Tarihte Bugün 3 Ağustos

Dünyada ve Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar, Doğumlar ve Ölümler

3 Ağustos, tarih boyunca hem dünya hem de Türkiye için birçok kritik kırılma noktasına sahne olmuş bir gündür. Anadolu’nun fethine giden yolda Selçuklu zaferlerinden Coğrafi Keşifler döneminin başlangıcına, I. Dünya Savaşı’nın genişlemesinden Cumhuriyet’in ekonomik simgelerine kadar geniş bir yelpazede olaylar bu tarihte gerçekleşmiştir.

Dünyada ve Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar

• 1071 – Selçuklular Bizans Ordusunu Geri Püskürttü : Büyük Selçuklu Devleti’nin önde gelen komutanlarından Sanduk Bey’in kuvvetleri, Bizans İmparatoru Romen Diyojen’in Malazgirt öncesinde Ahlat ve çevresine gönderdiği birlikleri Karahas civarında ağır yenilgiye uğrattı. Bu başarı, birkaç hafta sonra gerçekleşecek Malazgirt Meydan Muharebesi öncesinde Selçukluların moral üstünlüğünü güçlendirdi ve Anadolu’nun kapılarının Türklere açılmasında önemli bir aşama oluşturdu.
• 1492 – Kristof Kolomb’un Tarihi Yolculuğu Başladı : İspanya Kraliçesi İsabella ile Kral Ferdinand’ın desteğini alan Kristof Kolomb, Santa María, Pinta ve Niña adlı üç gemiyle Palos Limanı’ndan ayrıldı. Asıl amacı Hindistan’a batıdan ulaşmaktı. Ancak bu yolculuk sonucunda Amerika kıtasına ulaştı ve dünya tarihini değiştiren Coğrafi Keşifler döneminin en önemli olaylarından biri yaşandı. Aynı dönemde Avrupa’nın Amerika ile kalıcı teması da başlamış oldu.
• 1492 – Sefarad Yahudilerinin İspanya’dan Sürgün Edilmesi : İspanyol Engizisyonu’nun ardından Yahudilere ülkeyi terk etmeleri için verilen sürenin son günü 3 Ağustos oldu. Yaklaşık 200 bin Yahudi İspanya’dan ayrıldı. Bunların önemli bir bölümü Osmanlı Sultanı II. Bayezid tarafından kabul edildi. İstanbul, Selanik, İzmir gibi şehirlere yerleşen Sefarad Yahudileri, Osmanlı’nın ticaret, bilim ve kültür hayatına büyük katkılar sağladı.
• 1778 – Milano’daki La Scala Opera Binası Açıldı : Dünyanın en prestijli opera salonlarından biri kabul edilen La Scala, İtalya’nın Milano kentinde Antonio Salieri’nin Europa riconosciuta operasıyla ilk gösterisini yaptı. Günümüzde de klasik müzik ve opera dünyasının en önemli merkezlerinden biri olmayı sürdürmektedir.
• 1869 – Büyük Samsun Yangını : Osmanlı döneminin en büyük şehir yangınlarından biri Samsun’da meydana geldi. Ahşap yapıların yoğunluğu nedeniyle yangın kısa sürede yayıldı. Yaklaşık 125 bin metrekarelik alan kül oldu, yüzlerce ev ve iş yeri yandı. Yangından sonra şehir planlaması yeniden düzenlenmeye başlandı ve modern kent düzenine geçiş adımları atıldı.
• 1914 – I. Dünya Savaşı’nın Genişlemesi : Almanya, Fransa’ya savaş ilan etti. Aynı gün Alman orduları Belçika üzerinden Fransa’ya ilerlemeye başladı. Bu gelişme savaşın Avrupa’nın tamamına yayılmasının önünü açtı. Romanya tarafsızlığını açıklarken, İngiltere de savaşa girme sürecini hızlandırdı.
• 1914 – İngiltere Osmanlı’nın Sipariş Ettiği Savaş Gemilerine El Koydu : Osmanlı Devleti’nin İngiliz tersanelerine sipariş ettiği ve halktan toplanan yardımlarla finanse edilen Sultan Osman-ı Evvel ile Reşadiye zırhlılarına İngiliz hükümeti el koydu. Gemilerin teslim edilmemesi Osmanlı kamuoyunda büyük tepkiye yol açtı ve Almanya ile yakınlaşmayı hızlandıran gelişmelerden biri oldu. Bu olay, Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı’na girmesinde etkili faktörler arasında yer aldı.
• 1924 – Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Madeni Parası Tedavüle Girdi : Üzerinde “Türkiye Cumhuriyeti” yazan ilk bronz 10 kuruşluk madeni para dolaşıma çıkarıldı. Bu olay, genç Cumhuriyet’in ekonomik bağımsızlığı ve ulusal kimlik inşası açısından önemli bir simge olarak kabul edilir.
• 1936 – Jesse Owens Olimpiyat Tarihine Geçti : Berlin Olimpiyatları’nda Amerikalı atlet Jesse Owens, 100 metre yarışını 10.3 saniyede kazanarak Adolf Hitler’in üstün ırk propagandasını sarsan tarihi başarıların ilkini elde etti. Owens oyunları toplam dört altın madalyayla tamamladı. Aynı gün Rusya’da Meshchera Lowlands bölgesinde çıkan yangın yaklaşık 1200 kişinin ölümüne yol açtı.
• 1940 – Litvanya Sovyetler Birliği’ne Katıldı : Sovyetler Birliği Baltık ülkelerini ilhak sürecini tamamladı ve Litvanya resmen Sovyet Cumhuriyetlerinden biri ilan edildi. Aynı dönemde İtalyan kuvvetleri İngiliz Somaliland’ını işgale başladı.
• 1946 – Dünyanın İlk Temalı Eğlence Parkı Açıldı : Indiana eyaletindeki Santa Claus Land, dünyanın ilk temalı eğlence parkı olarak ziyarete açıldı.
• 1948 – NBA’in Temeli Atıldı ve Casusluk Suçlaması : Whittaker Chambers, Alger Hiss’i komünist casus olmakla suçladı. Aynı dönemde Basketbol Derneği ile Ulusal Basketbol Ligi’nin birleşmesiyle NBA’in temeli atıldı. Türkiye Serbest Güreş Milli Takımı ise Londra Olimpiyatları’nda birincilik elde etti.
• 1949 – BM Çin’in Üyelik Talebini Reddetti : Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Komünist Çin’in üyelik başvurusunu reddetti.
• 1955 – Godot’yu Beklerken İlk Kez Sahnelendi : Samuel Beckett’in Godot’yu Beklerken adlı oyunu Londra’da ilk kez sahneye konuldu.
• 1958 – USS Nautilus Kuzey Kutbu’nun Altından Geçti : Dünyanın ilk nükleer denizaltısı USS Nautilus, Kuzey Kutbu’nun altından geçerek tarihte bunu başaran ilk denizaltı oldu.
• 1960 – Nijer Bağımsızlığını Kazandı ve Türkiye’de Ordu Emeklilikleri : Nijer Fransa’dan bağımsızlığını kazandı ve Hamani Diori ilk cumhurbaşkanı oldu. Türkiye’de ise 27 Mayıs darbesi sonrası aralarında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Ragıp Gümüşpala’nın da bulunduğu 235 general ve amiral emekliye sevk edildi; Genelkurmay Başkanlığı’na Cevdet Sunay getirildi.
• 1966 – Çorum İşçilerinin Ankara Yürüyüşü : Çorum Belediye Başkanı’nı protesto eden işçiler çıplak ayakla Ankara’ya ulaştı.
• 1968 – İstanbul’da Komünizmle Savaş Mitingi : İstanbul’da “komünizmle savaş” mitingi düzenlendi.
• 1972 – Anti-Balistik Füze Antlaşması Onaylandı : ABD Senatosu Anti-Balistik Füze Antlaşması’nı onayladı.
• 1975 – Fas’ta Uçak Kazası : Agadir yakınlarında bir Boeing 707 dağa çarptı ve 188 kişi hayatını kaybetti.
• 1977 – TRS-80 Tanıtıldı ve Lira Değer Kaybetti : Tandy Corporation (Radio Shack) TRS-80 kişisel bilgisayarını tanıttı. Türkiye’de liranın değeri Alman markı karşısında düşürüldü. Aynı gün Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı III. Makarios kalp krizinden hayatını kaybetti.
• 1981 – ABD Hava Trafik Kontrolörleri Grevi : Yaklaşık 13 bin hava trafik kontrolörü greve çıktı. Başkan Ronald Reagan, greve katılanların büyük bölümünü işten çıkardı. Bu olay Amerikan çalışma hayatının en önemli dönüm noktalarından biri kabul edilir.
• 1988 – Mathias Rust Serbest Bırakıldı : 1987 yılında küçük uçağıyla Moskova’daki Kızıl Meydan’a iniş yaparak tüm dünyayı şaşırtan Alman pilot Mathias Rust, Sovyetler Birliği tarafından serbest bırakılarak ülkesine gönderildi.
• 1990 – Basra Körfezi’ne ABD Güçleri : Irak’ın Kuveyt’i işgali sonrası ABD, Basra Körfezi’ne deniz kuvvetleri gönderdi.
• 1995 – TOBB Doğu Raporu Açıklandı : Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin hazırlattığı “Doğu Raporu” (Prof. Dr. Doğu Ergil) kamuoyuna sunuldu.
• 1996 – Enver Paşa’nın Naaşı İstanbul’a Getirildi : 1922’de Tacikistan’da çarpışırken ölen Enver Paşa’nın naaşı İstanbul’a getirildi.
• 1997 – Cezayir Katliamları ve Sky Tower : Cezayir’de Oued El-Had ve Mezouara katliamlarında 116 köylü öldürüldü. Yeni Zelanda’da Auckland Sky Tower açıldı.
• 2002 – Türkiye’de İdam Cezası Kaldırıldı : AB uyum yasaları kapsamında TBMM’de kabul edilen paketle savaş ve yakın savaş tehdidi halleri dışında idam cezası kaldırıldı; anadilde yayın ve eğitimle ilgili düzenlemeler getirildi.
• 2004 – Özgürlük Heykeli Kaidesi Yeniden Açıldı : 11 Eylül saldırıları sonrası kapanan Özgürlük Heykeli’nin kaidesi ziyarete açıldı.
• 2005 – Moritanya Darbesi ve Ahmadinejad’ın Göreve Başlaması : Moritanya’da askeri darbe gerçekleşti. Mahmoud Ahmadinejad İran’da cumhurbaşkanlığı görevine başladı.
• 2010 – Karaçi Olayları : Pakistan’ın Karaçi kentinde bir siyasetçinin öldürülmesi sonrası çıkan olaylarda en az 85 kişi hayatını kaybetti.
• 2014 – Yunnan Depremi ve Yezidi Soykırımı : Çin’in Yunnan eyaletinde 6.1 büyüklüğünde deprem en az 617 kişinin ölümüne yol açtı. IŞİD’in Yezidi soykırımı başladı.
• 2019 – El Paso Saldırısı ve Moskova Protestoları : ABD’nin El Paso kentindeki bir Walmart’ta silahlı saldırıda 23 kişi öldü. Moskova’da seçim protestolarında yüzlerce kişi gözaltına alındı.
• 2023 – Slovenya Selleri ve Gürcistan Heyelanı : Slovenya’da büyük seller yaşandı. Gürcistan’ın Şovi bölgesinde heyelan 11 kişinin ölümüne neden oldu.

3 Ağustos’ta Doğan Önemli İsimler

• 1811 – Elisha Otis: Asansörün modern mucidi olarak bilinen Amerikalı iş insanı.
• 1867 – Stanley Baldwin: İngiltere’nin üç dönem başbakanlık yapmış siyasetçisi.
• 1872 – VII. Haakon: Norveç’in uzun yıllar tahtta kalan kralı.
• 1887 – Rupert Brooke: I. Dünya Savaşı dönemi İngiliz şairi.
• 1900 – John T. Scopes ve Ernie Pyle: Scopes Davası’nın öğretmeni ve ünlü savaş muhabiri.
• 1903 – Habib Burgiba: Tunus’un bağımsızlık mücadelesinin lideri ve ülkenin ilk cumhurbaşkanı.
• 1904 – Dolores del Río ve Clifford D. Simak: Meksikalı sinema oyuncusu ve bilim kurgu yazarı.
• 1920 – P. D. James: İngiliz polisiye roman yazarı.
• 1924 – Leon Uris: Exodus ve Topaz gibi tarihi romanlarıyla tanınan Amerikalı yazar.
• 1926 – Tony Bennett ve Necdet Tosun: Amerikalı caz ve pop efsanesi şarkıcı ile Türk sinema sanatçısı.
• 1940 – Martin Sheen: Amerikalı ünlü oyuncu.
• 1941 – Martha Stewart: Amerikalı iş insanı, yazar ve medya kişiliği.
• 1946 – Cahit Berkay: Moğollar grubunun kurucularından, Türk rock müziğinin öncülerinden ve unutulmaz film müziklerinin bestecisi.
• 1950 – John Landis ve Nejat Yavaşoğulları: Amerikalı film yönetmeni ile Türk müzisyen.
• 1952 – Osvaldo Ardiles: Arjantinli eski milli futbolcu ve teknik direktör.
• 1962 – Ahmet Çakar: Türk hekim, eski hakem ve spor yorumcusu.
• 1963 – James Hetfield: Heavy metal grubu Metallica’nın kurucusu, solisti ve ritim gitaristi.
• 1964 – Yasemin Yalçın: Türk oyuncu.
• 1967 – Mathieu Kassovitz: Fransız oyuncu, yönetmen ve senarist.
• 1970 – Yusuf Tekin: Türk akademisyen ve Milli Eğitim Bakanı.
• 1977 – Tom Brady ve Deniz Akkaya: Amerikalı efsane futbolcu ile Türk model ve sunucu.
• 1979 – Evangeline Lilly: Kanadalı oyuncu (Lost dizisi ve Ant-Man filmleriyle tanındı).
• 1982 – Gamze Bulut: Türk milli atlet (Avrupa Atletizm Şampiyonası başarılarıyla bilindi).
• 1984 – Ryan Lochte: Amerikalı olimpiyat şampiyonu yüzücü.
• 1989 – Jules Bianchi: Fransız Formula 1 pilotu.
• 1992 – Karlie Kloss ve Gamze Bulut: Amerikalı model ile Türk atlet.
• 1999 – Brahim Diaz ve Nemo: Faslı milli futbolcu ile İsviçreli şarkıcı.

3 Ağustos’ta Hayatını Kaybeden Önemli İsimler

• 1460 – II. James: İskoç kralı.
• 1792 – Richard Arkwright: İngiliz sanayici ve pamuk eğirme makinesinin geliştiricisi.
• 1806 – Michel Adanson: Fransız botanikçi ve doğa bilimci.
• 1916 – Roger Casement: İrlandalı aktivist (idam edildi).
• 1924 – Joseph Conrad: Karanlığın Yüreği ve Lord Jim eserlerinin yazarı Polonyalı-İngiliz romancı.
• 1929 – Emile Berliner ve Thorstein Veblen: Gramofonun mucidi ile Amerikalı iktisatçı ve sosyolog.
• 1954 – Colette: Fransız yazar.
• 1964 – Flannery O’Connor: Amerikan edebiyatının önemli kısa öykü ve roman yazarı.
• 1966 – Lenny Bruce: Modern stand-up komedisinin öncülerinden Amerikalı komedyen.
• 1977 – III. Makarios: Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı ve Ortodoks Kilisesi Başpiskoposu.
• 1979 – Bertil Ohlin: İsveçli iktisatçı ve Nobel Ekonomi Ödülü sahibi.
• 1995 – Ida Lupino: İngiliz asıllı Amerikalı oyuncu, yönetmen ve senarist (Hollywood’un ilk kadın yönetmenlerinden).
• 2004 – Henri Cartier-Bresson ve Sulhi Dönmezer: Fransız fotoğrafçı ile Türk hukukçu ve akademisyen.
• 2005 – Mete Sezer: Türk tiyatro sanatçısı.
• 2006 – Elisabeth Schwarzkopf: Alman opera şarkıcısı.
• 2008 – Aleksandr Soljenitsin: Rus yazar ve Nobel Edebiyat Ödülü sahibi.
• 2017 – Robert Hardy ve Çetin Şahiner: İngiliz aktör ile Türk atlet.
• 2019 – Cengiz Sezici: Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu.
• 2020 – John Hume: Kuzey İrlandalı siyasetçi ve Nobel Barış Ödülü sahibi.
• 2021 – Hüseyin Özay: Türk tiyatro sanatçısı ve seslendirme sanatçısı.
• 2023 – Mark Margolis: Amerikalı aktör.

3 Ağustos’un Tarih Açısından Önemi

3 Ağustos; Anadolu’nun fethine giden süreçte Selçuklu zaferlerinin yaşandığı, Kristof Kolomb’un dünya tarihini değiştiren yolculuğuna başladığı, Sefarad Yahudilerinin İspanya’dan sürgün edildiği, Osmanlı’nın savaş gemilerine İngiltere tarafından el konulduğu ve Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk madeni parasının dolaşıma girdiği gün olarak tarih sayfalarında özel bir yer tutar. Siyaset, edebiyat, bilim, müzik, spor ve teknoloji alanlarında iz bırakan pek çok önemli kişinin doğum ve ölüm yıldönümü olması da bu tarihin kültürel zenginliğini artırmaktadır. Keşifler, savaşlar, olimpiyat başarıları, siyasi dönüşümler ve kültür-sanat olaylarıyla dolu 3 Ağustos, hem dünya hem de Türkiye tarihi açısından çok katmanlı bir gündür.