Tarihte Bugün 13 Nisan

13 Nisan, dünya ve Türkiye tarihinde savaşlardan barış girişimlerine, bilimsel keşiflerden kültürel dönüm noktalarına, siyasi krizlerden spor başarılarına kadar geniş bir yelpazede iz bırakan olaylara sahne olmuş özel bir gündür. Bu tarih, Orta Çağ’dan modern zamana uzanan süreçte medeniyetlerin çatışmasını, özgürlük mücadelelerini ve insanlığın ilerleyişini yansıtan birçok önemli gelişmeye ev sahipliği yapmıştır. 

Dünyada Yaşanan Önemli Olaylar

• 989 yılında Bizans İmparatorluğu’nda kritik bir iç çatışma sona erdi. İmparator II. Basil’e karşı isyan eden önde gelen general Bardas Phokas the Younger, Abydos Savaşı’nda hayatını kaybetti ve bu ölümle ikinci büyük isyan bastırılmış oldu.
• 1055’te Papa Leo IX’un vefatının ardından Alman piskopos Gebhard of Dollnstein-Hirschberg, Papa Victor II olarak seçildi.
• 1111’de Almanya Kralı V. Heinrich, Papa Paschal II tarafından Kutsal Roma İmparatoru olarak taç giydi. Bu taç giyme töreni, imparatorluk ile papalık arasındaki güç mücadelelerinde önemli bir kilometre taşıydı.
• 1175’te Selahaddin Eyyubi, Horns of Hama Savaşı’nda Zengi rakiplerini yenilgiye uğratarak Suriye üzerindeki hakimiyetini (Halep hariç) güçlendirdi ve Eyyubi hanedanının yükselişini hızlandırdı.
• 1204’te Dördüncü Haçlı Seferi’nin en dramatik sayfalarından biri yazıldı. Haçlı orduları, Kudüs yerine Bizans İmparatorluğu’nun başkenti Konstantinopolis’e (İstanbul) yöneldi. Şehir üç gün boyunca acımasızca yağmalandı. Kiliseler, saraylar, kütüphaneler tahrip edildi; sayısız sanat eseri, kutsal emanet ve servet Avrupa’ya taşındı. Bu olay, Bizans’ın uzun vadeli çöküşünü hızlandırdı ve 1453’teki Osmanlı fethine giden yolun temel taşlarından birini oluşturdu.
• 1517’de Yavuz Sultan Selim, Memlük Devleti’nin son sultanı II. Tomanbay’ı Kahire’de idam ettirdi. Bu gelişme, Osmanlı’nın Mısır ve Ortadoğu’daki hakimiyetini kalıcı hale getirdi.
• 1612’de efsanevi Japon samuray Miyamoto Musashi, Funajima Adası’nda rakibi Sasaki Kojirō’yu düelloda yenerek ününü pekiştirdi.
• 1742’de George Frideric Handel’in başyapıtı “Messiah” oratoryosu, İrlanda’nın Dublin şehrinde ilk kez sahnelendi. Özellikle “Hallelujah” korosuyla tarihe geçen eser, klasik müziğin en ikonik dini yapıtlarından biri haline geldi.
• 1777 Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında New Jersey’deki Bound Brook Savaşı’nda Amerikan kuvvetleri ağır bir pusuya uğradı.
• 1796’da Hindistan’dan ABD’ye ilk fil getirildi ve bu olay, Amerikan halkı için büyük bir merak konusu oldu.
• 1829’da Birleşik Krallık’ta Roma Katolik Rahatlatma Yasası kabul edildi; Katoliklere oy kullanma ve parlamentoda yer alma hakkı tanındı.
• 1839’da El Salvador bağımsızlığını ilan etti.
• 1849’da Macar devrimci Lajos Kossuth, Macaristan Bağımsızlık Bildirgesi’ni sundu ve cumhuriyet rejimine geçiş sürecini başlattı.
• 1861 Amerikan İç Savaşı’nın dönüm noktalarından biri yaşandı. Fort Sumter, Konfederasyon kuvvetlerine teslim oldu ve bu olay savaşı resmen başlattı.
• 1870’te New York’ta Metropolitan Sanat Müzesi kuruldu.
• 1873’te Louisiana’da Colfax Katliamı gerçekleşti; 60 ila 150’den fazla siyah Amerikalı, eski Konfederasyon güçleri ve Ku Klux Klan üyeleri tarafından öldürüldü.
• 1919’da Hindistan’ın Amritsar kentinde Jallianwala Bagh Katliamı yaşandı. İngiliz generali Reginald Dyer komutasındaki birlikler, silahsız toplanan binlerce kişiye ateş açtı. Resmi rakamlara göre 379 kişi öldü, 1500’den fazla kişi yaralandı. Bu katliam, Hindistan bağımsızlık hareketini alevlendirdi ve Mahatma Gandhi’nin pasif direniş stratejisini güçlendirdi.
• 1941’de Sovyetler Birliği ile Japonya arasında saldırmazlık paktı imzalandı.
• 1943’te II. Dünya Savaşı sırasında Katyn Ormanı’ndaki toplu mezarlar keşfedildi. Sovyetler tarafından öldürülen Polonyalı subayların katliamı uluslararası krize yol açtı.
• 1970’te Apollo 13 uzay görevi sırasında servis modülünde oksijen tankı patladı. Astronotlar Ay inişini iptal etmek zorunda kaldı ancak NASA’nın mucizevi çabalarıyla Dünya’ya sağ döndüler. Bu olay, uzay tarihinin en büyük kurtarma operasyonlarından biri oldu.
• 1975’te Beyrut’ta Filistinlilere yönelik saldırı Lübnan İç Savaşı’nı başlattı.
• 1997’de Tiger Woods, Masters Turnuvası’nı kazanarak hem en genç hem de ilk siyahi şampiyon oldu.

Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar

• 1909’da 31 Mart Vakası olarak bilinen gerici ayaklanma İstanbul’da patlak verdi. Hareket Ordusu’nun müdahalesiyle bastırıldı ve II. Abdülhamid tahttan indirilerek II. Meşrutiyet’in yolu açıldı.
• 1933’te Sabiha ve Melek Hanımlar, İstanbul Teknik Üniversitesi’nin öncüsü Yüksek Mühendislik Mektebi’nden mezun olarak Türkiye’nin ilk kadın mühendisleri oldular.
• 1949’da Türk Kadınlar Birliği kuruldu; onursal başkanlığını Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün eşi Mevhibe İnönü üstlendi.
• 1970’te Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne silahlı saldırı düzenlendi ve asteğmen doktor Necdet Güçlü şehit edildi.
• 1994’te RTÜK Yasası Meclis’ten geçti ve aynı dönemde Necmettin Erbakan’ın grup konuşması siyasi tartışmalara yol açtı.
• 1998’de PKK’nın önemli isimleri Şemdin Sakık ve kardeşi, Özel Kuvvetler operasyonuyla yakalandı.

13 Nisan’da Doğan Ünlü İsimler

• 1743: Thomas Jefferson – ABD’nin 3. Başkanı, Bağımsızlık Bildirgesi’nin baş yazarı.
• 1906: Samuel Beckett – Nobel Edebiyat Ödülü sahibi İrlandalı yazar, “Godot’yu Beklerken” ile tanınır.
• 1914: Orhan Veli Kanık – Türk şiirinin öncülerinden, Garip akımının kurucusu.
• Diğer önemli doğanlar arasında Garry Kasparov (1963), Carles Puyol (1978), Ataol Behramoğlu (1942), Brigitte Macron (1953) ve Ron Perlman (1950) yer alır.

13 Nisan’da Vefat Eden Ünlü İsimler

• 814: Krum Han – Tuna Bulgar Devleti’nin önemli hükümdarı.
• 1712: Nâbi – Osmanlı Divan edebiyatının usta şairi.
• 1950: Orhan Veli Kanık (doğum tarihiyle aynı gün vefat etmedi, ancak listedeki diğerleri).
• Diğerleri arasında Catherine de’ Medici (1589), Guy Fawkes (1606), Thomas Jefferson (1826), Nihat Erim (1980) gibi isimler tarih kayıtlarında yer alır.

13 Nisan, insanlık tarihinin hem karanlık hem aydınlık yüzlerini bir arada gösteren bir gündür. Yağmalardan bağımsızlık mücadelelerine, bilimsel kahramanlıklardan siyasi dönüşümlere kadar pek çok olay bu tarihte yaşanmıştır. Her yıl bu gün, geçmişin mirasını hatırlatır ve geleceğe ışık tutar.