Tarihte Bugün 19 Şubat

19 Şubat tarihinde yaşanan önemli olaylar, dünya ve Türkiye tarihinin çeşitli dönemlerinden zengin örneklerle doludur. Bu gün, bilimsel devrimlerden savaşlara, kültürel reformlardan siyasi dönüm noktalarına kadar pek çok gelişmeye sahne olmuştur. 

Dünyada ve Türkiye'de 19 Şubat'ta Yaşanan Önemli Olaylar 

• 197: Roma İmparatorluğu'nda Britannia valisi Clodius Albinus, Septimius Severus'un lejyonları tarafından Lugdunum (Lyon) Savaşı'nda yenilgiye uğratıldı ve intihar etti. Bu, Roma'daki iç savaşların kanlı bir örneğiydi ve imparatorlukta güç dengelerini değiştirdi.
• 779: Tasavvufun öncü isimlerinden İbrahim bin Edhem, Mekke'de vefat etti. Horasan hükümdarlığından vazgeçip zühd ve mistik hayata yönelen bu zat, İslam tasavvuf tarihinin simge figürlerinden biri oldu.
• 1405: Timur (Timurlenk), Otrar'da (bugünkü Kazakistan civarı) öldü. Geniş fetihleriyle Asya'yı şekillendiren Timur İmparatorluğu'nun kurucusu olarak bilinen hükümdarın ölümü, imparatorluğunun hızlı dağılışını başlattı ve Osmanlı'yı da dolaylı etkiledi.
• 1451: Fatih Sultan Mehmet, babası II. Murad'ın vefatından sonra ikinci kez Osmanlı tahtına çıktı. Bu olay, genç yaşta tahta geçen Fatih'in İstanbul'un fethine giden yolu açtı ve Osmanlı'nın yükseliş çağını hızlandırdı; Türk tarihinde dönüm noktalarından biridir.
• 1600: Peru'daki Huaynaputina yanardağı, Güney Amerika tarihinin en şiddetli patlamalarından birini gerçekleştirdi. Küresel iklimi etkileyen bu patlama, "Küçük Buz Çağı"na katkıda bulundu ve Avrupa'da bile soğuk dalgalarına yol açtı.
• 1807: Eski ABD Başkan Yardımcısı Aaron Burr, vatana ihanet suçlamasıyla Alabama'da tutuklandı. Batı eyaletlerini ayırarak yeni bir devlet kurma planıyla suçlanan Burr'un davası, ABD'nin erken dönem siyasi skandallarından biriydi.
• 1846: Teksas Cumhuriyeti resmen ABD'ye katıldı. Bu birleşme, Meksika-Amerika Savaşı'nı tetikledi ve ABD'nin batıya genişlemesini hızlandırdı.
• 1847: Donner Geçidi'nde mahsur kalan göçmen grubunun ilk kurtarma ekibi tarafından bulunması gerçekleşti. Amerikan Batı'ya göç sırasında yaşanan bu trajedi, açlık ve soğuk nedeniyle çok sayıda can kaybına yol açtı.
• 1878: Thomas Edison, fonografın patentini aldı. Sesin kaydedilip yeniden çalınabilmesini sağlayan bu icat, müzik endüstrisini ve modern kayıt teknolojilerini kökten değiştirdi.
• 1881: Kansas, ABD'de alkollü içecekleri tamamen yasaklayan ilk eyalet oldu. Bu karar, Prohibition (Yasak) döneminin öncüsü niteliğindeydi.
• 1885: Mark Twain'in "Huckleberry Finn'in Maceraları" kitabı ABD'de yayımlandı. Kölelik ve ırkçılık temalarını işleyen bu eser, Amerikan edebiyatının en önemli klasiklerinden biri haline geldi.
• 1913: Meksikalı devrimci Pedro Lascuráin, tarihin en kısa süreli başkanlığı rekorunu kırarak sadece 45 dakika devlet başkanı oldu. Meksika Devrimi'nin kaotik ortamını yansıtan bu olay dikkat çekicidir.
• 1915: Birinci Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri'nin Çanakkale Boğazı'na deniz saldırısı başladı. Osmanlı savunması tarafından püskürtülen bu girişim, Çanakkale Savaşı'nın ve Gelibolu kara harekâtlarının başlangıcı oldu; Türkiye'de milli mücadele ruhunun simgelerinden biridir.
• 1932: Türkiye'de Halkevleri resmen açıldı. Atatürk'ün öncülüğünde kurulan bu kurumlar, halk eğitimi, kültür etkinlikleri ve Cumhuriyet ideallerinin yayılması amacıyla faaliyet gösterdi; modernleşme sürecinde kilit rol oynadı.
• 1942: II. Dünya Savaşı'nda Japon donanması Avustralya'nın Darwin limanını bombaladı. Pasifik Savaşı'nın bir parçası olan bu saldırı, Avustralya'nın savunma stratejisini etkiledi.
• 1942: ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, 9066 sayılı yürütme emriyle Japon asıllı Amerikalıların toplama kamplarına gönderilmesini onayladı. Savaş dönemindeki ırkçı politikaların en tartışmalı örneklerinden biri olarak tarihe geçti.
• 1945: II. Dünya Savaşı'nda ABD Deniz Piyadeleri Iwo Jima Adası'na çıkarma yaptı. Pasifik Cephesi'nin en kanlı muharebelerinden biri olan bu savaş, ünlü bayrak dikme fotoğrafıyla simgelenir.
• 1959: Londra Konferansı sona erdi; Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık garantör devlet olarak Kıbrıs'ın bağımsızlığını tanıdı. Bu anlaşma, 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluşuna zemin hazırladı ve Türkiye'nin dış politikasını şekillendirdi.
• 1986: Sovyetler Birliği, Mir uzay istasyonunu fırlattı. Uzun süreli insanlı uzay görevlerinin öncüsü olan Mir, uluslararası uzay işbirliğine kapı açtı.
• 2008: Fidel Castro, sağlık sorunları nedeniyle Küba Devlet Başkanlığı'ndan istifa etti. Küba Devrimi'nin simgesi olan bu karar, kardeşi Raúl Castro'nun dönemini başlattı.

19 Şubat'ta Doğan Önemli Kişiler 

• 1473: Mikołaj Kopernik (Nicolaus Copernicus), Polonyalı astronom. Güneş merkezli evren modelini geliştirerek bilim tarihinde devrim yarattı.
• 1717: David Garrick, İngiliz aktör ve tiyatro yöneticisi. Shakespeare oyunlarını yaygınlaştırdı.
• 1743: Luigi Boccherini, İtalyan besteci ve çellist. Oda müziği eserleriyle klasik müzik dönemine katkı sağladı.
• 1859: Svante Arrhenius, İsveçli kimyager. Sera etkisi teorisini ortaya koydu.
• 1917: Carson McCullers, Amerikalı yazar. Güney Gotik edebiyatının önemli temsilcisi.
• 1924: Lee Marvin, Amerikalı aktör. Aksiyon filmleriyle tanındı, Oscar kazandı.
• 1940: Smokey Robinson, Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı. Motown'un öncülerinden.
• 1940: Saparmurat Niyazov, Türkmenistan'ın ilk devlet başkanı.
• 1948: Tony Iommi, İngiliz müzisyen. Black Sabbath'ın gitaristi olarak heavy metalin babalarından.
• 1954: Sócrates, Brezilyalı futbolcu. Siyasi aktivizmiyle de bilindi.
• 1955: Jeff Daniels, Amerikalı aktör.
• 1957: Falco, Avusturyalı şarkıcı. "Rock Me Amadeus" ile ünlendi.
• 1960: Prens Andrew, York Dükü (İngiliz kraliyet ailesi).
• 1963: Seal, İngiliz şarkıcı.
• 1967: Benicio del Toro, Porto Rikolu aktör. Oscar ödüllü.
• 1993: Victoria Justice, Amerikalı aktris ve şarkıcı.
• 1999: Millie Bobby Brown, İngiliz aktris. "Stranger Things" ile yıldızlaştı.

19 Şubat'ta Ölen Önemli Kişiler 

• 197: Clodius Albinus, Roma valisi.
• 1405: Timur (Timurlenk).
• 1600: Giordano Bruno (bazı kaynaklarda bu tarihle ilişkilendirilir, ancak yakılma tarihi farklı olabilir; filozof ve astronom).
• 1837: Georg Büchner, Alman yazar.
• 1897: Karl Weierstrass, Alman matematikçi.
• 1916: Ernst Mach, Avusturyalı fizikçi.
• 1951: André Gide, Fransız yazar (Nobel ödüllü).
• 1972: Ulaş Bardakçı, Türkiye'de devrimci gençlik lideri (çatışmada öldü).
• 1980: Bon Scott, AC/DC solisti.
• 1997: Deng Xiaoping, Çin lideri.
• 2016: Harper Lee, Amerikalı yazar ("Bülbülü Öldürmek").
• 2016: Umberto Eco, İtalyan yazar ("Gülün Adı").
• 2019: Karl Lagerfeld, moda tasarımcısı.
• 2021: Emin Saraç (hadis alimi), Toygun Ateş (oyuncu).

19 Şubat, bilimde Kopernik'in doğumu, savaşlarda Çanakkale ve Iwo Jima gibi dönüm noktaları, Türkiye'de Halkevleri ve NATO üyeliği gibi olaylarla dolu bir gündür. Bu tarih, insanlığın ilerleyişinde hem trajik hem de ilham verici anlara ev sahipliği yapmıştır.