaldırılması
  3 Ekim 1966’da İstanbul’un Anadolu yakasındaki son tramvay hattı, Kadıköy-Moda hattı, hizmetten kaldırıldı. Bu gelişmeyle Anadolu yakasında klasik tramvay dönemi sona erdi. İstanbul’da tramvayların kaldırılması, dönemin ulaşım politikalarında otomobil ve otobüs ağırlıklı sisteme geçişin bir parçasıydı.
• 1973 – Trakya’da Petrol Bulunması
  3 Ekim 1973’te Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı, uzun yıllardır petrol aranan Trakya bölgesinde Lüleburgaz yakınlarında petrol buldu. Bu gelişme Türkiye’nin yerli enerji kaynakları arayışı açısından önemliydi.
• 1984 – İdam Cezalarının TBMM’de Onaylanması
  3 Ekim 1984’te Hıdır Aslan ve İlyas Has’ın idam cezaları Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylandı. Kararlar, 1980 sonrası Türkiye’nin siyasi ve hukuki tarihinde idam cezasının kullanılması bakımından önemli olaylar arasında yer aldı.
• 2005 – Türkiye-Avrupa Birliği Üyelik Müzakerelerinin Başlaması
  3 Ekim 2005, Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri açısından önemli bir dönüm noktasıdır. Bu tarihte Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne tam üyelik müzakereleri resmen başladı. Türkiye’nin Avrupa Ekonomik Topluluğu ile ilişkileri 1960’lara kadar uzanıyordu. Ankara Anlaşması 1963’te imzalanmış, Türkiye 1987’de tam üyelik başvurusunda bulunmuştu. 1999 Helsinki Zirvesi’nde Türkiye’ye aday ülke statüsü verilmesinin ardından üyelik müzakerelerinin başlaması için gerekli siyasi ve hukuki süreç devam etti. 3 Ekim 2005’te müzakereler resmen başladı.
• 2006 – THY Uçağının Kaçırılması
  3 Ekim 2006’da Türk Hava Yolları’nın Tiran-İstanbul seferini yapan Boeing 737-400 tipi uçağı kaçırıldı. Uçak, Hakan Ekinci adlı hava korsanı tarafından kaçırıldı. Olay sırasında uçak İtalya’ya yönlendirildi ve daha sonra olay güvenlik güçlerinin müdahalesiyle sona erdi.
• 2008 – Aktütün Karakolu Saldırısı
  3 Ekim 2008’de Hakkâri’nin Şemdinli ilçesindeki Aktütün Jandarma Sınır Karakolu’na PKK tarafından saldırı düzenlendi. Saldırı, Türkiye’nin yakın dönem güvenlik tarihinde önemli yankı uyandırdı.
• 2009 – Nahçıvan Anlaşması ve Türk Konseyi’nin Kuruluş Süreci
  3 Ekim 2009’da Nahçıvan Anlaşması imzalandı. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan tarafından imzalanan anlaşma, Türk dünyasındaki kurumsal iş birliğinin geliştirilmesini amaçlıyordu. Bu süreç sonucunda Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi, daha sonra kullanılan adıyla Türk Konseyi ve nihayet Türk Devletleri Teşkilatı oluşturuldu. 3 Ekim aynı zamanda Türk dünyasında Türk Devletleri İşbirliği Günü / Türk Dünyası Günü niteliği kazandı.
• 2012 – Akçakale’ye Suriye’den Top Mermisi Düşmesi
  3 Ekim 2012’de Suriye’deki çatışmalar sırasında Suriye tarafından atılan bir top mermisi Şanlıurfa’nın Akçakale ilçesine düştü. Olayda 5 Türk vatandaşı hayatını kaybetti. Türkiye, olayın ardından Suriye’deki hedeflere karşı topçu ateşi gerçekleştirdi. Bu gelişme, Suriye İç Savaşı’nın Türkiye sınırına taşınmasının en ciddi örneklerinden biri oldu.

Dünya Tarihinde 3 Ekim’de Yaşanan Diğer Önemli Gelişmeler

• 1849 – Edgar Allan Poe’nun Baltimore’da Bulunması
  Amerikalı ünlü yazar Edgar Allan Poe, 3 Ekim 1849’da Baltimore’da kötü durumda ve bilinci bulanık bir halde bulundu. Hastaneye kaldırıldı. Poe’nun birkaç gün sonra ölmesiyle sonuçlanan olay, yazarın hayatındaki en büyük gizemlerden biri haline geldi. Ölümünden önceki günlerde nerede bulunduğu ve bu duruma nasıl geldiği konusunda tarihçiler uzun süre çeşitli açıklamalar üzerinde durdu.
• 1863 – Abraham Lincoln’ün Şükran Günü İlanı
  3 Ekim 1863’te ABD Başkanı Abraham Lincoln, kasım ayının son perşembesinin ulusal Şükran Günü olarak kutlanacağını ilan etti. Amerikan İç Savaşı’nın devam ettiği bir dönemde yapılan bu ilan, ABD’nin ulusal bayram geleneğinin önemli aşamalarından biri oldu.
• 1929 – Yugoslavya Krallığı Adının Kullanılmaya Başlanması
  3 Ekim 1929’da Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı’nın adı Yugoslavya Krallığı olarak değiştirildi. Yugoslavya, I. Dünya Savaşı sonrasında Güney Slav halklarının büyük bölümünü aynı devlet çatısı altında birleştirmek amacıyla oluşturulmuştu. Yeni isim, devletin siyasi kimliğini daha doğrudan biçimde “Güney Slavların ülkesi” fikriyle ilişkilendiriyordu.
• 1932 – Irak’ın Bağımsızlığını İlan Etmesi
  3 Ekim 1932’de Irak, İngiliz mandasından çıkarak bağımsız bir devlet haline geldi ve Milletler Cemiyeti’ne kabul edildi. Irak’ın bağımsızlığı, I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı topraklarında oluşturulan yeni Ortadoğu devletlerinin şekillenmesi bakımından önemliydi. Bununla birlikte İngiltere ile Irak arasındaki siyasi, askerî ve ekonomik ilişkiler bağımsızlık sonrasında da uzun süre devam etti.
• 1935 – İtalya’nın Etiyopya İşgali
  3 Ekim 1935’te Benito Mussolini yönetimindeki İtalya, Etiyopya’ya karşı geniş çaplı askerî harekât başlattı. İtalya’nın amacı Afrika’daki sömürge imparatorluğunu genişletmekti. Etiyopya, Afrika’da Avrupa sömürgeciliğine karşı bağımsızlığını koruyabilmiş az sayıdaki devletlerden biriydi. İtalya’nın saldırısı Milletler Cemiyeti’nin ciddi bir sınavla karşı karşıya kalmasına neden oldu. İtalya’nın Etiyopya’yı işgali, II. Dünya Savaşı’na giden yıllarda uluslararası sistemin zayıflığını gösteren önemli olaylardan biri olarak kabul edilir.
• 1942 – Almanya’nın V-2 Roketinin İlk Başarılı Testi
  3 Ekim 1942’de Almanya, Peenemünde’de V-2 roketinin ilk başarılı testini gerçekleştirdi. Modern roket biliminin öncüsü sayılan bu silah, II. Dünya Savaşı’nda kullanıldı ve sonraki yıllarda hem ABD hem de Sovyet uzay programlarına temel oluşturdu.
• 1952 – İngiltere’nin İlk Atom Bombası Denemesi
  3 Ekim 1952’de Birleşik Krallık ilk atom bombası denemesini gerçekleştirdi. Deneme, Avustralya açıklarındaki Monte Bello Adaları çevresinde gerçekleştirildi ve Operation Hurricane adıyla bilindi. Bu denemeyle Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği’nin ardından kendi nükleer silahını başarıyla test eden üçüncü devlet oldu. Bu olay Soğuk Savaş dönemindeki nükleer silah yarışının genişlemesi açısından önemliydi.
• 1965 – Che Guevara’nın Küba’dan Ayrıldığının Açıklanması
  3 Ekim 1965’te Fidel Castro, Ernesto “Che” Guevara’nın Küba’dan ayrıldığını kamuoyuna açıkladı. Guevara, Küba Devrimi’nin önde gelen isimlerinden biriydi. Küba’daki görevlerinden ayrıldıktan sonra devrimci hareketleri başka ülkelerde sürdürmek amacıyla Afrika ve daha sonra Güney Amerika’ya yöneldi. Guevara’nın Bolivya’daki faaliyetleri 1967’de yakalanıp öldürülmesine kadar devam etti.
• 1990 – Almanya’nın Yeniden Birleşmesi
  3 Ekim 1990, Avrupa tarihinin en önemli tarihlerinden biridir. Doğu Almanya ile Batı Almanya resmen birleşti. II. Dünya Savaşı’nın ardından Almanya iki ayrı devlete bölünmüştü: Federal Almanya Cumhuriyeti (Batı Almanya) ve Alman Demokratik Cumhuriyeti (Doğu Almanya). Berlin Duvarı’nın 1989’da açılmasının ardından iki Almanya’nın birleşmesi için siyasi görüşmeler hızlandı. 3 Ekim 1990’da Doğu Almanya’nın federal sisteme katılmasıyla Almanya yeniden tek devlet oldu. Bu nedenle 3 Ekim Almanya’da “Alman Birliği Günü” olarak kutlanmaktadır.
• 1995 – O. J. Simpson Davasında Beraat Kararı
  3 Ekim 1995’te ABD’de büyük yankı uyandıran O. J. Simpson cinayet davasında jüri beraat kararı verdi. Eski Amerikan futbolu yıldızı ve aktör O. J. Simpson, eski eşi Nicole Brown Simpson ile Ronald Goldman’ın öldürülmesiyle ilgili olarak yargılanmıştı. Dava, ABD hukuk ve medya tarihinin en fazla takip edilen davalarından biri oldu.
• 2013 – Gambiya’nın İngiliz Milletler Topluluğu’ndan Ayrılması
  3 Ekim 2013’te Gambiya, İngiliz Milletler Topluluğu’ndan ayrıldığını açıkladı. Gambiya’nın sömürge geçmişi ve Birleşik Krallık ile ilişkileri açısından karar dikkat çekiciydi.

3 Ekim’de Doğan Önemli Kişiler

3 Ekim tarihinde çok sayıda sanatçı, bilim insanı, siyasetçi ve edebiyatçı dünyaya gelmiştir. Öne çıkanlardan bazıları şunlardır:

• 1792 – Francisco Morazán: Orta Amerika tarihinin önemli siyasi ve askerî liderlerinden biri.
• 1875 – Ferdinand Porsche: Avusturya asıllı otomotiv mühendisi ve Porsche markasının kurucusu.
• 1889 – Carl von Ossietzky: Alman yazar ve Nobel Barış Ödülü sahibi.
• 1892 – J. R. R. Tolkien: İngiliz yazar, Yüzüklerin Efendisi ve Hobbit’in yaratıcısı.
• 1895 – Sergey Yesenin: Rus edebiyatının en önemli şairlerinden biri. Özellikle Rus köy yaşamını, doğayı, aşkı ve devrim sonrası toplumsal değişimleri işleyen şiirleriyle tanındı.
• 1897 – Louis Aragon: Fransız şair ve romancı. 20. yüzyıl Fransız edebiyatının önemli isimlerinden olan Aragon, sürrealizm hareketiyle de ilişkilendirildi.
• 1898 – Leo McCarey: Amerikalı film yönetmeni ve yapımcı. Hollywood sinemasının erken döneminin önemli yönetmenleri arasında yer aldı.
• 1900 – Thomas Wolfe: Amerikalı romancı. Özellikle uzun ve otobiyografik özellikler taşıyan eserleriyle Amerikan edebiyatında tanındı.
• 1901 – Hilmi Ziya Ülken: Türk sosyolog, düşünür ve akademisyen. Türkiye’de sosyoloji, felsefe ve düşünce tarihi alanlarının gelişmesine önemli katkılarda bulundu.
• 1903 – Tekin Arıburun: Türk asker ve siyasetçi. Türkiye Cumhuriyeti’nin askerî ve siyasi hayatında görev aldı; ilerleyen yıllarda Cumhuriyet Senatosu Başkanlığı da yaptı.
• 1916 – James Herriot: İngiliz veteriner ve yazar. Hayvanlar ve veterinerlik yaşamını anlattığı eserleriyle dünya çapında tanındı.
• 1919 – James M. Buchanan: Amerikalı ekonomist. Kamu tercihi teorisi alanındaki çalışmalarıyla tanındı ve 1986’da Nobel Ekonomi Ödülü’nü aldı.
• 1925 – Gore Vidal: Amerikalı yazar, senarist ve eleştirmen. Amerikan siyasi ve toplumsal yaşamını eleştirel biçimde işleyen roman ve denemeleriyle tanındı.
• 1935 – İshak Alaton: Türk iş insanı, Alarko Holding’in kurucularından.
• 1941 – Chubby Checker: Amerikalı şarkıcı, Twist dansıyla ünlendi.
• 1954 – Stevie Ray Vaughan: Amerikalı blues gitaristi ve şarkıcısı. 1980’lerin blues-rock müziğinin en tanınan gitaristlerinden biri oldu.
• 1954 – Al Sharpton: Amerikalı din adamı, aktivist ve televizyon programcısı.
• 1955 – Buket Uzuner: Türk öykücü, romancı ve gezi yazarı.
• 1964 – Clive Owen: İngiliz oyuncu.
• 1969 – Gwen Stefani: Amerikalı şarkıcı, söz yazarı ve moda tasarımcısı. No Doubt grubunun solisti olarak ün kazandı; daha sonra solo kariyerine devam etti.
• 1970 – Zeynep Casalini: Türk-İtalyan ses sanatçısı.
• 1981 – Zlatan Ibrahimović: İsveçli efsanevi futbolcu.
• 1984 – Ashlee Simpson: Amerikalı şarkıcı ve oyuncu.

3 Ekim’de Ölen Önemli Kişiler

• 1226 – Assisili Francesco: Katolik dünyasının en önemli dinî şahsiyetlerinden Assisili Francesco, 3 Ekim 1226’da öldü. Fransisken tarikatının kurucusu olarak bilinir.
• 1649 – Giovanni Diodati: Cenevreli Protestan ilahiyatçı ve İncil çevirmeni Giovanni Diodati öldü.
• 1838 – Black Hawk (Kara Şahin): ABD’nin yerli halklarından Saukların önemli liderlerinden Black Hawk öldü.
• 1867 – Elias Howe: Dikiş makinesinin mucidi Amerikalı mühendis.
• 1896 – William Morris: İngiliz şair, tasarımcı ve sanatçı William Morris 3 Ekim 1896’da öldü. Morris, Arts and Crafts hareketinin en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir. Şiir ve edebiyatın yanı sıra tekstil, mobilya, kitap tasarımı ve dekoratif sanatlarda da önemli çalışmalar yaptı.
• 1923 – Kadambini Ganguly: Hindistan’ın öncü kadın hekimlerinden biri.
• 1929 – Gustav Stresemann: Nobel Barış Ödülü sahibi Alman siyasetçi ve Weimar Cumhuriyeti şansölyesi.
• 1931 – Carl Nielsen: Danimarkalı besteci, orkestra şefi ve kemancı Carl Nielsen öldü. Danimarka’nın en önemli klasik müzik bestecilerinden biri olarak kabul edilir.
• 1940 – Muhittin Akyüz: Türk asker, diplomat ve siyasetçi.
• 1963 – Refet Bele: Türk asker ve siyasetçi Refet Bele 3 Ekim 1963’te hayatını kaybetti. Millî Mücadele döneminin önemli askerî ve siyasi isimlerinden biriydi.
• 1967 – Woody Guthrie: Amerikalı halk müziği sanatçısı Woody Guthrie öldü. Amerikan folk müziğinin en etkili isimlerinden biri olarak kabul edilir. Şarkılarında işçi sınıfının, yoksulların ve göçmenlerin yaşamını konu aldı.
• 1970 – Janis Joplin: Amerikalı rock solisti.
• 1984 – Muazzez Tahsin Berkant: Türk yazar.
• 1993 – Mahmut Şerafettin Dikerdem: Türk diplomat, yazar ve barış hareketi temsilcisi Mahmut Şerafettin Dikerdem hayatını kaybetti. Türkiye’nin çeşitli ülkelerdeki diplomatik temsilciliklerinde görev yaptı ve emekli olduktan sonra barış hareketleriyle yakından ilgilendi.
• 1999 – Akio Morita: Sony’nin kurucularından Akio Morita, 3 Ekim 1999’da hayatını kaybetti. Morita, Sony’nin küresel bir elektronik ve teknoloji şirketine dönüşmesinde kilit rol oynayan isimlerden biriydi.
• 2004 – Janet Leigh: Amerikalı oyuncu Janet Leigh hayatını kaybetti. Özellikle Alfred Hitchcock’un Psycho filmindeki Marion Crane rolüyle sinema tarihinin unutulmaz oyuncuları arasına girdi.
• 2004 – Atalay Yörükoğlu: Türk çocuk psikolojisi alanının önemli akademisyenlerinden Prof. Dr. Atalay Yörükoğlu öldü. Çocuk ve ergen psikolojisi üzerine yaptığı çalışmalarla Türkiye’de bu alanın gelişmesine katkı sağladı.
• 2005 – Nurettin Ersin: Türk asker Nurettin Ersin, Türkiye’nin 18. Genelkurmay Başkanı, 3 Ekim 2005’te hayatını kaybetti.
• 2017 – Celal Talabani: Irak’ın eski cumhurbaşkanı Celal Talabani, 3 Ekim 2017’de 84 yaşında öldü. Talabani, Irak Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin kurucularından biri ve Irak’ın cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen ilk Kürt siyasetçilerden biri olarak Irak siyasi tarihinde önemli bir yere sahiptir.
• 2018 – Leon Lederman: Amerikalı fizikçi Leon Lederman öldü. Parçacık fiziği alanındaki çalışmalarıyla tanınan Lederman, 1988’de Nobel Fizik Ödülü’nü aldı.

3 Ekim’in Türkiye ve Türk Dünyası Açısından Öne Çıkan Tarihleri

3 Ekim’in Türkiye ve Türk tarihi bakımından özellikle dikkat çeken olaylarını toplarsak:

• 1605: Estergon Kalesi’nin ikinci kez Osmanlılar tarafından alınması
• 1716: Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın sadaret kaymakamlığına getirilmesi
• 1739: Niş Antlaşması’nın imzalanması
• 1912: Balkan devletlerinin Osmanlı Devleti’ne özerklik talepli nota vermesi
• 1922: Mudanya Konferansı’nın başlaması
• 1926: Atatürk’ün Sarayburnu’ndaki ilk heykelinin açılması
• 1931: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın faaliyete geçmesi
• 1953: Dumlupınar denizaltısı faciasına ilişkin davanın sonuçlanması
• 1960: Yassıada yargılamalarının başlaması
• 1966: İstanbul Anadolu yakasındaki son tramvayın kaldırılması
• 1973: Trakya’da Lüleburgaz yakınlarında petrol bulunması
• 1984: Hıdır Aslan ve İlyas Has’ın idam cezalarının TBMM’de onaylanması
• 1994: İstanbul’da II. Nükleer Karşıtı Kongre’nin toplanması
• 2005: Türkiye’nin Avrupa Birliği ile üyelik müzakerelerinin başlaması
• 2006: THY uçağının kaçırılması
• 2008: Aktütün Karakolu saldırısı
• 2009: Nahçıvan Anlaşması’nın imzalanması ve Türk dünyası iş birliğinin kurumsallaşmasında önemli bir adım atılması
• 2012: Akçakale’ye Suriye’den top mermisi düşmesi

Bunlar, 3 Ekim’in Türkiye tarihindeki en belirgin dönüm noktaları arasındadır.

3 Ekim Neden Önemli?

3 Ekim, tek bir ülkenin tarihinden ziyade farklı dönemleri birbirine bağlayan bir tarih olarak dikkat çeker. Antik Çağ’da Roma’nın Galya’yı fethetme süreci, Osmanlı döneminde Estergon ve Niş Antlaşması, Millî Mücadele’de Mudanya Konferansı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Atatürk heykeli ve Merkez Bankası, Soğuk Savaş’ta İngiltere’nin atom bombası, Avrupa tarihinde Almanya’nın yeniden birleşmesi, Türk dünyasında ise Nahçıvan Anlaşması gibi birbirinden çok farklı gelişmeler aynı tarihte meydana gelmiştir. Bu nedenle 3 Ekim; savaş, diplomasi, devlet kuruluşları, bilim, teknoloji, sanat, Türk tarihi ve dünya siyaseti bakımından oldukça yoğun bir tarih günüdür.