Tarihte Bugün 23 Eylül

23 Eylül Tarihte Bugün Neler Oldu?

23 Eylül, dünya ve Türkiye tarihinde bilimsel keşiflerden savaşlara, siyasi dönüşümlerden kültürel dönüm noktalarına kadar çok geniş bir yelpazede olaylara sahne olmuş bir gündür. Antik Roma’dan modern döneme, Osmanlı’dan Cumhuriyet Türkiye’sine uzanan bu tarihte yaşananlar, hem küresel hem de yerel ölçekte derin izler bırakmıştır.

Dünya Tarihinde 23 Eylül’de Yaşanan Önemli Olaylar

• MS 38 – Drusilla’nın tanrılaştırılması
  Roma İmparatoru Caligula’nın kız kardeşi Drusilla, ölümünün ardından tanrılaştırıldı. Roma İmparatorluğu’nda imparatorluk ailesinin bazı üyelerinin ölümden sonra kutsal statüye yükseltilmesi, imparatorluk kültünün temel unsurlarından biriydi. Drusilla’nın yaşamı ve Caligula ile ilişkisi Roma tarihinin en tartışmalı konularından biri olmaya devam eder. Bu tanrılaştırma, Caligula dönemindeki imparatorluk ailesinin olağanüstü konumunu açıkça gösteren bir örnektir.
• 1122 – Worms Konkordatosu
  Papa II. Callixtus ile Kutsal Roma İmparatoru V. Heinrich arasında Worms Konkordatosu üzerinde anlaşmaya varıldı. Orta Çağ Avrupa’sının en önemli siyasi-dinî anlaşmalarından biri olan bu belge, uzun yıllardır süren ruhban ataması (Investiture Controversy) anlaşmazlığını sona erdirdi. Temel tartışma piskoposların kim tarafından atanacağı, kilisenin dinî otoritesi ile hükümdarın siyasi otoritesinin sınırlarının nerede başlayıp biteceği üzerineydi. Worms Konkordatosu, Avrupa’da kilise ile devlet arasındaki yetki mücadelesinde önemli bir dönüm noktası oluşturdu.
• 1338 – Arnemuiden Deniz Muharebesi
  Yüz Yıl Savaşları sırasında Fransa ile İngiltere filoları Arnemuiden’de karşı karşıya geldi. Fransız kuvvetleri savaşı kazandı. Bu muharebe, barutlu topçuların deniz savaşında kullanıldığı ilk örneklerden biri olarak kabul edilir ve ilerleyen yüzyıllarda deniz savaşlarının karakterini değiştiren gelişmelerin habercisi oldu.
• 1459 – Blore Heath Muharebesi
  İngiltere’de Güller Savaşı olarak bilinen taht mücadelesinin önemli çatışmalarından biri yaşandı. York Hanedanı ile Lancaster Hanedanı arasındaki mücadelede Yorkistler galip geldi. Bu savaş, İngiltere’nin siyasi geleceğini derinden etkiledi ve sonunda Tudor Hanedanı’nın yükselişine uzanan sürecin parçası oldu.
• 1529 – Leitha Muharebesi
  Osmanlı öncü birlikleri Avusturya kuvvetlerini geri püskürttü. Bu olay, Kanuni Sultan Süleyman dönemindeki Osmanlı-Habsburg mücadelesinin bir parçasıdır. Aynı yıl Kanuni’nin Viyana seferi de devam etmekteydi ve Orta Avrupa üzerindeki hâkimiyet rekabeti yoğunlaşmıştı.
• 1642 – Powick Bridge Muharebesi
  Birinci İngiliz İç Savaşı’nın ilk büyük çatışmalarından biri gerçekleşti. Kral I. Charles’a bağlı Kraliyetçiler ile Parlamento yanlıları karşı karşıya geldi. Kraliyetçi kuvvetler galip çıktı. Bu iç savaş ilerleyen yıllarda monarşinin geçici olarak kaldırılmasına, I. Charles’ın idamına ve Oliver Cromwell dönemine yol açtı.
• 1779 – Flamborough Head Deniz Muharebesi
  Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında John Paul Jones komutasındaki Amerikan filosu İngiliz gemileriyle mücadele etti. Flamborough Head açıklarında elde edilen başarı, Amerikan denizcilik tarihinde sembolik bir yer edindi.
• 1803 – Assaye Muharebesi
  İkinci Anglo-Maratha Savaşı sırasında İngiliz Doğu Hindistan Şirketi kuvvetleri Maratha güçlerini yendi. İngiliz kuvvetlerinin başında daha sonra İngiltere başbakanı olacak Arthur Wellesley bulunuyordu. Bu zafer, İngilizlerin Hindistan’daki siyasi ve askerî nüfuzunun genişlemesinde önemli bir aşama oluşturdu.
• 1821 – Tripoliçe’nin ele geçirilmesi
  Yunan Bağımsızlık Savaşı (Mora İsyanı) sırasında Yunan isyancılar Tripoliçe’yi (Tripolitsa) ele geçirdi. Şehrin düşmesinden sonra Müslüman ve Yahudi nüfusa yönelik büyük çaplı katliamlar gerçekleşti. Ölü sayısı konusunda farklı tahminler bulunsa da olay, savaşın en kanlı hadiselerinden biri olarak tarihe geçti.
• 1846 – Neptün’ün keşfi
  Alman astronom Johann Gottfried Galle, Neptün gezegenini gözlemledi. Keşif yalnızca teleskopla yapılmış bir buluş değildi; Uranüs’ün yörüngesindeki sapmalardan yola çıkan Fransız matematikçi Urbain Le Verrier ve İngiliz John Couch Adams’ın matematiksel hesaplamaları sayesinde öngörülmüştü. Galle, Le Verrier’in hesapladığı konuma çok yakın bir noktada gezegeni gördü. Böylece Neptün, matematiksel olarak öngörülüp daha sonra gözlemle doğrulanan ilk gezegenlerden biri oldu. Neptün Güneş Sistemi’nin sekizinci gezegenidir, Güneş’ten ortalama 30 astronomik birim uzaklıktadır, güçlü rüzgârlara sahip bir gaz devdir ve en büyük uydusu Triton’dur. İnsan yapımı bir uzay aracı tarafından yalnızca Voyager 2 ziyaret edilmiştir.
• 1856 – İzmir-Aydın demiryolu imtiyazı
  İzmir-Aydın demiryolu hattının imtiyazı bir İngiliz şirketine verildi. Hat 1866’da işletmeye açıldı. Cumhuriyet döneminde 1935’te devlet tarafından satın alındı. Bu hat, Ege Bölgesi’nin tarımsal üretiminin limanlara ulaştırılması açısından ekonomik önem taşıdı.
• 1863 – Mary Church Terrell doğdu
  Amerikalı eğitimci, yazar ve sivil haklar savunucusu Mary Church Terrell dünyaya geldi. Kadın hakları, eğitim, Afro-Amerikalıların hakları ve ırk ayrımcılığına karşı mücadelede öncü isimlerden biri oldu.
• 1879 – Makedo-Romen Kültür Derneği kuruldu
  Balkanlar’daki Ulah/Meglen-Ulah ve Romen topluluklarının kültürel kimliklerinin korunması ve eğitim faaliyetleri açısından önem taşıyan dernek faaliyete geçti.
• 1889 – Nintendo’nun kuruluşu
  Fusajiro Yamauchi, Kyoto’da hanafuda oyun kâğıtları üretmek üzere Nintendo’yu kurdu. Şirketin elektronik oyun sektöründeki yükselişi çok daha sonra, özellikle 1981’de Donkey Kong ile başladı.
• 1899 – Olongapo Muharebesi
  Filipin-Amerikan Savaşı sırasında Amerikan Asya Filosu Filipinli kuvvetlerin bir topçu bataryasını hedef aldı.
• 1905 – Karlstad Antlaşması
  Norveç ile İsveç arasındaki birlik barışçıl biçimde sona erdirildi. 1814’ten beri devam eden birlik, büyük bir savaşa dönüşmeden çözüldü.
• 1913 – Colorado Kömür Savaşı’nın başlangıcı
  United Mine Workers of America büyük bir grev başlattı. Olaylar Colorado Coalfield War olarak bilinen geniş çaplı işçi çatışmasına dönüştü.
• 1918 – Hayfa Muharebesi
  Birinci Dünya Savaşı’nın son döneminde Filistin Cephesi’nde İngiliz ve müttefik kuvvetleri Osmanlı-Alman kuvvetleriyle çatıştı. İngiliz ilerleyişinin önemli aşamalarından biri oldu.
• 1920 – Louisiana Kasırgası
  Yaklaşık 4.500 kişi tahliye edildi, önemli maddi zarar meydana geldi.
• 1931 – Londra Borsası yeniden açıldı
  Büyük Buhran nedeniyle iki gün kapalı kalan borsa yeniden faaliyete geçti.
• 1932 – Suudi Arabistan’ın kuruluşu
  Abdülaziz bin Suud, Hicaz ve Necid krallıklarını birleştirerek Suudi Arabistan Krallığı’nı ilan etti. Bu tarih bugün Suudi Arabistan Ulusal Günü olarak kutlanır.
• 1939 – Sigmund Freud’un ölümü
  Psikanalizin kurucusu Avusturyalı nörolog Sigmund Freud 83 yaşında Londra’da hayata veda etti. Bilinçdışı, rüyaların yorumlanması, kişilik kuramları ve çocukluk deneyimlerinin etkisi üzerine çalışmaları psikoloji, psikiyatri, edebiyat ve kültür üzerinde derin izler bıraktı.
• 1942 – Matanikau çatışmaları
  Guadalcanal Muharebesi sırasında Amerikan Deniz Piyadeleri Japon birliklerine karşı saldırıya geçti. Pasifik Savaşı’nın dönüm noktalarından biri oldu.
• 1944 – Lille OSC kuruldu
  Fransa’nın önemli futbol kulüplerinden biri faaliyete geçti.
• 1947 – İran’da büyük deprem
  Güney Horasan bölgesinde yaklaşık 6,9 büyüklüğünde deprem meydana geldi; 500’den fazla kişi hayatını kaybetti.
• 1950 – Hill 282 Muharebesi
  Kore Savaşı sırasında dost ateşi olaylarından biri yaşandı.
• 1951 – Kral VI. George ameliyat edildi
  İngiltere Kralı VI. George sol akciğerinin alınması ameliyatını geçirdi. Birkaç ay sonra vefat etmesinin ardından kızı II. Elizabeth tahta çıktı.
• 1952 – Richard Nixon’ın Checkers konuşması
  Başkan yardımcısı adayı Richard Nixon, mali usulsüzlük iddialarına karşı televizyondan “Checkers Speech” olarak bilinen konuşmasını yaptı. Televizyonun Amerikan siyasetindeki etkisinin erken örneklerinden biri oldu.
• 1955 – Emmett Till davası
  14 yaşındaki Emmett Till’in öldürülmesi davasında sanıklar Roy Bryant ve J. W. Milam, tamamen beyaz jüri tarafından beraat ettirildi. Olay, ABD sivil haklar mücadelesinin sembollerinden biri haline geldi.
• 1957 – Little Rock Krizi
  Başkan Dwight D. Eisenhower, Arkansas’taki Little Rock Central High School’da ırk ayrımcılığının kaldırılması için federal birlikleri devreye soktu.
• 1961 – THY Karanlıktepe uçak kazası
  Türk Hava Yolları’na ait Fokker F-27 “Tay” uçağı Lefkoşa–Adana–Ankara seferinde Ankara yakınlarında Karanlıktepe’ye çarparak düştü. 28 kişi hayatını kaybetti, bir yolcu kurtuldu. Kazada Ordinaryüs Prof. Dr. Muzaffer Şenyürek de hayatını kaybetti. Aynı gün ABD’de Thurgood Marshall Temyiz Mahkemesi’ne aday gösterildi; daha sonra ülkenin ilk Afro-Amerikalı Yüksek Mahkeme yargıcı oldu.
• 1962 – Flying Tiger Line Flight 923
  Atlantik’te zorunlu iniş yapan uçakta 28 kişi öldü, 48 kişi kurtarıldı.
• 1964 – Typhoon Wilda
  Japonya’yı etkileyen tayfun nedeniyle en az 30 kişi hayatını kaybetti, çok sayıda gemi zarar gördü.
• 1967 – Michigan Gölü fırtınası
  Ani fırtına nedeniyle 7 kişi öldü, 46 kişi yaralandı, 150’den fazla tekne alabora oldu.
• 1973 – Juan Perón yeniden Arjantin Devlet Başkanı
  18 yıl sonra yeniden seçildi. Aynı gün Pablo Neruda da hayatını kaybetti.
• 1983 – Gulf Air Flight 771
  Bombalı saldırı sonucu 112 kişi hayatını kaybetti.
• 1993 – Michael Jackson İstanbul’da
  Dangerous World Tour kapsamında İnönü Stadyumu’nda sahne aldı. Türkiye’deki ilk ve tek konseri oldu.
• 1997 – Cezayir’de köy saldırısı
  Yaklaşık 200 kişi öldü, 100 kişi yaralandı.
• 1999 – Qantas Flight 1
  Bangkok’ta pistten çıkan uçakta yaralanmalar meydana geldi.
• 2004 – Hurricane Jeanne
  Haiti’de sel ve toprak kaymaları nedeniyle 3.000’den fazla kişi hayatını kaybetti.
• 2008 – Kauhajoki okul saldırısı
  Finlandiya’da 10 kişi öldürüldü, saldırgan intihar etti.
• 2010 – Teresa Lewis’in idamı
  Virginia’da 1912’den beri idam edilen ilk kadın oldu.
• 2013 – Typhoon Usagi
  Hong Kong ve Güney Çin’de 25 kişi hayatını kaybetti.
• 2019 – Papua’da çatışmalar
  İlk günde 20 kişi hayatını kaybetti.
• 2020 – Breonna Taylor soruşturması
  Jüri kararının ardından ABD’de protestolar yaşandı.
• 2022 – Rusya’nın işgal ettiği Ukrayna bölgelerinde referandumlar
  Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya’da sözde referandumlar başladı; uluslararası alanda tanınmadı.
• 2024 – İsrail-Lübnan çatışmasının tırmanması
  İsrail’in Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarında 490’dan fazla kişinin öldüğü bildirildi.

Türkiye Tarihinde 23 Eylül’de Öne Çıkan Olaylar

• 1529 – Leitha Muharebesi ve Osmanlı-Habsburg mücadelesi
• 1856 – İzmir-Aydın demiryolu imtiyazı
• 1961 – THY Karanlıktepe faciası (28 ölü)
• 1993 – Michael Jackson’ın İstanbul konseri
• 1996 – Anayasa Mahkemesi’nin zina maddesini iptal kararı
• 1999 – Abdullah Öcalan’ın teslim çağrısı
• 2009 – Ertuğrul Osman Osmanoğlu’nun vefatı

23 Eylül’de Doğan Önemli İsimler

• MÖ 63 – Augustus (Roma’nın ilk imparatoru)
• 1215 – Kubilay Han (Yuan Hanedanı’nın kurucusu)
• 1852 – William Stewart Halsted (modern cerrahinin öncülerinden)
• 1861 – Robert Bosch (Bosch şirketinin kurucusu)
• 1882 – Ali Fuat Cebesoy (Kurtuluş Savaşı komutanı)
• 1926 – John Coltrane (caz saksafoncusu ve besteci)
• 1930 – Ray Charles (soul ve R&B efsanesi)
• 1938 – Romy Schneider (Avrupa sinemasının önemli oyuncusu)
• 1943 – Julio Iglesias (dünya çapında tanınan şarkıcı)
• 1949 – Bruce Springsteen (rock müzisyeni, “The Boss”)
• 1956 – Paolo Rossi (1982 Dünya Kupası gol kralı)
• 1974 – Matt Hardy (profesyonel güreşçi)
• 1983 – Kolera (Türk rap sanatçısı)
• 1985 – Ali Yörenç (oyuncu ve senarist)
• 1989 – Hira Tekindor (tiyatro ve kısa film yönetmeni)
• 1990 – Çağatay Ulusoy (oyuncu)
• 1992 – Oğuzhan Özyakup (futbolcu)

23 Eylül’de Hayatını Kaybeden Önemli İsimler

• MS 79 – Papa Linus
• 1835 – Vincenzo Bellini (İtalyan opera bestecisi)
• 1870 – Prosper Mérimée (Carmen’in yazarı)
• 1939 – Sigmund Freud
• 1951 – Yörük Ali Efe (Millî Mücadele kahramanı)
• 1967 – Ali Sami Boyar (Türk ressam)
• 1969 – Taylan Özgür
• 1973 – Pablo Neruda
• 1987 – Bob Fosse
• 2004 – Bülent Oran
• 2009 – Ertuğrul Osman Osmanoğlu
• 2016 – Leyla Demiriş

23 Eylül’ün Diğer Özellikleri

23 Eylül, Kuzey Yarımküre’de sonbahar ekinoksuyla sıklıkla ilişkilendirilen tarihlerden biridir. Ekinoks döneminde gece ve gündüz süreleri birbirine yaklaşır; tam tarih astronomiye göre 22, 23 veya 24 Eylül civarında değişebilir. Ayrıca Suudi Arabistan Ulusal Günü olarak kutlanır.

23 Eylül, Orta Çağ’daki Worms Konkordatosu’ndan Neptün’ün matematiksel keşfine, Nintendo’nun kuruluşundan Emmett Till ve Little Rock gibi sivil haklar olaylarına, Osmanlı demiryolu yatırımlarından 1961 uçak kazasına ve Michael Jackson konserine kadar çok farklı alanları bir araya getiren zengin bir tarih tablosu sunar. Hem bilimsel, hem siyasi, hem kültürel hem de toplumsal açıdan unutulmaz izler bırakmış bir gündür.