Sadri Alışık Kimdir?

Sadri Alışık, tam adıyla Mehmet Sadrettin Alışık, 5 Nisan 1925 tarihinde İstanbul’un Beykoz ilçesine bağlı Paşabahçe semtinde dünyaya geldi. Türk tiyatro ve sinema oyuncusu, komedyen olarak tanınan sanatçı, zeki, yaramaz ve sanat dolu bir çocukluk geçirdi. Babası Rafet Kaptan (kaptan), annesi Saffet Hanım onu hep “Sadri” diye çağırırdı. Küçük yaşlarda Naşit Özcan Tiyatrosu’nu bir sünnet düğününde izlemesiyle tiyatroya büyük ilgi duydu. Beykoz Ortaokulu’nu ve İstanbul Erkek Lisesi’ni bitirdi, bir süre Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümü’ne devam etti. Okul piyesleri, Cağaloğlu Halkevi ve Küçük Sahne’de (günümüzde Sadri Alışık Tiyatrosu olarak anılan mekân) amatör oyunlarda yer aldı.

Sanat hayatına 1939’da Eminönü Halkevi’nde amatör olarak başladı. 1943’te Raşit Rıza Tiyatrosu’nda profesyonel oldu. Daha sonra Muhsin Ertuğrul’un yönettiği Küçük Sahne, Oda Tiyatrosu, Kent Oyuncuları gibi önemli topluluklarda rol aldı. Tiyatro sevgisi ömrü boyunca hiç eksilmedi; klasik ve modern birçok oyunda sahne aldı. Resim yeteneği güçlüydü, yağlı boya ve kara kalem çalışmaları yaptı, şiir yazdı ve bunları kişisel bir tutku olarak sürdürdü.

Sinema Kariyeri ve Filmleri

Sadri Alışık’ın sinema macerası 1944-1945 yıllarında Günahsızlar filmiyle başladı. Yaklaşık 200’e yakın filmde rol aldı ve özellikle 1960’lar ile 1970’lerde Yeşilçam’ın en sevilen, vazgeçilmez komedyenlerinden biri haline geldi. Romantik komedi, karakter oyunculuğu ve absürt komedi tarzıyla öne çıktı. Doğallığı, mimikleri ve seyirciyle kurduğu samimi bağ sayesinde geniş kitlelerin sevgisini kazandı.

En ikonik rolleri ve serileri:

Turist Ömer serisi (1964’ten itibaren): Turist Ömer, Turist Ömer Arabistan’da, Turist Ömer Almanya’da, Turist Ömer Uzay Yolunda, Turist Ömer Yamyamlar Arasında, Turist Ömer Boğa Güreşçisi gibi filmlerle kült bir karakter yarattı. Saf, dobra, sokak insanını temsil eden bu tip, Türk sinemasında hâlâ en sevilen figürlerden biridir.

Ofsayt Osman tipleri (örneğin Şaka ile Karışık filminde).

Küçük Hanımefendi serisi (Ayhan Işık ve Belgin Doruk’la birlikte başrol oynadığı romantik komediler).

Diğer önemli filmleri arasında şunlar yer alır:

Ah Güzel İstanbul (Oh, Beautiful Istanbul), Yalnızlar Rıhtımı (eşi Çolpan İlhan’la tanıştığı yapım), Darıldın mı Cicim Bana, İstanbul Çiçekleri, Hürriyet Şarkısı, Afilli Delikanlılar, Anadolu Çocuğu, Yengeç Sepeti (1994’teki son sinema filmlerinden biri), Karaoğlan, Afacan Küçük Serseri, Gurbet Kuşları, Şaka ile Karışık, Aşk Mabudesi, Boyacı, Yırtık Niyazi ve daha birçok yapım.

Kariyeri boyunca ağırlıklı olarak komedi rolleri alsa da dramatik ve karakter rollerinde de derinlikli performanslar sergiledi. 1940’lardan 1990’lara uzanan uzun soluklu kariyeriyle Türk sinemasının farklı dönemlerine tanıklık etti ve Yeşilçam’ın en kendine özgü yüzlerinden biri oldu.

Tiyatroları ve Eserleri

Tiyatro, Sadri Alışık’ın sanat hayatının temelini oluşturdu. Raşit Rıza Tiyatrosu’ndan başlayarak Muhsin Ertuğrul’un Küçük Sahne’sinde ve çeşitli özel tiyatrolarda uzun yıllar aktif rol aldı. Eşi Çolpan İlhan’la birlikte kurdukları veya devam ettirdikleri Sadri Alışık Tiyatrosu, onun adını taşıyan önemli bir miras haline geldi. Sahnelediği oyunlar arasında klasik eserler, dramlar, komediler ve müzikal uyarlamalar bulunur (örneğin Don Quixote, Aşk Biter Mi?, Küheylan, Timsah Ateşi, Amadeus gibi yapımlar tiyatro kariyerinde anılır).

Eserleri arasında kendi kaleme aldığı şiir kitabı Bir Ömürlük İstanbul öne çıkar. Bu kitap, İstanbul sevgisi, hüzün, özlem ve insanlık temalarını işleyen duygusal şiirlerden oluşur. Resim çalışmaları ise daha çok kişisel hobisi olarak kaldı; yağlı boya ve kara kalem tablolar yaptı.

Şarkıları ve Albümleri

Sadri Alışık profesyonel bir müzisyen veya besteci değildi, ancak Yeşilçam filmlerinde şarkı söyleyen, sesiyle karakterlerine samimiyet katan bir oyuncuydu. Seslendirdiği veya filmlerinde yer alan parçalar arasında şunlar dikkat çeker:

• Tophane Rıhtımında
• İstanbul Şehri Şiiri (kendi sesinden en bilinen yorumlarından)
• Turist Ömer şarkısı
• Avare
• Dalgamıza Bakalım
• Artık Sevmeyeceğim
• Öp Beni (bazı sahnelerde düet tarzı performanslar)

Bunlar genellikle film soundtrack’lerinde veya “Yeşilçam Şarkıları” derleme albümlerinde toplanmıştır. Resmi solo albümü sınırlıdır, ancak yorumculuğuyla filmlere ayrı bir renk kattı. Bestesi bilinen bir eser yoktur; daha çok yorumcu kimliğiyle anılır.

Dizileri

Televizyon dizileri Sadri Alışık’ın aktif döneminde henüz yaygınlaşmamıştı, bu yüzden dizi kariyeri sinema ve tiyatroya göre daha sınırlı kaldı. En bilinen rolü, 1983-1984 yıllarında TRT’de yayınlanan Kartallar Yüksek Uçar dizisindeki Banazlı İsmail karakteridir (senaryosu Attila İlhan’a aittir). Bu yapımda dramatik bir performans sergiledi. Ayrıca bazı dönemlerde konuk oyuncu olarak veya kısa rollerle televizyon yapımlarında yer aldı.

Özel Hayatı, Eşi ve Çocuğu

Sadri Alışık ilk evliliğini 1951’de oyuncu Neriman Esen’le yaptı ve bu evlilik 1957’de sona erdi. 1959’da Yalnızlar Rıhtımı filminin çekimleri sırasında tanıştığı tiyatro ve sinema oyuncusu Çolpan İlhan ile evlendi. Bu evlilik 36 yıl sürdü ve ölümüne kadar büyük bir aşk olarak anıldı. 1960’ta tek çocukları Kerem Alışık dünyaya geldi. Kerem Alışık da oyuncu oldu ve sanat dünyasında yoluna devam etti; torunları da Sadri adını taşır. Aile ortamı sanat dolu ve sıcak geçti. Attila İlhan’ın eniştesiydi (Çolpan İlhan’ın kardeşi Attila İlhan’dır).

Özel hayatı sakin, ailesine bağlı ve sade bir şekilde geçti. Yaramaz çocukluk anılarını (aile büyüklerini bağlamak, civciv oltalamak gibi) sıkça anlatır, İstanbul sevgisini her fırsatta dile getirirdi. Resim, şiir ve tiyatro tutkusuyla dolu bir yaşam sürdü. Sanat çevresinde beyefendi, samimi ve sevilen bir kişilik olarak bilindi.

Vefatı ve Yaşamı

Sadri Alışık uzun süredir karaciğer, böbrek, solunum yetmezliği ve kemik iliği rahatsızlıklarıyla mücadele ediyordu. 18 Mart 1995 tarihinde İstanbul’da 69 yaşında hayata veda etti. Cenazesi büyük bir katılımla kaldırıldı ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi. Eşi Çolpan İlhan 2014’te kalp krizi sonucu vefat etti ve aynı mezara gömüldü.

Hayatı boyunca Türk halkı tarafından çok sevildi; komik, içten, doğal ve beyefendi kişiliğiyle hafızalarda yer etti. “Turist Ömer” gibi karakterler hâlâ kült statüsündedir. Ölümünden sonra adına Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri düzenlenmeye başlandı; bu ödüller tiyatro ve sinema oyuncularını onurlandırmaya devam ediyor. Kendi kazandığı ödüller arasında 1971 Antalya Altın Portakal Film Festivali En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ve 1994 Antalya Altın Portakal En İyi Erkek Oyuncu (Yengeç Sepeti filmiyle) gibi başarılar yer alır.

Genel olarak 1939’dan 1995’e uzanan 50 yılı aşkın kariyeriyle yaklaşık 200 film, sayısız tiyatro oyunu, şiir kitabı ve resim çalışmalarıyla Türk sanatına önemli katkılar sağladı. Yaşamı sanat, aile sevgisi ve İstanbul tutkusuyla örülüydü. Türk sinemasının en özgün, en samimi ve en unutulmaz oyuncularından biri olarak Yeşilçam tarihine adını altın harflerle yazdırdı. Doğal oyunculuğu, halkın içinden gelen karakterleri canlandırma yeteneği ve sahiciliğiyle seyircinin kalbine dokunmayı başardı. Bugün bile filmleri izleniyor, replikleri hatırlanıyor ve mirası yeni nesiller tarafından yaşatılıyor.