Molière Kimdir?

Molière, asıl adı Jean-Baptiste Poquelin olan ünlü Fransız oyun yazarı, oyuncu, tiyatro topluluğu yöneticisi ve komedi ustasıdır. Fransız edebiyatının ve dünya tiyatro tarihinin en büyük isimlerinden biri kabul edilir. Klasik Fransız komedisinin kurucusu olarak görülür ve eserleri, insan doğasının zaaflarını, toplumsal ikiyüzlülüğü, sahte dindarlığı, kibir, cimrilik gibi kusurları keskin, zekice bir mizahla ele alır. Bugün hâlâ dünya sahnelerinde en çok oynanan yazarlardan biridir.

Hayatı ve Yaşamı

15 Ocak 1622 tarihinde Paris'te doğdu (vaftiz tarihi bu tarihtir). Babası Jean Poquelin, kraliyet sarayının döşeme ve mobilya tedarikçisi (tapissier du roi) olarak çalışan başarılı bir burjuva tüccarıydı. Annesi Marie Cressé, Molière 10 yaşındayken (1632 civarı) vefat etti. İyi bir eğitim aldı; Paris'in en prestijli okullarından Cizvitlerin yönettiği Collège de Clermont'ta (bugünkü Lycée Louis-le-Grand) okudu. Burada Latin dili, klasik edebiyat ve felsefe konusunda sağlam bir temel edindi. Daha sonra hukuk eğitimi gördü ve 1642'de Orleans Üniversitesi'nden hukuk diploması aldı. Babasının mesleğini devralması bekleniyordu; hatta kraliyet döşemeciliği unvanını miras alacaktı, ancak tiyatroya olan tutkusu ağır bastı.

1643'te, 21 yaşındayken ailesinin tüm itirazlarına rağmen tiyatro dünyasına adım attı. Illustre-Théâtre adlı bir topluluk kurdu ve sahne adı olarak Molière'i seçti (bu isimle ailesinin utanç duymaması amaçlanmıştı; kökeni tam bilinmemekle birlikte bazı kaynaklar romancı François de Molière d'Essertines'e atıf yapıldığını söyler). İlk yıllarda büyük maddi sıkıntılar yaşadı, borçlandı, hatta borç yüzünden hapse girdi. Topluluğuyla Fransa'nın taşra kentlerini dolaştı (yaklaşık 13 yıl, 1645-1658 arası). Bu dönem, hem oyunculuk hem yönetmenlik hem de yazarlık açısından olgunlaştığı, Commedia dell'arte etkilerini Fransız komedisine uyarladığı yıllardı.

1658'de Paris'e döndü ve Kral XIV. Louis'nin huzurunda sahne aldı. Kralın dikkatini çekti, himayesine girdi. Sarayda ve Versailles'da oyunlar sahneledi, Troupe du Roi (Kralın Tiyatrosu) unvanını aldı. Hayatının son dönemlerinde verem (tüberküloz) hastalığıyla mücadele etti; bu hastalık muhtemelen taşra turnelerinde veya hapiste kaptığı zor koşullardan kaynaklanıyordu.

Özel Hayatı, Eşi ve Çocukları

Özel hayatı skandallarla ve dedikodularla doluydu. Uzun yıllar tiyatro oyuncusu Madeleine Béjart ile (Béjart ailesinin önde gelen üyesi) ilişki yaşadı. 1662'de Madeleine'in kız kardeşi (bazı çağdaş dedikodulara göre kızı olduğu iddia edilen) Armande Béjart ile evlendi. Armande o sırada yaklaşık 19-20 yaşındaydı, Molière ise 40. Evlilik büyük yaş farkı, Armande'ın güzelliği ve flörtöz kişiliği nedeniyle Paris sosyetesinde büyük dedikodulara yol açtı; mutsuz bir evlilik olarak biliniyor, Molière kıskançlık çekti ve çiftler zaman zaman ayrıldı.

Evliliklerinden üç çocuk oldu:

• Louis (19 Ocak 1664 doğumlu; vaftiz babası bizzat Kral XIV. Louis'ydi, ancak aynı yıl 11 Kasım'da bebekken öldü)
• Marie Madeleine Esprit (3 Ağustos 1665 doğumlu; yetişkinliğe ulaştı, 23 Mayıs 1723'e kadar yaşadı)
• Pierre Jean-Baptiste Armand (15 Eylül 1672 doğumlu; aynı yıl 11 Ekim'de bebekken öldü)

Sadece bir kızı (Marie Madeleine) hayatta kaldı. Armande, Molière'in ölümünden sonra topluluğu yönetmeye devam etti ve 1677'de başka bir oyuncuyla evlendi.

Vefatı (Ölümü)

Sağlığı 1660'lardan itibaren bozuldu. En ünlü oyunu Le Malade imaginaire (Hastalık Hastası / The Imaginary Invalid) sırasında, 17 Şubat 1673'te, oyunun dördüncü performansında sahnede fenalaştı. Rolü Argan'ı (hasta rolü) oynarken şiddetli öksürük nöbeti ve kan kusma geçirdi. Seyirciler başta bunu oyunun komik parçası sandı. Performansı tamamlamayı başardı ama sahne arkasında çöktü. Eve (Rue de Richelieu'daki evine) taşındı ve aynı gece, 51 yaşında vefat etti. Kilise, oyuncu olduğu, sahnede öldüğü ve son ayin almadığı gerekçesiyle resmi dini mezarlığa gömülmesine izin vermedi. Cesedi önce bebek mezarlığına gömüldü; ancak Kral XIV. Louis'nin müdahalesiyle gece sade bir törenle gömüldü (romantik efsanelerdeki gibi iki rahibe eşliğinde dua ederek ölmedi; evinde öldü). Daha sonra kalıntıları Père Lachaise Mezarlığı'na taşındı.

Eserleri ve Tiyatroları (Oyunları)

Molière yaklaşık 30'dan fazla oyun yazdı. Komedi, farss, komedi-bale, hiciv ve toplumsal eleştiri türlerinde eserler verdi. Taşra dönemi farsslarından başlayarak Paris başarılarına uzanan eserleri:

• Le Médecin volant (Kaçan Doktor, ~1645) – erken farss
• La Jalousie du barbouillé (Lekelinin Kıskançlığı, ~1650)
• L'Étourdi ou les Contretemps (Şaşkın yahut Beklenmedik Engeller, 1655)
• Le Dépit amoureux (Kedi Sevmek / Aşıkların Kavgası, 1656)
• Les Précieuses ridicules (Gülünç Kibarlar, 1659) – ilk büyük Paris başarısı, yapmacık kibarlığı hicveder
• L'École des femmes (Kadınlar Mektebi, 1662)
• La Critique de l'École des femmes (Kadınlar Mektebi'nin Tenkidi, 1663)
• Tartuffe ou l'Imposteur (Tartüf, 1664) – din istismarcılarını eleştirdiği için yasaklandı, büyük skandal
• Dom Juan ou le Festin de Pierre (Don Juan, 1665)
• Le Misanthrope (İnsandan Kaçan / Adamcıl, 1666)
• L'Avare (Cimri, 1668)
• George Dandin ou le Mari confondu (George Dandin, 1668)
• Le Bourgeois gentilhomme (Kibarlık Budalası, 1670) – komedi-bale, Lully ile müzikli
• Les Fourberies de Scapin (Scapin'in Dolapları, 1671)
• Les Femmes savantes (Bilgiç Kadınlar / Okumuş Kadınlar, 1672)
• Le Malade imaginaire (Hastalık Hastası, 1673) – son eseri, ölümüne sahne oldu

Bunlar dışında kısa farsslar, bale-oyunlar ve taşra dönemi eserleri de vardır.

Ödülleri

Yaşadığı dönemde modern ödül sistemi yoktu ama Kral XIV. Louis'nin himayesi, maaş, emekli aylığı, sarayda oynama ayrıcalığı ve Troupe du Roi unvanı en büyük onurlardı. Ölümünden sonra "komedinin babası" olarak anıldı. Bugün Fransa'da tiyatro alanındaki en prestijli ödüller Les Molières (Molière Ödülleri) onun adını taşır.

Şarkıları, Besteleri, Albümleri, Filmleri, Dizileri

Molière müzisyen değildi; şarkı, beste veya albüm yapmadı. Ancak bazı eserleri müzikliydi (özellikle komedi-balelerde besteci Jean-Baptiste Lully ile işbirliği yaptı: Le Bourgeois gentilhomme ve Le Malade imaginaire gibi).

Filmleri ve dizileri onun hayatı veya eserleri üzerine uyarlamalardır. Önemli olanlar:

• 2007 yapımı Molière filmi (Romain Duris başrolde, hayatı konu alır)
• Tartuffe, Le Misanthrope, L'Avare, Dom Juan gibi eserlerden onlarca sinema ve TV uyarlaması (Fransa, İtalya, İngiltere vb. ülkelerde)
• Birçok TV filmi, belgesel ve tiyatro kaydı

Molière, modern komedinin temel taşlarından biridir. Eserleri 350 yılı aşkın süredir sahnelenir, okunur ve uyarlanır. İnsan kusurlarını güldürerek eleştiren zamansız bir ustadır.