40 Ambar Gece Tiyatrosu

 

Herkese Merhaba,

Bu sıralar manyak gibi Ferhan Şensoy'un tiyatrolarını izlemeye kendimi adadım. Her güne bir tane Ferhan Şensoy sığdırarak, sindire sindire izliyorum. Hatta bazen geri alıp, tekrar izliyorum. O derece kafayı bozmuş durumdayım. Oyunu çok beğendiğimi söylemem gerek. Tüm oyunlarını beğendiğim gibi 40 Ambar Gece Tiyatrosu'da yine bir Ferhan Şensoy klasiği. Elbette Derya Baykal'ı da es geçmemek lazım. İzlemeyenler varsa mutlaka izlemeliler. Ben yeniden izlemeyi düşünüyorum. Özellikle Ferhan Şensoy'un takılmadan, kesintisiz ve kendine güvenerek o kadar konuyu da bir çırpıda izleyiciye sunması da zaten her zaman ki gibi paha biçilemez. 

Kırk Ambar Gece Tiyatrosu

Ferhan Şensoy’un 1994 Yılında Sahnelediği Efsane Kabare Gösterisi

Kırk Ambar Gece Tiyatrosu (bazı kayıtlarda 40 Ambar Gece Tiyatrosu olarak da geçer), 1994 yılında Ferhan Şensoy tarafından yazılıp yönetilen ve Ortaoyuncular topluluğu tarafından sahnelenen özel bir gece tiyatrosu gösterisidir. Başrollerde Ferhan Şensoy ve Derya Baykal yer alırken, kadroda Ali Çatalbaş, Levent Ünsal, Bican Günalan, Caner Alkaya gibi isimler de bulunmaktadır. Bu eser, klasik tiyatro oyunlarından tamamen farklı bir yapıya sahiptir ve Türk tiyatrosunda kendine özgü bir yer tutar.

Kırk Ambar Gece Tiyatrosu’nun Konusu ve Genel Yapısı

Kırk Ambar Gece Tiyatrosu, başı-ortası-sonu olan tek bir hikâyeyi anlatan geleneksel bir tiyatro oyunu değildir. Daha çok Ferhan Şensoy’un meddahlık, kabare, stand-up, müzik, anı anlatımı, siyasi taşlama ve doğaçlama unsurlarını bir araya getirdiği çok katmanlı bir gösteridir. Bu nedenle oyunun “konusu”nu tek bir olay üzerinden açıklamak yerine, Ferhan Şensoy’un seyirci karşısında açtığı geniş mizah dünyası üzerinden değerlendirmek gerekir.

Oyunun temelinde Ferhan Şensoy’un kendi yaşamından, sanat hayatından, gençliğinden, gözlemlerinden ve Türkiye toplumuna ilişkin düşüncelerinden yola çıkarak oluşturduğu bir anlatı vardır. Şensoy sahnede yalnızca bir karakteri canlandırmaz; adeta kendi kişiliğini, sanatçı kimliğini ve meddah tarafını sahneye taşır. Bu yönüyle eser, onun daha sonraki anlatı ve meddahlık çalışmalarının da önemli örneklerinden biri olarak görülebilir.

Oyunda anlatılan hikâyeler birbirinden bağımsızmış gibi görünse de hepsinin arkasında Ferhan Şensoy’un dünyaya ve Türkiye’ye bakışı bulunur. Bir olaydan diğerine geçilirken siyasi taşlamalar, günlük hayat gözlemleri, kadın-erkek ilişkileri, sanat dünyası, toplumun çelişkileri, bürokrasi, eğitim, kültür ve insanların birbirleriyle ilişkileri mizahın konusu haline gelir.

Ferhan Şensoy’un Meddahlığı ve Anlatım Biçimi

Oyunun en belirgin özelliklerinden biri, Ferhan Şensoy’un geleneksel Türk meddah anlatımını modern tiyatroyla birleştirmesidir. Meddah geleneğinde tek bir anlatıcı farklı kişileri, olayları ve durumları seyirciye aktarır. Şensoy ise bu geleneği 20. yüzyılın sonlarındaki şehir hayatı, siyaset, popüler kültür ve kendi kişisel deneyimleriyle birleştirir.

Dolayısıyla sahnede bazen bir anısını anlatırken bir anda başka bir karaktere geçebilir; ardından bir şarkı söyleyebilir veya seyirciyle doğrudan konuşabilir. Oyunun hareketli ve değişken yapısı da buradan gelir. Kaynaklarda gösteri, günümüz stand-up anlayışının interaktif biçimlerini hatırlatan, ancak bunu çok daha sivri ve tiyatral bir dille yapan bir çalışma olarak tanımlanır.

Seyirciyle Yakın İlişki ve Etkileşim

Kırk Ambar Gece Tiyatrosu, seyirciyi yalnızca karşısında oturan pasif bir topluluk olarak görmez. Şensoy’un anlatımında seyirciyle doğrudan iletişim kurması, seyircinin tepkilerini oyunun doğal bir parçası haline getirmesi ve anlatıyı zaman zaman seyircinin enerjisine göre şekillendirmesi önemlidir.

Bu nedenle gösterinin her temsilinin tamamen aynı şekilde ilerlemesi beklenmez. Şensoy’un meddah kimliği, doğaçlamaya ve anlık mizaha oldukça geniş bir alan bırakır. Seyirci kendini bir tiyatro salonunda değil, Ferhan Şensoy’un kurduğu uzun bir gece sohbetinin içinde hisseder.

Gemide Sahnelenmesi ve Mekânın Önemi

Oyunun en sıra dışı taraflarından biri de bir geminin içerisinde gerçekleştirilmiş olmasıdır. Bu ayrıntı, gösterinin klasik tiyatro salonundan ayrılmasını sağlar. Böylece tiyatro ile seyirci arasındaki geleneksel mesafe azaltılır.

Ferhan Şensoy’un kiraladığı gemide gündüzleri “Seyircili Seyir Defteri” oynanırken, gece yarısından sonra (24.00 sonrası) “Kırk Ambar Gece Tiyatrosu” sergilenirdi. Bu “İçinden Dalga Geçen Tiyatro” projesinin bir parçası olan gösteri, İsmail Dümbüllü Ödülü’ne de layık görülmüştür. Gemi mekânı, hem fiziksel hem de metaforik olarak “yüzen” ve “değişken” bir tiyatro atmosferi yaratır.

Derya Baykal’ın Rolü ve Oyuncu Kadrosu

Derya Baykal (o dönemde Derya Baykal Şensoy olarak geçer), oyunda Ferhan Şensoy’un karşısında yer alan önemli oyunculardan biridir. Baykal’ın enerjisi ve oyunculuğu, Şensoy’un anlatı merkezli performansının yanında oyunun hareketliliğini artırır.

Derya Baykal’ın rolü, klasik anlamda tek bir dramatik karakteri baştan sona sürdürmekten ziyade, gösterinin kabare ve meddah yapısına uyum sağlayan oyunculuk düzeninin bir parçasıdır. Baykal’ın da içinde bulunduğu bu oyunculuk anlayışı sayesinde gösteri yalnızca Ferhan Şensoy’un tek kişilik anlatısına dönüşmez; farklı oyuncuların katılımıyla daha geniş bir sahne gösterisi halini alır.

Kadroda yer alan diğer isimler arasında şunlar bulunur:

• Ali Çatalbaş
• Levent Ünsal
• Bican Günalan
• Caner Alkaya
• Serap Günaydın
• Figen Evren
• ve Ortaoyuncular’ın diğer üyeleri

Orkestra ekibinde Alper Maral, Selim Sesler ve Hasan Köseoğlu gibi isimler yer alır; müzikler de Ferhan Şensoy’a aittir.

Siyasi ve Toplumsal Mizah

Oyunun önemli bir boyutunu siyasi hiciv oluşturur. Şensoy, doğrudan politik sloganlar üretmekten çok, toplumun günlük yaşamındaki çelişkileri mizah yoluyla görünür hale getirir. Bürokrasi, devlet, siyasetçiler, toplumun alışkanlıkları ve dönemin güncel meseleleri onun sivri mizahından payını alır.

Ancak bu siyasi taşlama, oyunun tamamını oluşturan tek unsur değildir. Asıl önemli olan, Şensoy’un gündelik hayatın hemen her alanını mizah malzemesine dönüştürmesidir. Bu nedenle Kırk Ambar’ın mizahı yalnızca “siyasi mizah” olarak sınıflandırılamaz. Aynı zamanda kişisel mizah, gözlem mizahı, absürt mizah, kelime oyunları ve toplumsal eleştiri iç içedir.

Ferhan Şensoy’un Hayatından Kesitler

Oyunun en değerli taraflarından biri de Şensoy’un kendi geçmişini tiyatro malzemesine dönüştürmesidir. Özellikle şu konular mizah süzgecinden geçirilerek anlatılır:

• Galatasaray Lisesi yılları
• Gençlik dönemi ve tiyatroya yönelmesi
• Fransa’daki tiyatro eğitimi
• Sanat dünyasına girişi
• Meddahlık deneyimleri
• İstanbul ve Beyoğlu çevresindeki yaşamı
• Karşılaştığı ilginç insanlar
• Kadın-erkek ilişkileri
• Tiyatro dünyasındaki anıları

Örneğin Şensoy’un Galatasaray Lisesi döneminde meddahlık yapmaya başlaması ve Charles de Gaulle’ün okul ziyaretiyle ilgili anlattığı hikâyeler, Kırk Ambar Gece Tiyatrosu ile ilişkilendirilen anlatılar arasında yer alır. Bu nedenle eser, bir bakıma Ferhan Şensoy’un kendi hayatını sahne üzerinde yeniden kurması niteliğindedir.

Müzikler ve Şarkılar

Gösterinin bir başka önemli unsuru da Ferhan Şensoy’un yazdığı ve söylediği şarkılardır. Müzik, yalnızca sahne geçişlerini sağlayan dekoratif bir unsur değildir. Şensoy, şarkıları da tıpkı monologları gibi mizah ve hikâye anlatımının bir parçası olarak kullanır.

Kırk Ambar’la ilişkilendirilen şarkılar arasında şunlar bulunur:

• Savaş Yüksek Oktanlı Gayet Boktan Bir Şeydir
• Para Olmasa
• Gaz Frene Çok Yakın
• Öz Boşa Geçmiş
• Bir Gün Beni Soracaksın
• Benim Karadeniz’de Batacak Gemim mi Var?

Özellikle “Benim Karadeniz’de Batacak Gemim mi Var?” parçası, Şensoy’un özgürlükçü, başına buyruk ve yerleşik düzene mesafeli karakterini yansıtır. Şarkının temel düşüncesinde belirli bir işe, yere veya düzene bağlanmadan yaşama isteği ve her limanda yeni bir umut arama fikri mizahi biçimde işlenir.

“Kırk Ambar” Adının Anlamı

Oyunun adı da yapısına oldukça uygundur. Kırk Ambar, Türkçede birbirinden farklı pek çok şeyin bir arada bulunduğu, çeşitli ve karmaşık bir bütünü çağrıştırır. Şensoy’un gösterisi de tam olarak böyledir:

• Biraz meddah
• Biraz kabare
• Biraz stand-up
• Biraz tiyatro
• Biraz konser
• Biraz anı anlatımı
• Bolca doğaçlama
• Siyasi taşlama
• Günlük hayat gözlemleri

Dolayısıyla “kırk ambar” ifadesi, oyunun tek bir konuya bağlı kalmayan yapısının adeta özeti gibidir.

Stil ve İlham Kaynakları

Stil olarak Fransız kabare tiyatrosunun öncülerinden Aristide Bruant’dan esinlenilmiştir. Bruant’ın seyirciyi azarlayıp alaya aldığı ama bunun seyirciye keyif verdiği üslubu, Şensoy’un sivri, interaktif ve kara mizah dolu diline uyarlanmıştır. Günümüz stand-up’larından çok daha keskin, yakın diyaloglu ve samimi bir atmosferi vardır.

Gösteri yaklaşık 3 saat 9 dakika sürer ve 1994 tarihli kaydı (restore edilmiş haliyle) YouTube’da Ortaoyuncular kanalında izlenebilir. IMDb puanı 8.2 civarındadır.

Oyunun Genel Karakteri

Kırk Ambar Gece Tiyatrosu, Ferhan Şensoy’un kendi yaşamından ve gözlemlerinden yola çıkarak Türkiye’nin toplumsal ve siyasi hayatını, insan ilişkilerini, sanat dünyasını ve gündelik yaşamın absürtlüklerini meddah anlatımı, kabare, müzik, doğaçlama ve sivri mizahla seyirciye aktardığı çok parçalı bir gece gösterisidir.

Bu nedenle oyunda “şu olay olur, sonra şu olay olur ve hikâye böyle biter” biçiminde klasik bir olay örgüsü aramak doğru değildir. Oyunun asıl hikâyesi Ferhan Şensoy’un anlattıklarıdır. Bir anısından başka bir anısına, bir siyasi taşlamadan bir kadın-erkek hikâyesine, oradan bir şarkıya ve ardından doğrudan seyirciyle kurduğu iletişime geçilir.

Bu açıdan Kırk Ambar Gece Tiyatrosu, Ferhan Şensoy’un sanat anlayışını anlamak için oldukça önemli eserlerden biridir. Şensoy’un meddah geleneğini çağdaş kabare ve stand-up mantığıyla birleştirmesi, eseri döneminin alışılmış tiyatro anlayışından ayırır ve Türk tiyatro tarihinde özel bir yer edinmesini sağlar.

Yeni yazılarımda görüşünceye dek, kendinize çok iyi bakın. Güzel, mutlu, huzurlu ve sağlıklı bir gün sizlerle olsun. Keyifli izlemeler.

Hoşça kalın.

Reklam değildir. Gönüllü paylaşımdır.