Tarihte Bugün 6 Ekim

6 Ekim Tarihte Bugün: Türkiye’de ve Dünyada Yaşanan Önemli Olaylar, Doğumlar ve Ölümler

6 Ekim, Türk tarihi açısından özellikle İstanbul’un düşman işgalinden kurtuluşu nedeniyle son derece önemli ve sembolik bir gündür. Osmanlı maliyesinin iflas sürecini hızlandıran 1875 tarihli Ramazan Kararnamesi, Mustafa Kemal Paşa’nın 1917’de 7. Ordu Komutanlığı’ndan ayrılması, Kayseri’de uçak fabrikasının kurulması, 1973 Yom Kippur Savaşı’nın başlaması ve Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat’ın 1981’de öldürülmesi gibi çok önemli olaylar da 6 Ekim tarihinde meydana gelmiştir. Bu tarih hem Türk hem de dünya tarihi bakımından siyasi, askerî, bilimsel, kültürel, teknolojik ve toplumsal açıdan yoğun bir içeriğe sahiptir.

6 Ekim Tarihinde Yaşanan Önemli Olaylar

Antik Dönem ve Orta Çağ Olayları

• MÖ 105 – Arausio Savaşı: Cimbri Savaşı sırasında Roma Cumhuriyeti ordusu, Galya’nın güneyindeki Arausio yakınlarında Cimbri ve müttefikleri tarafından ağır bir yenilgiye uğratıldı. Roma tarihinin en büyük askerî felaketlerinden biri kabul edilen bu yenilgi, Roma ordusunun Cermen toplulukları karşısındaki kırılganlığını ortaya koydu.
• MS 23 – Wang Mang öldürüldü: Çin’deki Xin Hanedanı’nın imparatoru Wang Mang, başkent Chang’an’ın isyancılar tarafından ele geçirilmesinin ardından öldürüldü. Wang Mang, Han Hanedanı’nı kısa süreliğine sona erdirerek kendi hanedanını kurmuştu. Ancak ekonomik ve sosyal sorunlar, doğal afetler ve yaygın isyanlar yönetiminin çökmesine yol açtı.
• 404 – Bizans İmparatoriçesi Aelia Eudoxia öldü: Doğu Roma İmparatoru Arcadius’un eşi olan Aelia Eudoxia, 404 yılında hayatını kaybetti. Bizans sarayının en güçlü kadınlarından biri olan Eudoxia, dönemin önemli dinî ve siyasi tartışmalarının merkezinde bulunuyordu.
• 618 – Çin’de Yanshi Savaşı: Sui Hanedanı’nın son dönemlerinde Çin’de yaşanan iç savaşlar sırasında Yanshi Muharebesi gerçekleşti. Wang Shichong, rakibi Li Mi’ye karşı önemli bir zafer kazandı. Çin’deki Sui Hanedanı’nın çöküşü ve Tang Hanedanı’nın yükselişiyle sonuçlanacak süreçte bu savaş önemli bir aşamaydı.
• 1600 – İlk günümüze ulaşan opera: Euridice: Euridice adlı opera Floransa’da sahnelendi. Jacopo Peri tarafından bestelenen eser, günümüze ulaşan en eski operalardan biri kabul edilir. Opera sanatının Avrupa’da yeni bir sanat biçimi olarak gelişmesinde son derece önemli bir yere sahiptir. Bu gelişme, daha sonra Claudio Monteverdi ve diğer bestecilerin eserleriyle gelişecek olan Barok opera geleneğinin başlangıç noktalarından biri oldu.
• 1605 – Osmanlı ordusu Estergon Kalesi’ne girdi: Lala Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Estergon Kalesi’ne girdi. Estergon, Osmanlı-Habsburg mücadelelerinin en önemli stratejik merkezlerinden biriydi. Bölge, Orta Avrupa’daki Osmanlı-Habsburg rekabetinde askerî açıdan büyük önem taşıyordu.
• 1683 – Germantown yerleşimi kuruldu: Alman göçmen aileler tarafından Kuzey Amerika’daki Pennsylvania bölgesinde Germantown yerleşiminin temelleri atıldı. Bu yerleşim, Amerika’ya gerçekleşen erken dönem Alman göçünün önemli merkezlerinden biri haline geldi.
• 1762 – İngilizler Manila’yı ele geçirdi: Yedi Yıl Savaşı sırasında İngiliz kuvvetleri İspanyol sömürgesi Filipinler’in başkenti Manila’yı ele geçirdi. Manila’nın işgali, Avrupa’daki savaşın dünyanın farklı bölgelerine nasıl yayıldığını gösteren önemli örneklerden biriydi.

Osmanlı Tarihinde 6 Ekim

• 1875 – Ramazan Kararnamesi: Sultan Abdülaziz döneminde Osmanlı Devleti, dış borçlarının faiz ve anapara ödemelerini düzenli biçimde gerçekleştiremeyeceğini açıkladı. Bu gelişme tarihe Ramazan Kararnamesi olarak geçti. Osmanlı Devleti özellikle Kırım Savaşı sonrasında Avrupa’dan büyük miktarlarda borçlanmıştı. Borçların önemli bir kısmı yüksek faizliydi ve devlet gelirlerinin giderek daha büyük bölümü borç ödemelerine ayrılıyordu. 1875 yılına gelindiğinde mali durum sürdürülemez hale geldi. Ramazan Kararnamesi, Osmanlı Devleti’nin mali bağımsızlığının ciddi biçimde zayıflamasının en önemli dönüm noktalarından biri oldu. Bu gelişmenin ardından 1881 yılında Düyun-ı Umumiye İdaresi kurulacak ve Osmanlı Devleti’nin bazı gelirleri yabancı alacaklıların denetimine bırakılacaktı.
• 1889 – Moulin Rouge açıldı: Paris’in ünlü eğlence merkezi Moulin Rouge kapılarını halka açtı. Paris’in Montmartre bölgesindeki mekân kısa sürede dans, kabare ve gece eğlencesinin simgelerinden biri haline geldi. Özellikle French can-can dansıyla ün kazanan Moulin Rouge, daha sonra Paris’in kültürel sembollerinden biri oldu.
• 1889 – Thomas Edison ve hareketli görüntüler: Thomas Edison hareketli görüntü teknolojisiyle ilgili ilk gösterimlerinden birini gerçekleştirdi. Bu çalışmalar daha sonra sinema teknolojisinin gelişmesine katkıda bulunacak ve Edison’un laboratuvarında geliştirilen görüntü kayıt ve gösterim sistemleri erken sinema tarihinin önemli aşamalarından biri olacaktı.
• 1907 – İstanbul’da ilk otomobillerden biri görüldü: İstanbul’un Beyoğlu semtinde otomobil görülmesi, dönemin İstanbul’u için dikkat çekici bir teknolojik gelişmeydi. Otomobil henüz Osmanlı toplumunda yaygın bir ulaşım aracı değildi. İstanbul’un dar sokakları, ulaşım düzeni ve at arabalarının hâkimiyeti nedeniyle motorlu taşıtlar büyük bir yenilik olarak görülüyordu.
• 1908 – Bosna-Hersek’in Avusturya-Macaristan tarafından ilhakı: Avusturya-Macaristan İmparatoru Franz Joseph, Bosna-Hersek’in resmen ilhak edildiğini açıkladı. Bosna-Hersek, Osmanlı Devleti’ne hukuken bağlı kabul edilmekle birlikte 1878 Berlin Antlaşması sonrasında Avusturya-Macaristan’ın yönetimi altına girmişti. 1908’deki ilhak, Osmanlı Devleti açısından önemli bir toprak kaybıydı. Aynı zamanda Balkanlar’daki milliyetçilik hareketlerini ve Sırbistan ile Avusturya-Macaristan arasındaki gerilimi artırdı. Bu kriz, Birinci Dünya Savaşı’na giden Avrupa’daki büyük güç rekabetinin önemli aşamalarından biri oldu.
• 1910 – Eleftherios Venizelos Yunanistan Başbakanı oldu: Eleftherios Venizelos, Yunanistan başbakanlığına geldi. Venizelos, Yunanistan’ın modern siyasi tarihinin en önemli devlet adamlarından biri oldu ve toplamda birçok kez başbakanlık yaptı. Osmanlı Devleti’nin son döneminde Yunanistan’ın dış politikasında da büyük rol oynadı.
• 1915 – Birinci Dünya Savaşı’nda Sırbistan Cephesi: Almanya ve Avusturya-Macaristan kuvvetleri, Bulgaristan’ın da savaşa katılmasıyla birlikte Sırbistan’a karşı büyük bir saldırı başlattı. Aynı dönemde İtilaf Devletleri Selanik’e asker çıkardı ve Balkan Cephesi şekillenmeye başladı.
• 1917 – Mustafa Kemal Paşa 7. Ordu Komutanlığı’ndan ayrıldı: Mustafa Kemal Paşa, 7. Ordu Komutanlığı görevinden istifa ettiğini Enver Paşa’ya bildirdi. Mustafa Kemal, Suriye-Filistin Cephesi’ndeki askerî durum, Alman komutanların etkisi ve Osmanlı ordusunun sevk ve idaresi konusunda ciddi görüş ayrılıkları yaşıyordu. Bu dönemde savaşın gidişatına ilişkin değerlendirmeleri, ilerleyen yıllarda Millî Mücadele dönemindeki askerî ve siyasi düşüncelerinin de temelini oluşturacaktı.
• 1920 – Buhara Kurultayı: 6-8 Ekim 1920 tarihleri arasında I. Bütün Buhara Kurultayı toplandı. Orta Asya’daki siyasi dönüşümlerin yaşandığı bu dönemde Buhara bölgesinde yeni bir yönetim düzeni oluşturulmaya çalışılıyordu.

1923 – İstanbul’un Kurtuluşu (6 Ekim’in Türk Tarihindeki En Önemli Olayı)

6 Ekim 1923, İstanbul’un işgalden kurtuluş günü olarak Türk tarihinin en önemli tarihlerinden biridir. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından İtilaf Devletleri İstanbul’u 13 Kasım 1918’de fiilen işgal etmişti. 16 Mart 1920’de ise İstanbul’un işgali resmî ve doğrudan bir nitelik kazandı. Millî Mücadele’nin başarıya ulaşması, Büyük Taarruz’un zaferle sonuçlanması ve Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın imzalanmasının ardından İstanbul’un geleceği konusunda yeni bir dönem başladı. Lozan Barış Antlaşması’nın ardından İtilaf kuvvetlerinin İstanbul’dan çekilme süreci başladı. 6 Ekim 1923’te Şükrü Naili Paşa komutasındaki Türk birlikleri İstanbul’a girdi. Böylece yaklaşık beş yıl süren işgal dönemi sona erdi. Türk birliklerinin İstanbul’a girişi, Millî Mücadele’nin askerî ve siyasi başarılarının en önemli sonuçlarından biri oldu. İstanbul’un kurtuluşundan birkaç hafta sonra, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. Bu nedenle 6 Ekim, Cumhuriyet’in kuruluşundan hemen önceki Türkiye tarihinin en sembolik günlerinden biri olarak kabul edilir.

Diğer 20. Yüzyıl ve Sonrası Olaylar

• 1923 – Edwin Hubble ve Andromeda: Amerikalı astronom Edwin Hubble, Andromeda üzerinde yaptığı gözlemlerle astronomi tarihinde yeni bir dönemin başlamasına katkıda bulundu. Hubble’ın çalışmaları, Andromeda’nın Samanyolu’nun içinde bulunan sıradan bir bulutsu değil, Samanyolu’nun dışında yer alan bağımsız bir galaksi olduğunu ortaya koyan sürecin temelini oluşturdu. Bu keşif, evrenin sanılandan çok daha büyük olduğunu gösterdi. Modern kozmolojinin gelişmesinde çok önemli bir dönüm noktası oldu.
• 1923 – Damat Ferid Paşa öldü: Osmanlı Devleti’nin son döneminin en tartışmalı siyasi isimlerinden Damat Ferid Paşa, Fransa’nın Nice kentinde hayatını kaybetti. Birden fazla kez sadrazamlık yapan Damat Ferid Paşa, özellikle Millî Mücadele dönemindeki politikaları nedeniyle Türk siyasi tarihinde çok tartışılan bir isimdir.
• 1926 – Kayseri Uçak Fabrikası: Kayseri’de Türkiye’nin ilk uçak fabrikası açıldı. Bu gelişme, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki sanayileşme ve havacılık politikaları açısından büyük önem taşıyordu. Türkiye, kendi uçaklarını üretme konusunda ciddi bir girişim başlatmıştı. Kayseri’deki tesis daha sonraki yıllarda yaklaşık 200 civarında uçağın üretildiği veya üretim sürecine katkıda bulunulduğu önemli bir havacılık merkezi haline geldi.
• 1927 – The Jazz Singer: The Jazz Singer filmi ABD’de gösterime girdi. Film, sinema tarihinde dönüm noktalarından biri kabul edilir. Film tamamen konuşmalı değildi; ancak senkronize konuşma ve şarkı bölümlerinin kullanılması, Hollywood’un sessiz sinemadan sesli sinemaya geçişini hızlandırdı. Bu nedenle 6 Ekim 1927, sesli sinema çağının başlangıcında önemli bir tarih olarak kabul edilir.
• 1930 – I. Balkan Konferansı: I. Balkan Konferansı Atina’da toplandı. Balkan ülkeleri arasında siyasi ve ekonomik iş birliğinin geliştirilmesi amacıyla yapılan görüşmeler, bölgedeki savaşların ve çatışmaların ardından yeni bir iş birliği düzeni oluşturma çabalarının parçasıydı.
• 1939 – Polonya’nın işgali tamamlandı: İkinci Dünya Savaşı’nın başlangıcında Nazi Almanyası’nın Polonya’ya saldırısı sonrasında Polonya ordusunun son büyük direniş unsurları da teslim oldu. Böylece Almanya’nın Polonya’yı işgali büyük ölçüde tamamlandı.
• 1951 – Stalin Sovyetlerin atom bombasına sahip olduğunu açıkladı: Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin, ülkesinin atom bombasına sahip olduğunu açıkladı. Sovyetler Birliği ilk atom bombası denemesini 1949’da gerçekleştirmişti. Bu gelişme, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki nükleer rekabetin artık açık biçimde ortaya çıktığı Soğuk Savaş döneminin önemli gelişmelerinden biriydi.
• 1963 – Jacqueline Kennedy İstanbul’da: ABD Başkanı John F. Kennedy’nin eşi Jacqueline Kennedy, İstanbul’a geldi. Kennedy suikastından yalnızca birkaç hafta önce gerçekleşen bu ziyaret, dönemin Türkiye-ABD ilişkileri açısından da dikkat çekici olaylardan biriydi.
• 1964 – Antalya Altın Portakal’ın başlangıcı: I. Antalya Altın Portakal Film Şenliği başladı. Dr. Avni Tolunay öncülüğünde düzenlenen festival, Türk sinemasının en önemli festivallerinden birinin temelini oluşturdu. Festival ilerleyen yıllarda Altın Portakal adıyla Türk sinemasının en önemli ödül organizasyonlarından biri haline geldi.
• 1971 – İzmir’de Akdeniz Oyunları: 6. Akdeniz Oyunları İzmir’de açıldı. Oyunların açılış töreni Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından gerçekleştirildi. Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı önemli uluslararası spor organizasyonlarından biri olan oyunlar, Türk sporunun uluslararası alandaki görünürlüğünü artırdı.
• 1973 – Yom Kippur Savaşı başladı: Mısır ve Suriye kuvvetleri İsrail’e karşı eş zamanlı saldırı başlattı. Savaş, Yahudilerin kutsal günü Yom Kippur sırasında başlaması nedeniyle bu adla anıldı. Mısır kuvvetleri Süveyş Kanalı’nı geçerek İsrail’in Bar-Lev savunma hattına saldırdı. Suriye ise Golan Tepeleri yönünde harekâta başladı. Savaş kısa sürede bölgesel bir çatışmadan çıkıp ABD ile Sovyetler Birliği’nin karşı karşıya gelme ihtimalinin bulunduğu uluslararası bir krize dönüştü. ABD İsrail’e büyük miktarda askerî yardım sağlarken Sovyetler Birliği Arap devletlerini destekledi. Savaşın ardından petrol üreten Arap ülkelerinin İsrail’i destekleyen Batılı ülkelere yönelik petrol ambargosu, dünya ekonomisinde büyük etkiler meydana getirdi. Petrol fiyatlarının yükselmesi, 1970’lerin ekonomik krizlerinin en önemli nedenlerinden biri oldu.
• 1976 – Çin’de “Dörtlü Çete” tutuklandı: Mao Zedong’un ölümünden kısa süre sonra Çin’deki siyasi mücadele sertleşti. Hua Guofeng, Çin Komünist Partisi içindeki Mao’nun radikal çizgisiyle bağlantılı Dörtlü Çete üyelerinin tutuklanmasını sağladı. Grubun en tanınmış üyesi Mao’nun eşi Jiang Qing idi. Tutuklamalar, yaklaşık on yıl süren Kültür Devrimi’nin fiilî olarak sona ermesinin en önemli işaretlerinden biri oldu.
• 1976 – Tayland’da Thammasat Katliamı ve darbe: Tayland’da Thammasat Üniversitesi’nde büyük bir siyasi şiddet olayı yaşandı. Öğrenci gösterilerine yönelik saldırılarda çok sayıda kişi hayatını kaybetti ve yaralandı. Olayların ardından askerî darbe gerçekleşti ve sivil hükümet devrildi.
• 1976 – Cubana de Aviación uçağı patlatıldı: Cubana de Aviación Flight 455, iki bombanın patlaması sonucu havada parçalandı. Uçaktaki 73 kişinin tamamı hayatını kaybetti. Olay, Küba tarihinin en ağır terör saldırılarından biri olarak kabul edilir.
• 1977 – MiG-29’un ilk uçuşu: Sovyetler Birliği tarafından geliştirilen MiG-29 savaş uçağının ilk prototipi, ilk uçuşunu gerçekleştirdi. MiG-29 daha sonra dünyanın en tanınmış savaş uçaklarından biri haline geldi.
• 1979 – Papa John Paul II Beyaz Saray’da: Papa II. Ioannes Paulus, ABD Başkanı Jimmy Carter tarafından Beyaz Saray’da kabul edildi. Böylece Beyaz Saray’ı ziyaret eden ilk papa oldu.
• 1981 – Enver Sedat suikastı: Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat, Kahire’de askerî geçit törenini izlediği sırada silahlı saldırıya uğradı. Saldırganlar, Sedat’ın İsrail ile barış sürecini ve Camp David Anlaşmaları’nı desteklemesine karşı çıkan radikal İslamcı gruplarla bağlantılıydı. Sedat saldırıda hayatını kaybetti. Enver Sedat, 1978 yılında İsrail Başbakanı Menachem Begin ile birlikte Nobel Barış Ödülü almıştı. Onun öldürülmesi, Mısır’ın iç politikasında ve Ortadoğu barış sürecinde büyük bir sarsıntı meydana getirdi.
• 1986 – TRT 2 yayına başladı: TRT 2 resmen yayın hayatına başladı. Kanal özellikle kültür, sanat, eğitim ve haber programlarına ağırlık veren bir yayın anlayışıyla Türk televizyonculuğunda önemli bir yer edindi.
• 1987 – Fiji cumhuriyet oldu: Fiji’de 1987 yılında gerçekleştirilen askerî darbelerin ardından ülke cumhuriyet ilan edildi. Böylece Fiji’nin İngiliz monarşisiyle olan anayasal bağı sona erdi.
• 1990 – Bahriye Üçok suikastı: SHP Parti Meclisi üyesi, ilahiyatçı, tarihçi ve siyaset bilimci Prof. Dr. Bahriye Üçok, Ankara’daki evine gönderilen bombalı bir paketin patlaması sonucunda hayatını kaybetti. Üçok 71 yaşındaydı. Suikast Türkiye’de büyük yankı uyandırdı ve uzun süre kamuoyunun gündeminde kaldı.
• 1990 – Ulysses uzay aracı fırlatıldı: NASA ve Avrupa Uzay Ajansı’nın ortak çalışması olan Ulysses uzay aracı, Space Shuttle Discovery tarafından uzaya gönderildi. Ulysses’in amacı Güneş’in kutup bölgelerini ve Güneş’in manyetik alanını incelemekti.
• 1995 – İlk Güneş benzeri yıldızın etrafındaki ötegezegen: Astronomlar 51 Pegasi b adlı gezegeni keşfettiklerini açıkladılar. Bu gezegen, Güneş benzeri bir yıldızın etrafında bulunduğu doğrulanan ilk ötegezegenlerden biri ve tarihsel olarak Güneş benzeri bir yıldız çevresinde keşfedilen ilk gezegen olarak kabul edilir. Keşif, ötegezegen araştırmalarında büyük bir dönüm noktası oldu.
• 1996 – Clinton ve Dole ilk televizyon tartışmasını yaptı: ABD Başkanı Bill Clinton ile Cumhuriyetçi aday Bob Dole, 1996 başkanlık seçimleri kapsamında ilk televizyon tartışmalarında karşı karşıya geldi.
• 2000 – Slobodan Milošević istifa etti: Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Milošević, yoğun siyasi baskı ve kitlesel protestoların ardından görevinden ayrıldı. Bu gelişme, Yugoslavya’daki Milošević döneminin sona ermesinin önemli aşamalarından biriydi.
• 2002 – Josemaría Escrivá aziz ilan edildi: Katolik Kilisesi’nin Opus Dei hareketinin kurucusu Josemaría Escrivá, Papa II. Ioannes Paulus tarafından aziz ilan edildi.
• 2007 – İnsan gücüyle dünya çevresini dolaşma: İngiliz maceracı Jason Lewis, insan gücüyle kullanılan araçlardan yararlanarak Dünya çevresindeki yolculuğunu tamamladı. Bisiklet, paten ve pedal gücüyle çalışan tekne gibi araçları kullanan Lewis’in yolculuğu yaklaşık 46 bin mil sürdü ve yıllar aldı.
• 2010 – Instagram kuruldu: Instagram kuruldu. Kevin Systrom ve Mike Krieger tarafından geliştirilen uygulama başlangıçta fotoğraf paylaşımına odaklanıyordu. Kısa süre içinde dünyanın en büyük sosyal medya platformlarından biri haline geldi.
• 2014 – Türkiye’de Kobani olayları başladı: Türkiye’de Kobani olayları (6-8 Ekim olayları) başladı; ülke genelinde çatışmalar ve kayıplar yaşandı.
• 2018 – Brett Kavanaugh ABD Yüksek Mahkemesi’ne atandı: ABD Senatosu, Brett Kavanaugh’nun ABD Yüksek Mahkemesi yargıçlığına atanmasını onayladı. Onay süreci ABD siyasi tarihinde son derece tartışmalı süreçlerden biri oldu.
• 2021 – Kimya Nobeli: Benjamin List ve David MacMillan, organokataliz alanındaki çalışmaları nedeniyle Nobel Kimya Ödülü’ne layık görüldü. Geliştirdikleri yöntemler, organik moleküllerin daha verimli biçimde üretilmesine ve özellikle ilaç geliştirme alanındaki kimyasal süreçlere önemli katkılar sağladı.
• 2022 – Annie Ernaux Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı: Fransız yazar Annie Ernaux, Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü. Eserlerinde kişisel yaşam, toplum, sınıf, cinsiyet ve hafıza gibi konuları işleyen Ernaux, çağdaş Fransız edebiyatının önemli isimlerinden biri oldu.

6 Ekim’de Türkiye ve Osmanlı Dünyasından Doğanlar

• Yaşar Kemal – 1923: Türk edebiyatının en önemli romancılarından Yaşar Kemal doğdu. Asıl adı Kemal Sadık Gökçeli’dir. Çukurova’nın insanını, doğasını, yoksulluğunu, toplumsal eşitsizlikleri ve halk kültürünü eserlerine taşıdı. En tanınmış eseri İnce Memed olmak üzere çok sayıda roman, hikâye ve röportaj kitabı yazdı. Yaşar Kemal, Türk edebiyatının dünya çapında tanınan en önemli yazarlarından biri haline geldi. 2015 yılında hayatını kaybetti.
• Selahattin İçli – 1923: Türk sanat müziğinin önemli bestecilerinden biridir. Aynı zamanda tıp doktoru olan İçli, çok sayıda Türk sanat müziği eseri besteledi. Şarkıları Türk sanat müziği repertuvarının önemli parçaları arasında yer aldı. 2006 yılında hayatını kaybetti.

Dünyada 6 Ekim’de Doğan Önemli Kişiler

• Isaac Brock – 1769: İngiliz asker Isaac Brock doğdu. Napolyon Savaşları döneminde görev yaptı ve özellikle Kuzey Amerika’daki 1812 Savaşı sırasında ün kazandı.
• George Westinghouse – 1846: Amerikalı mühendis ve mucit George Westinghouse doğdu. Elektrik mühendisliği tarihinin en önemli isimlerinden biridir. Alternatif akım sistemlerinin geliştirilmesinde önemli rol oynadı. Westinghouse’un çalışmaları, elektrik enerjisinin uzun mesafelerde iletilmesini mümkün kılan teknolojilerin yaygınlaşmasına büyük katkıda bulundu.
• Le Corbusier – 1887: Modern mimarinin en etkili isimlerinden Le Corbusier doğdu. Asıl adı Charles-Édouard Jeanneret-Gris’tir. Modern mimarlık, şehir planlaması ve mimari teori üzerinde çok büyük etkisi oldu. Modernist mimarinin öncü isimlerinden biri kabul edilir.
• Sergey Sobolev – 1908: Rus matematikçi Sergey Lvoviç Sobolev doğdu. Özellikle matematiksel analiz ve fonksiyonel analiz alanındaki çalışmalarıyla tanındı. Geliştirdiği Sobolev uzayları, modern matematiğin ve matematiksel fiziğin temel kavramlarından biri haline geldi.
• Hafez Esad – 1930: Suriye’nin eski devlet başkanı Hafez Esad doğdu. 1971’den 2000 yılındaki ölümüne kadar Suriye’yi yönetti. Suriye’nin siyasi ve askerî yapısının şekillenmesinde uzun yıllar belirleyici oldu.
• Riccardo Giacconi – 1931: İtalyan asıllı Amerikalı fizikçi Riccardo Giacconi doğdu. X-ışını astronomisinin gelişmesine yaptığı büyük katkılar nedeniyle 2002 yılında Nobel Fizik Ödülü’nü kazandı.
• Britt Ekland – 1942: İsveçli oyuncu ve model Britt Ekland doğdu. Özellikle 1960’lar ve 1970’lerde sinema dünyasında tanındı. James Bond filmi The Man with the Golden Gun ile de geniş bir uluslararası izleyici kitlesine ulaştı.
• Tony Dungy – 1955: Amerikan futbolunun tanınmış teknik direktörlerinden Tony Dungy doğdu. NFL tarihindeki başarılı teknik adamlardan biri olarak kabul edilir.
• Elisabeth Shue – 1963: Amerikalı oyuncu Elisabeth Shue doğdu. The Karate Kid, Back to the Future Part II, Back to the Future Part III, Leaving Las Vegas ve Hollow Man gibi filmlerde rol aldı.

6 Ekim’de Hayatını Kaybeden Önemli Türk ve Osmanlı İsimleri

• Şehzade Mustafa – 1553: Kanuni Sultan Süleyman’ın oğlu Şehzade Mustafa, Konya Ereğlisi yakınlarında boğdurularak öldürüldü. Mustafa, Osmanlı hanedanının en önemli şehzadelerinden biriydi ve orduda, devlet adamları arasında ve halk nezdinde büyük bir itibara sahipti. Ölümü Osmanlı tarihinin en tartışmalı olaylarından biri olarak kabul edilir.
• Kâtip Çelebi – 1657: Osmanlı bilim ve kültür dünyasının en önemli isimlerinden Kâtip Çelebi, İstanbul’da hayatını kaybetti. Asıl adı Mustafa bin Abdullah olan Kâtip Çelebi; tarih, coğrafya, bibliyografya ve çeşitli bilim dallarında eserler verdi. Keşfü’z-Zünûn ve Cihannümâ, onun en önemli eserleri arasında bulunur. Osmanlı bilim ve düşünce tarihinde Batı kaynaklarına da ilgi göstermesiyle ayrı bir yere sahiptir.
• Damat Ferid Paşa – 1923: Osmanlı Devleti’nin son döneminin önemli sadrazamlarından Damat Ferid Paşa, Nice’te öldü.
• Sabri Esat Siyavuşgil – 1968: Türk şair, yazar, psikolog ve akademisyen Sabri Esat Siyavuşgil hayatını kaybetti. Yedi Meşaleciler topluluğunun önemli isimlerinden olan Siyavuşgil, edebiyatın yanı sıra psikoloji alanındaki çalışmalarıyla da tanındı.
• Nejat Eczacıbaşı – 1993: Türk sanayici ve iş insanı Nejat Eczacıbaşı hayatını kaybetti. Türkiye’de modern sanayi kuruluşlarının gelişmesinde rol oynadı. Aynı zamanda kültür ve sanat alanına yaptığı katkılarla tanındı.
• Tarık Minkari – 2010: Türk cerrah ve yazar Tarık Minkari hayatını kaybetti. Tıp alanındaki çalışmalarının yanı sıra anı ve deneme türündeki yazılarıyla da tanındı.

6 Ekim’de Dünyada Hayatını Kaybedenler

• Alfred, Lord Tennyson – 1892: İngiliz edebiyatının en büyük şairlerinden Alfred Lord Tennyson öldü. Victoria dönemi İngiliz şiirinin en önemli temsilcilerinden biriydi.
• Vera Muhina – 1953: Sovyet heykeltıraş Vera Muhina öldü. Sovyet anıtsal sanatının en tanınmış isimlerinden biri olarak kabul edildi.
• Bette Davis – 1989: Hollywood’un en büyük kadın oyuncularından Bette Davis hayatını kaybetti. Yaklaşık altmış yıla yayılan kariyeri boyunca çok sayıda filmde oynadı. İki kez Akademi Ödülü kazandı ve Hollywood’un en güçlü kadın oyuncularından biri olarak tarihe geçti.
• Enver Sedat – 1981: Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat, düzenlenen suikast sonucu hayatını kaybetti. Ortadoğu tarihinin en önemli siyasi cinayetlerinden biri olarak kabul edilen suikast, Mısır’ın modern tarihinde derin izler bıraktı.
• Denholm Elliott – 1992: İngiliz tiyatro ve sinema oyuncusu Denholm Elliott hayatını kaybetti. Özellikle yardımcı oyuncu rollerindeki başarılı performanslarıyla tanındı.
• Amália Rodrigues – 1999: Portekiz’in dünyaca ünlü fado şarkıcısı Amália Rodrigues öldü. Portekiz fado müziğinin uluslararası alanda tanınmasında büyük rol oynadı ve Portekiz müzik tarihinin en önemli sanatçılarından biri kabul edildi.

6 Ekim’in Türkiye Tarihindeki Özel Anlamı

6 Ekim’i Türkiye tarihi açısından diğer tarihlerden ayıran en önemli olay kuşkusuz İstanbul’un kurtuluşudur. Bu tarih:

• Osmanlı Devleti’nin başkentinin işgal döneminin sona ermesini,
• Millî Mücadele’nin askerî zaferlerinin İstanbul’a yansımasını,
• İtilaf Devletleri’nin İstanbul’daki askerî varlığının sona ermesini,
• Türk ordusunun İstanbul’a yeniden girişini,
• Cumhuriyet’in ilanından yalnızca birkaç hafta önce Türkiye’nin siyasi bağımsızlık sürecinin tamamlanmasını ifade eder.

Ayrıca 1875 Ramazan Kararnamesi, Osmanlı mali bağımsızlığının ciddi biçimde sarsıldığı bir dönüm noktası; 1917 Mustafa Kemal’in 7. Ordu’dan ayrılması, Millî Mücadele öncesindeki askerî sürecin önemli bir aşaması; 1926 Kayseri Uçak Fabrikası ise Cumhuriyet’in erken sanayileşme ve havacılık girişimlerinin önemli bir sembolüdür.

6 Ekim’in Dünya Tarihindeki En Önemli Başlıkları

6 Ekim’in dünya tarihi bakımından öne çıkan olaylarını topluca sıralarsak:

• 1600: Euridice sahnelendi ve opera tarihinin en önemli erken eserlerinden biri ortaya çıktı.
• 1762: İngilizler Manila’yı ele geçirdi.
• 1875: Osmanlı Devleti Ramazan Kararnamesi’ni yayımladı.
• 1889: Moulin Rouge açıldı.
• 1908: Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek’i ilhak etti.
• 1915: Birinci Dünya Savaşı’nda Sırbistan’a karşı büyük saldırı başladı.
• 1917: Mustafa Kemal Paşa 7. Ordu Komutanlığı’ndan ayrıldı.
• 1923: İstanbul işgalden kurtuldu.
• 1927: The Jazz Singer gösterime girdi ve sesli sinema dönemini hızlandırdı.
• 1939: Polonya’nın işgali tamamlandı.
• 1951: Sovyetler Birliği atom bombasına sahip olduğunu açıkladı.
• 1971: 6. Akdeniz Oyunları İzmir’de açıldı.
• 1973: Yom Kippur Savaşı başladı.
• 1976: Çin’de Dörtlü Çete tutuklandı; Tayland’da Thammasat Katliamı ve askerî darbe gerçekleşti; Küba uçağı bombalandı.
• 1979: Papa II. Ioannes Paulus Beyaz Saray’ı ziyaret etti.
• 1981: Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat suikast sonucu öldürüldü.
• 1986: TRT 2 yayın hayatına başladı.
• 1987: Fiji cumhuriyet oldu.
• 1990: Bahriye Üçok öldürüldü; Ulysses uzay aracı fırlatıldı.
• 1995: 51 Pegasi b keşfedildi.
• 2000: Slobodan Milošević istifa etti.
• 2007: Jason Lewis insan gücüyle Dünya çevresindeki yolculuğunu tamamladı.
• 2010: Instagram kuruldu.
• 2018: Brett Kavanaugh ABD Yüksek Mahkemesi yargıçlığına onaylandı.
• 2021: Benjamin List ve David MacMillan Nobel Kimya Ödülü’nü aldı.
• 2022: Annie Ernaux Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.

Böylece 6 Ekim, bir yandan İstanbul’un kurtuluşu ve Osmanlı-Cumhuriyet geçişindeki gelişmeler nedeniyle Türk tarihi için, diğer yandan Bosna-Hersek’in ilhakı, iki dünya savaşı dönemindeki gelişmeler, Yom Kippur Savaşı, Enver Sedat suikastı ve uzay-bilim tarihindeki önemli keşifler nedeniyle dünya tarihi için oldukça yoğun bir gündür.

6 Ekim, İstanbul’un kurtuluşuyla Türk tarihinin en anlamlı günlerinden biri olmasının yanı sıra, dünya tarihinde savaşlar, bilimsel keşifler, sinema devrimleri ve siyasi suikastlarla da hatırlanır.