Tarihte Bugün 2 Ağustos

 

Tarihte Bugün 2 Ağustos : Dünya ve Türkiye’de Yaşanan Tüm Önemli Olaylar, Doğumlar ve Ölümler

2 Ağustos, miladi takvime göre yılın 214. günü (artık yıllarda 215. gün) olarak kabul edilir. Yılın geri kalanına 151 gün kalır. Bu tarih, antik çağlardan modern döneme kadar dünya tarihinde savaşlar, keşifler, siyasi dönüşümler, bilimsel gelişmeler ve kültürel olaylarla doludur. Aynı zamanda Türk ve Osmanlı tarihinde de kritik dönüm noktalarına sahne olmuştur.

Antik ve Ortaçağ Döneminde 2 Ağustos Olayları

• MÖ 338 yılında Makedonya Kralı II. Filip komutasındaki ordu, Atina ve Thebai birleşik güçlerini Khaironeia Muharebesi’nde kesin bir yenilgiye uğrattı. Bu zafer, Makedon hegemonyasının Yunanistan ve Ege Denizi üzerinde kesinleşmesini sağladı ve Helenistik dönemin yolunu açtı.
• MÖ 216 yılında İkinci Pön Savaşı sırasında Kartacalı komutan Hannibal, sayıca üstün Roma ordusunu Cannae Muharebesi’nde tarihin en büyük askeri zaferlerinden biriyle bozguna uğrattı. Yaklaşık 50 ila 70 bin Romalı asker hayatını kaybetti. Hannibal’ın uyguladığı çift taraflı kuşatma ve yok etme taktiği, askeri akademilerde hâlâ klasik bir örnek olarak öğretilmektedir.
• MÖ 49 yılında Jül Sezar, İspanya’daki Ilerda bölgesinde Pompey’in generalleri Afranius ve Petreius’u mağlup etti. MÖ 47 yılında ise Zela Muharebesi’nde Pontus Kralı II. Pharnakes’i yenerek “Veni, vidi, vici” (Geldim, gördüm, yendim) sözünü bu zafer sonrasında kullandığı kabul edilir.
• 461 yılında Batı Roma İmparatoru Majorian, Kuzey İtalya’da Tortona yakınlarında Sueb generali Ricimer tarafından tutuklanarak tahttan indirildi. Bu olay, Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküş sürecini hızlandırdı.
• 932 yılında İspanya’daki Toledo kenti, Kurtuba Halifesi III. Abdurrahman’ın kuvvetlerine iki yıllık kuşatma sonrasında teslim oldu. Bu zafer, Endülüs’te merkezi otoritenin güçlenmesine katkı sağladı.
• 1100 yılında İngiltere Kralı II. William (William Rufus), New Forest ormanında avlanırken Sir Walter Tyrell’in attığı bir okla öldürüldü. Ölümü, İngiltere tahtında kardeşler arasında yeni bir güç mücadelesine yol açtı.
• 1492 yılında İspanya’da Katolik Krallar Ferdinand ve Isabella’nın yayımladığı Elhamra Fermanı’nın tanıdığı süre sona erdi. Din değiştirmeyi reddeden on binlerce Yahudi ülkeden ayrılmak zorunda kaldı. Osmanlı Padişahı II. Bayezid’in emriyle Kemal Reis’in kadırgaları, bu Yahudilerin büyük bölümünü İstanbul, Selanik, Edirne ve İzmir gibi Osmanlı şehirlerine güvenli şekilde taşıdı. Osmanlı Devleti’nin bu hoşgörü politikası, ticaret, tıp, matbaacılık ve kültürel hayatta önemli katkıların önünü açtı.

16. Yüzyıldan 19. Yüzyıla Kadar 2 Ağustos Olayları

• 1610 yılında İngiliz kâşif Henry Hudson, Kuzeybatı Geçidi arayışı sırasında günümüzde kendi adıyla anılan Hudson Körfezi’ne girdi. Bu keşif, Kuzey Amerika’nın keşfi ve ticareti açısından yeni bir sayfa açtı.
• 1776 yılında Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’nin resmi (engrossed) kopyası Philadelphia’da Kıta Kongresi üyeleri tarafından imzalandı. John Hancock ilk imzayı atan kişi oldu. Bildirge, 4 Temmuz’da kabul edilmiş olsa da modern tarihçiler tarafından en yaygın kabul gören imza tarihi 2 Ağustos’tur.
• 1790 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde ilk resmi nüfus sayımı gerçekleştirildi. Ülke nüfusu 3.929.214 olarak tespit edildi; bunun 697.624’ü köle olarak kaydedildi.
• 1798 yılında Nil Muharebesi’nde Amiral Horatio Nelson komutasındaki İngiliz Kraliyet Donanması, Fransız filosunu bozguna uğrattı. Bu zafer, Napolyon’un Mısır seferinin deniz ayağını büyük ölçüde etkisiz hale getirdi.
• 1830 yılında Fransa Kralı X. Charles, Temmuz Devrimi’nin ardından tahttan çekilerek torunu Henri lehine feragat etti.
• 1858 yılında Hindistan’da Doğu Hindistan Şirketi yönetimi sona erdi ve İngiliz Kraliyeti yönetimi (British Raj) resmen başladı. Aynı yıl Boston ve New York sokaklarına ilk posta kutuları yerleştirildi.
• 1870 yılında Londra’da dünyanın ilk yeraltı tüp demiryolu olan Tower Subway hizmete girdi. Bu gelişme, modern metro sistemlerinin öncüsü kabul edilir.
• 1873 yılında San Francisco’da Clay Street’te ilk kablolu tramvay denemesi başarıyla gerçekleştirildi. Bu sistem, şehrin ünlü kablolu tramvay ağının temelini oluşturdu.
• 1875 yılında Londra’da dünyanın ilk yapay buz pateni pisti açıldı. Bu olay, buz sporlarının dünya genelinde yaygınlaşmasının yolunu açtı.
• 1876 yılında Amerikalı silahşör, izci ve kanun adamı Wild Bill Hickok, Deadwood’da (Dakota Bölgesi) poker oynarken Jack McCall tarafından arkadan vurularak öldürüldü.

20. Yüzyıl ve Sonrasında Dünya Genelinde 2 Ağustos Olayları

• 1903 yılında Osmanlı İmparatorluğu’na karşı İlinden-Preobrajenski İsyanı başladı. Makedonya ve Trakya’daki bu ayaklanma, Osmanlı’nın Balkanlardaki otoritesini sarsan önemli olaylardan biri oldu.
• 1909 yılında ABD’de Abraham Lincoln’ün portresini taşıyan ilk 1 cent’lik madeni para (Lincoln penny) tedavüle girdi. Aynı yıl ABD Ordusu, Wright Kardeşler’den ilk uçağı teslim alarak Hava Birliği’nin temellerini attı.
• 1914 yılında Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasının hemen ardından Alman İmparatorluğu ile Osmanlı Devleti arasında gizli ittifak antlaşması imzalandı ve Osmanlı’da genel seferberlik ilan edildi. Aynı dönemde Alman birlikleri Lüksemburg’u işgal etti.
• 1922 yılında Çin’in Şantou kentini vuran tayfun, 50 binden fazla kişinin ölümüne yol açtı. Bu felaket, 20. yüzyılın en yıkıcı doğal afetlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
• 1923 yılında ABD Başkanı Warren G. Harding’in ani ölümü üzerine Başkan Yardımcısı Calvin Coolidge, başkanlık yemini ederek göreve başladı.
• 1932 yılında Carl David Anderson, pozitronu (elektronun karşı parçacığını) keşfetti ve fotoğrafladı. Bu keşif, parçacık fiziği tarihinde önemli bir dönüm noktası oldu.
• 1934 yılında Cumhurbaşkanı Paul von Hindenburg’un ölümü üzerine Adolf Hitler, başbakanlık ve cumhurbaşkanlığı yetkilerini birleştirerek “Führer” unvanını aldı. Nazi Almanyası’nda mutlak diktatörlük resmi olarak başladı.
• 1937 yılında ABD’de Marihuana Vergi Yasası kabul edildi. Bu yasa, esrar ve türevlerini fiilen yasadışı hale getirdi.
• 1939 yılında Albert Einstein ve Leo Szilard, ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt’e mektup yazarak nükleer silah geliştirme projesinin (Manhattan Projesi) başlatılmasını önerdi. Aynı yıl ABD’de federal çalışanların siyasi faaliyetlerini kısıtlayan Hatch Yasası kabul edildi.
• 1943 yılında Treblinka ölüm kampında Yahudi mahkûmlar isyan çıkardı. Krematoryum yakıldı, yaklaşık 200 kişi kaçtı ancak çok azı hayatta kalabildi. Aynı gün ABD Donanması’na ait PT-109 torpido botu Japon destroyeri Amagiri tarafından batırıldı. Botun komutanı John F. Kennedy, mürettebatını kurtararak büyük bir kahramanlık örneği sergiledi. Bu olay, ileride ABD başkanı olacak Kennedy’nin kariyerinde önemli bir yer tuttu.
• 1945 yılında Potsdam Konferansı sona erdi. ABD Başkanı Harry Truman, İngiltere Başbakanı (Winston Churchill’in yerine geçen) Clement Attlee ve Sovyet lideri Joseph Stalin, II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa’nın düzenini belirledi. Almanya, Amerikan, İngiliz, Fransız ve Sovyet işgal bölgelerine ayrıldı.
• 1980 yılında İtalya’nın Bologna kentindeki tren istasyonunda bombalı saldırı düzenlendi. 85 kişi hayatını kaybetti, 200’den fazla kişi yaralandı. Avrupa’nın en kanlı terör eylemlerinden biri olarak kabul edilen saldırıyı sağcı Devrim Birlikleri örgütü üstlendi.
• 1990 yılında Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin’in emriyle Irak ordusu Kuveyt’i işgal etti. Kuveyt Emiri Cabir el-Ahmed el-Sabah Suudi Arabistan’a kaçtı. Bu işgal, Birinci Körfez Savaşı’nın başlamasına neden oldu ve Orta Doğu dengelerini uzun yıllar etkiledi.

Diğer dikkat çekici olaylar arasında 1921’de Black Sox skandalında Chicago White Sox oyuncularının beraat etmesi (ertesi gün ömür boyu men edildiler), 1943’te New York’ta Harlem ırk ayaklanması, 1985’te Delta Air Lines Flight 191’in Dallas/Fort Worth Havalimanı’nda düşmesi (137 ölü) ve 1999’da Hindistan’ın Assam eyaletinde Gaisal tren faciası (285 ölü) yer alır.

Türkiye’de 2 Ağustos Tarihinde Yaşanan Önemli Olaylar

• 1492’deki Yahudi göçü, Osmanlı Devleti’nin hoşgörü politikasının en bilinen örneklerinden biridir. Gelen Yahudiler, özellikle ticaret ve zanaat alanlarında Osmanlı ekonomisine ve kültürüne katkı sağladı.
• 1914’te Almanya ile imzalanan gizli ittifak ve aynı gün ilan edilen genel seferberlik, Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na giriş sürecinin en kritik adımlarından biri oldu.
• 1919’da Milli Mücadele aleyhine yazılar yazan Ali Kemal’in çıkardığı Peyam gazetesi yayın hayatına başladı. Gazete daha sonra Sabah ile birleşerek Peyam-ı Sabah adını aldı.
• 1926’da Ege Denizi’nde Türk gemisi Bozkurt ile Fransız gemisi Lotus çarpıştı. Bozkurt battı, 8 Türk denizci hayatını kaybetti. Olay, “Bozkurt-Lotus Davası” olarak Uluslararası Adalet Divanı’na taşındı. Mahkemenin Türk tezini kabul etmesiyle “Lotus İlkesi” doğdu ve uluslararası hukukta önemli bir emsal haline geldi.
• 1939’da Adalet Bakanlığı, idam cezalarının halk önünde infaz edilmeyeceğine dair genelge yayımladı. Aynı gün İngiliz savaş gemisi Malaya İzmir Limanı’na, Warspite zırhlısı ve destroyerler ise İstanbul Limanı’na geldi.
• 1944’te Türkiye, İngiltere ve ABD’nin önerisi üzerine Almanya ile siyasi ve ekonomik ilişkilerini kesti.
• 1950’de Konya Gazeteciler Cemiyeti kuruldu.
• 1955’te Zonguldak’ta meydana gelen sel felaketinde 3 kişi hayatını kaybetti, 560 ev ve dükkân sular altında kaldı.
• 1958’de Cumhuriyet tarihinin en yüksek oranlı devalüasyonu gerçekleştirildi. 1 dolar 2,80 liradan 9 liraya çıkarıldı; devalüasyon oranı yüzde 221 olarak açıklandı.
• 1967’de Trabzonspor Kulübü resmen kuruldu.
• 1987’de Türkiye’de kan kanserli bir hastaya ilk kez kemik iliği nakli başarıyla uygulandı.

2 Ağustos’ta Doğan Ünlüler

• 1612: Saskia van Uylenburgh (Rembrandt’ın eşi)
• 1696: I. Mahmut (Osmanlı’nın 24. padişahı)
• 1820: John Tyndall (fizikçi)
• 1834: Frédéric Auguste Bartholdi (Özgürlük Anıtı’nın heykeltıraşı)
• 1835: Elisha Gray (elektrik mühendisi)
• 1867: Ali Ekrem Bolayır (Türk şair)
• 1868: I. Konstantin (Yunanistan Kralı)
• 1892: Jack Warner (Warner Bros. kurucularından)
• 1905: Myrna Loy (aktör)
• 1923: Şimon Peres (İsrail’in 9. Cumhurbaşkanı)
• 1924: James Baldwin (yazar ve insan hakları savunucusu)
• 1932: Peter O’Toole (aktör)
• 1938: Sırrı Elitaş (Türk sinema oyuncusu, senarist ve yönetmen)
• 1939: Wes Craven (film yönetmeni)
• 1942: Isabel Allende (romancı)
• 1952: Ahmet Uğurlu (Türk tiyatro ve sinema oyuncusu)
• 1952: Osman İşmen (Türk orkestra şefi ve besteci)
• 1960: Emine Beder (Türk yemek yazarı)
• 1963: Uğur Tütüneker (eski millî futbolcu ve teknik direktör)
• 1964: Mary-Louise Parker (aktör)
• 1970: Kevin Smith (yönetmen)
• 1974: Barış Yarkadaş (Türk gazeteci ve siyasetçi)
• 1976: Sam Worthington (aktör)
• 1979: Evrim Alasya (Türk oyuncu)
• 1984: J.D. Vance (ABD Başkan Yardımcısı)
• 1992: Charli XCX (şarkıcı)

2 Ağustos’ta Hayatını Kaybedenler

• 257: I. Stephanus (Papa)
• 1100: II. William (İngiltere Kralı)
• 1589: III. Henri (Fransa Kralı)
• 1788: Thomas Gainsborough (ressam)
• 1849: Kavalalı Mehmet Ali Paşa (Mısır Valisi)
• 1876: Wild Bill Hickok (silahşör)
• 1921: Enrico Caruso (tenor)
• 1922: Alexander Graham Bell (telefonun mucidi)
• 1923: Warren G. Harding (ABD Başkanı)
• 1930: Ahmet Fehim (Türk yönetmen ve tiyatro sanatçısı)
• 1934: Paul von Hindenburg (Alman mareşal ve devlet başkanı)
• 1976: Fritz Lang (yönetmen)
• 1988: Raymond Carver (yazar)
• 1997: William S. Burroughs (yazar)
• 1997: Fela Kuti (müzisyen)
• 2000: Boran Kaya (Türk şovmen)
• 2008: Osman Yağmurdereli (Türk yapımcı ve siyasetçi)
• 2016: Ahmed Zewail (Nobel Kimya Ödülü sahibi)

2 Ağustos’un Tarihî Önemi

2 Ağustos, Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı sürecine girişinde kritik bir dönüm noktasıdır. Uluslararası hukuk açısından Bozkurt-Lotus Davası ile önemli bir emsal oluşturmuştur. II. Dünya Savaşı öncesinde Nazi Almanyası’nın mutlak diktatörlüğe geçiş günü olarak kayıtlara geçmiştir. Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesiyle modern Orta Doğu tarihinin en önemli krizlerinden biri bu tarihte başlamıştır. Bilimsel keşiflerden doğal afetlere, siyasi dönüşümlerden kültürel gelişmelere kadar geniş bir yelpazede iz bırakan 2 Ağustos, tarihin en yoğun günlerinden biri olmaya devam etmektedir.