Tarihte Bugün 8 Mart

8 Mart, tarih boyunca bilimsel keşiflerden siyasi devrimlere, kültürel gelişmelere ve toplumsal mücadelelere kadar pek çok önemli olaya tanıklık etmiş bir gündür. Özellikle kadın hakları ve eşitlik mücadelesinin evrensel simgesi olarak kabul edilen Dünya Kadınlar Günü ile özdeşleşmiştir. Bu günün kökeni, 19. yüzyılın ortalarına uzanır. 1857 yılında New York'ta tekstil sektöründe çalışan kadın işçiler, düşük ücretler, uzun çalışma saatleri ve sağlıksız koşullar nedeniyle greve çıktılar. Polis müdahalesi sırasında fabrikaya kilitlenen 129 kadın, çıkan yangında hayatını kaybetti. Bu trajedi, kadın emeğinin sömürüsüne karşı mücadelenin en çarpıcı simgelerinden biri oldu. 1908'de yine New York'ta 15 bin kadın işçi, daha iyi ücret, daha kısa çalışma saatleri ve oy hakkı talebiyle sokaklara döküldü; bu eylem uluslararası kadın hareketini güçlendirdi. 1910'da Danimarka'nın Kopenhag kentinde düzenlenen Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı'nda Clara Zetkin'in önerisiyle 8 Mart, Uluslararası Kadınlar Günü olarak kabul edildi. 1917'de Rusya'da Petrograd'da (günümüz St. Petersburg) kadın işçilerin "Ekmek ve Barış" talebiyle başlattığı grev ve gösteriler, Şubat Devrimi'ni tetikledi ve Çar II. Nikolay'ın tahttan indirilmesine yol açtı. Bu olay, 8 Mart'ın Gregoryen takvimde sabitlenmesinde belirleyici rol oynadı. Birleşmiş Milletler 1975'te 8 Mart'ı resmi olarak Dünya Kadınlar Günü ilan etti. Türkiye'de ise ilk kutlama 1921 yılında Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova adlı iki komünist kadın tarafından "Emekçi Kadınlar Günü" olarak gerçekleştirildi. 1975'te BM Kadın On Yılı kapsamında Türkiye'de de Kadın Yılı Kongresi düzenlendi ve kutlamalar yaygınlaştı.

Dünyada ve Türkiye'de 8 Mart'ta Yaşanan Önemli Olaylar

• 1010: İranlı şair Firdevsî, Fars edebiyatının başyapıtı olan epik şiir Şehnâme'yi tamamladı. Bu eser, Pers mitolojisini, kralları, kahramanları ve tarihi olayları destansı bir üslupla anlatır.
• 1403: Osmanlı Padişahı Yıldırım Bayezid, Timur'un esaretinde Akşehir'de hayatını kaybetti. Bu olay, Osmanlı tarihinde Fetret Devri'nin başlangıcına neden oldu.
• 1618: Alman astronom Johannes Kepler, gezegenlerin yörünge hareketlerini açıklayan üçüncü yasasını formüle etti. Bu yasa, gezegenlerin Güneş'e uzaklığının küpü ile yörünge döneminin karesi arasındaki ilişkiyi ortaya koydu ve Newton'un yerçekimi yasasının temelini attı.
• 1817: New York Menkul Kıymetler Borsası (NYSE) resmi olarak kuruldu. Dünya finans sisteminin en önemli merkezlerinden biri haline geldi.
• 1857: New York'ta tekstil işçisi kadınların grevi sırasında polis müdahalesi sonucu fabrikada çıkan yangında 129 kadın hayatını kaybetti. Dünya Kadınlar Günü'nün kökenini oluşturan bu trajedi, kadın hakları mücadelesinin simgesi oldu.
• 1899: Almanya'da Eintracht Frankfurt futbol kulübü kuruldu.
• 1906: Moro Krateri Katliamı: ABD askerleri Filipinler'de silahsız 600'den fazla yerliyi öldürdü.
• 1908: New York'ta 15 bin kadın işçi, ücret artışı, çalışma saati kısaltılması ve oy hakkı için yürüdü.
• 1910: Kopenhag'da Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı'nda Clara Zetkin'in önerisiyle 8 Mart Uluslararası Kadınlar Günü olarak kabul edildi.
• 1917: Rusya'da Petrograd'da kadın işçilerin başlattığı gösteriler Şubat Devrimi'ni başlattı; Çar II. Nikolay tahttan indirildi (Jülyen takvimde 23 Şubat).
• 1919: İngilizler Antep'te (Gaziantep) sıkıyönetim ilan etti ve silah teslimi istedi; Kurtuluş Savaşı'nda direnişin başlangıcı oldu.
• 1920: Salih Hulusi Kezrak Osmanlı sadrazamlığına getirildi.
• 1921: İspanya Başbakanı Eduardo Dato suikast sonucu öldürüldü. Türkiye'de ilk Emekçi Kadınlar Günü kutlandı.
• 1931: Menemen'de Kubilay Olayı sonrası sıkıyönetim kaldırıldı.
• 1933: Türkiye'de Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı kabul edildi.
• 1942: II. Dünya Savaşı'nda Hollanda, Java Adası'nı Japonlara teslim etti.
• 1943: İsmet İnönü yeniden Cumhurbaşkanı seçildi; Şükrü Saracoğlu hükümeti kurdu.
• 1944: New York Metropolitan Operası Taksim Gazinosu'nda konser verdi.
• 1948: Behçet Hastalığı'nı tanımlayan Prof. Dr. Hulusi Behçet İstanbul'da kalp krizi sonucu öldü.
• 1949: Kadınlığı Koruma ve Sosyal Yardım Cemiyeti kuruldu.
• 1951: Birinci Adnan Menderes Hükümeti istifa etti; ertesi gün ikincisi kuruldu.
• 1951: Yehudi Menuhin İstanbul'a konser için geldi.
• 1952: Philadelphia'da ilk yapay kalp ameliyatı yapıldı.
• 1954: Basın Kanunu'nda gazetecilere ağır cezalar getiren değişiklik kabul edildi.
• 1955: Türkiye'de ilk kanser dispanseri açıldı.
• 1956: İzmir'de DP mitinginde Menderes basını eleştirdi.
• 1957: Turhan Feyzioğlu basın özgürlüğü konferansı verdi. Mısır Süveyş Kanalı'nı yeniden açtı. Gana bağımsızlığını ilan etti.
• 1961: II. Elizabeth Türkiye üzerinden İran'a gitti.
• 1962: THY Kop uçağı Toroslar'da düştü; 11 kişi öldü.
• 1963: Suriye'de Baas darbesiyle iktidar değişti.
• 1965: ABD Vietnam'da Da Nang'a 3500 deniz piyadesi çıkardı.
• 1971: Balıkesir Necatibey Eğitim Enstitüsü kapatıldı. Sivas Yıldızeli'nde TİP ilçe sekreteri öldürüldü.
• 1972: Yüksel Menderes intihar etti.
• 1974: Paris Charles de Gaulle Havalimanı açıldı.
• 1975: Türkiye'de kamuya açık ilk Dünya Kadınlar Günü kutlaması İstanbul'da Dostlar Tiyatrosu'nda yapıldı.
• 1978: Fahri Korutürk, İsmail Cem'in TRT GM atanmasını sakıncalı buldu.
• 1979: Fahri Korutürk TSK'yı politika dışında tutma çağrısı yaptı. Philips CD'yi tanıttı.
• 1982: Türkiye Zihinsel Yetersiz Çocukları Yetiştirme Vakfı kuruldu.
• 1983: Reagan SSCB'yi "Şeytan İmparatorluğu" diye niteledi.
• 1984: Yunanistan-Türkiye büyükelçi krizi yaşandı. Sekiz ilde OHAL yasaları yürürlüğe girdi.
• 1985: Beyrut'ta cami önünde bomba patladı; 85 ölü, 175 yaralı.
• 1987: Feminist dergisi yayına başladı.
• 1992: Kadınlar Günü kutlamalarında İstanbul'da ve Adana'da polis müdahalesi; kadınlar dövüldü, gözaltılar oldu.
• 1996: KKTC uçağı kaçırıldı; Münih'e indirildi.
• 1997: Vehbi Koç'un çalınan naaşı bulundu.
• 1999: Star gazetesi yayına başladı.
• 2000: Fazilet Partisi'nde Abdullah Gül genel başkan adayı oldu.
• 2003: THY Diyarbakır uçağı düştü; 74 ölü.
• 2004: MGK yönetmeliği gizliliği kaldırıldı.
• 2005: Çeçen lider Aslan Maşadov öldürüldü.
• 2006: Mehmet Ali Ağca tahliye edildi.
• 2010: Elazığ depremi; 42 ölü.
• 2014: Malaysia Airlines MH370 uçağı kayboldu; 239 kişi.
• 2020: İtalya'da koronavirüs nedeniyle Lombardiya ve 14 kent karantinaya alındı.

8 Mart'ta Doğan Ünlü Kişiler

• 1714: Carl Philipp Emanuel Bach (Alman besteci)
• 1748: V. William (Oranj prensi)
• 1761: Jan Potocki (Polonyalı yazar, gezgin)
• 1813: Japetus Steenstrup (Danimarkalı zoolog)
• 1822: Ignacy Łukasiewicz (petrol lambası mucidi)
• 1839: Josephine Cochrane (bulaşık makinesi mucidi)
• 1865: Frederic Goudy (yazı tipi tasarımcısı)
• 1877: Šatrijos Ragana (Litvanyalı yazar)
• 1879: Otto Hahn (Nobel ödüllü Alman kimyacı, nükleer fisyon keşfi)
• 1910: Claire Trevor (Oscar ödüllü Amerikalı aktris)
• 1911: Hüseyin Hilmi Işık (Türk dini yazar)
• 1922: Cyd Charisse (Amerikalı dansçı-aktris), Ralph H. Baer (video oyun konsolu mucidi)
• 1935: Zeki Alasya (Türk oyuncu, Metin Akpınar ile ikili)
• 1942: Scatman John (müzisyen)
• 1959: Aidan Quinn (Amerikalı oyuncu)
• 1976: Freddie Prinze Jr. (Amerikalı oyuncu)
• 1957: Cynthia Rothrock (dövüş sanatları oyuncusu), Ali Rıza Alaboyun (Türk siyasetçi)
• 1959: Özhan Eren (Türk müzisyen)
• 1967: Aslı Erdoğan (Türk yazar-aktivist)
• Ve daha birçok isim: Johann Vogel, Ece Vahapoğlu, Bülent Polat vb.

8 Mart'ta Hayatını Kaybeden Önemli Kişiler

• 1403: Yıldırım Bayezid (Osmanlı padişahı)
• 1702: III. William (İngiltere kralı)
• 1869: Hector Berlioz (Fransız besteci)
• 1869: Millard Fillmore (ABD 13. Başkanı)
• 1921: Eduardo Dato (İspanya Başbakanı, suikast)
• 1948: Hulusi Behçet (Türk doktor)
• 1972: Yüksel Menderes (Türk siyasetçi, intihar)
• 1999: Joe DiMaggio (Amerikan beyzbol efsanesi)
• 2016: George Martin (The Beatles prodüktörü)
• Ve daha birçok isim: Otto Hahn, Claire Trevor, Aslan Maşadov vb.

8 Mart, insanlık tarihinin bilim, sanat, siyaset ve eşitlik mücadeleleriyle dolu yönlerini yansıtırken, günümüzde en çok kadınların hak eşitliği, şiddet karşıtlığı ve toplumsal cinsiyet adaleti taleplerinin yükseltildiği bir gün olarak anılmaya devam ediyor.