Tarihte Bugün 9 Mart

9 Mart tarihi, dünya ve Türkiye tarihinde ekonomi, siyaset, savaş, bilim, kültür ve eğlence alanlarında pek çok önemli olaya tanıklık etmiştir. Bu gün, hem eski çağlardan modern döneme uzanan olaylarla doludur hem de ünlü kişilerin doğum ve ölüm günlerine ev sahipliği yapar.

9 Mart Tarihinde Yaşanan Önemli Olaylar

Tarihin çeşitli dönemlerinde 9 Mart günü yaşanan olaylar, genellikle siyasi ve askeri dönüm noktalarını, bilimsel keşifleri ve kültürel gelişmeleri yansıtır. İşte kronolojik ve detaylı bir bakış:

• MÖ 141: Çin'de Han Hanedanı'nın en etkili imparatorlarından Liu Che (Emperor Wu of Han), tahta çıkmıştır. 54 yıl süren saltanatı sırasında Çin, askeri fetihler, İpek Yolu'nun güçlendirilmesi ve Konfüçyüsçülüğün devlet ideolojisi haline getirilmesi gibi büyük adımlar atmıştır. Bu dönem, Çin'in altın çağlarından biri olarak kabul edilir.
• 590: Sassani İmparatorluğu'nda Bahram Chobin, kral olarak taç giymiştir. Kısa süren hükümdarlığı, iç çekişmeler ve istikrarsızlıkla dolu olup, imparatorluğun zayıflığını göstermiş ve sonunda tahttan indirilmiştir.
• 1009: Litvanya'nın Avrupa tarihindeki ilk yazılı kaydı, Quedlinburg Yıllıkları'nda yer almıştır. Bu belge, Litvanya'nın Hristiyanlaşma sürecini ve komşu güçlerle ilişkilerini aydınlatan en eski kaynaklardan biridir.
• 1230: Bulgaristan Tsarı Ivan Asen II, Klokotnitsa Savaşı'nda Epir Despotu Theodore'u yenerek Balkanlar'da üstünlük sağlamıştır. Bu zafer, Bulgar İmparatorluğu'nun en güçlü dönemini başlatmış ve Bizans'a karşı avantaj elde etmiştir.
• 1562: Napoli'de (İtalya) öpüşmek yasaklanmış, uymayanlara ölüm cezası öngörülmüştür. Bu katı kural, ahlaki normlar ve salgın korkusuyla ilişkilendirilmiştir.
• 1617: Stolbovo Antlaşması imzalanmış, İsveç'in Kuzey Rusya işgali sona ermiştir. Rusya, tazminat ve toprak kaybı yaşamış, Baltık erişimi kısıtlanmıştır.
• 1734: İlk karillon (çan grubu) İngiltere'den Boston'a (Massachusetts) gönderilmiştir. Bu, Kuzey Amerika'da müzik ve mimari kültürü zenginleştiren bir gelişmedir.
• 1776: Adam Smith'in "Ulusların Zenginliği" (The Wealth of Nations) kitabı yayımlanmıştır. Serbest piyasa, "görünmez el" kavramı ve devletin ekonomiye sınırlı müdahalesi fikirleri, modern kapitalizmin temelini oluşturmuştur.
• 1781: İspanyol General Bernardo de Gálvez, Pensacola (Florida) kuşatmasına başlamıştır. Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nda İspanya'nın Britanya'ya karşı desteği simgelenmiş, kuşatma zaferle sonuçlanmıştır.
• 1796: Napolyon Bonaparte, Joséphine de Beauharnais ile evlenmiştir. Bu evlilik, Napolyon'un kişisel ve siyasi yükselişinde kritik rol oynamıştır.
• 1842: Giuseppe Verdi'nin Nabucco operası Milano'da sahnelenmiş, "Va, pensiero" korosu İtalya'nın birlik ve özgürlük sembolü haline gelmiştir.
• 1862: Amerikan İç Savaşı'nda USS Monitor ve CSS Virginia (eski adıyla Merrimack) demir zırhlı gemiler Hampton Roads'ta çarpışmıştır. Bu, deniz savaşlarında zırhlı gemilerin ilk büyük karşılaşması olup, ahşap gemilerin dönemini kapatmıştır.
• 1916: Meksika Devrimi'nde Pancho Villa, Columbus (New Mexico) baskını düzenlemiş, 18 Amerikalı öldürülmüştür. Bu olay, ABD'nin Villa peşine düşmesine yol açmıştır.
• 1923: Mustafa Kemal Atatürk, Adana'da yaptığı konuşmada ekonomik bağımsızlığın siyasi bağımsızlığı tamamlayacağını vurgulamış, milli ekonomi politikalarının temellerini atmıştır.
• 1933: Adolf Hitler'in iktidara gelmesinden kısa süre sonra Dachau toplama kampı açılmıştır. Nazilerin sistematik zulmünün başlangıcı olan bu kamp, on binlerce kişinin ölümüne sahne olmuştur.
• 1945: II. Dünya Savaşı'nda ABD, Tokyo'yu ateş bombalarıyla vurmuştur. Şehrin dörtte biri yok olmuş, en az 80.000-100.000 sivil ölmüş, bir milyon kişi evsiz kalmıştır. Tarihin en yıkıcı hava saldırılarından biridir.
• 1954: ABD Senatosu, Joseph McCarthy'nin komünizm karşıtı yöntemlerini eleştiren raporu kabul etmiştir. Bu, McCarthy döneminin sonunu getirmiştir.
• 1959: Barbie bebek, New York Oyuncak Fuarı'nda tanıtılmıştır. Mattel'in yarattığı bu ikon, oyuncak sektöründe devrim yaratmıştır.
• 1967: Stalin'in kızı Svetlana Alliluyeva, Sovyetler Birliği'nden kaçarak ABD'ye sığınmıştır. Soğuk Savaş'ta büyük yankı uyandırmıştır.
• 1971: Türkiye'de sol-Kemalist subaylar darbe hazırlığı yapmış, ancak girişim başarısız olmuştur. Bu olay, 12 Mart Muhtırası'na zemin hazırlamıştır.
• 1991: Gürcistan'da bağımsızlık referandumu yapılmış, halkın büyük çoğunluğu Sovyetler Birliği'nden ayrılmayı onaylamıştır.
• 2011: Uzay mekiği Discovery, son görevini tamamlamış ve emekliye ayrılmıştır.

Türkiye'de Olan Tarihi Olaylar

• 1950: Türkiye, İsrail ile tam diplomatik ilişkiler kurduğunu ilan etmiştir. Müslüman çoğunluklu ilk tanıyan ülke olarak ekonomik ve askeri iş birliği başlamış, ancak ilişkiler zamanla dalgalanmıştır.
• 1971: Ordu içindeki sol eğilimli subaylar darbe girişiminde bulunmuş, plan başarısız olmuş ve bu süreç 12 Mart Muhtırası'na yol açmıştır. Demirel hükümeti istifaya zorlanmış, reformlar yerine kısıtlamalar getirilmiştir.
• Diğer dönemlerde İstanbul yangınları (örneğin 1688'de 1500 ev ve 500 dükkanın yandığı yangın) veya Laleli Camii'nin açılışı (1764) gibi olaylar da kaydedilmiştir.

9 Mart’ta Doğan Ünlü Kişiler

• 1454: Amerigo Vespucci – Amerika kıtasının adını veren İtalyan kâşif.
• 1749: Comte de Mirabeau – Fransız Devrimi'nin önde gelen figürü.
• 1824: Leland Stanford – Stanford Üniversitesi'nin kurucusu, demiryolu girişimcisi.
• 1890: Vyacheslav Molotov – Sovyet dışişleri bakanı, Soğuk Savaş'ın kilit isimlerinden.
• 1910: Samuel Barber – "Adagio for Strings" bestecisi.
• 1930: Ornette Coleman – Free jazz'ın öncüsü caz müzisyeni.
• 1943: Bobby Fischer – Satranç dünya şampiyonu.
• 1959: Juliette Binoche – Oscar ödüllü Fransız oyuncu.
• 1964: Brittany Snow – Amerikalı oyuncu (Pitch Perfect serisi).
• 1993: Suga (Min Yoon-gi) – BTS üyesi, rapçi ve prodüktör.
• 2000: Khaby Lame – TikTok'un en popüler içerik üreticilerinden.

9 Mart’ta Hayatını Kaybeden Ünlü Kişiler

• 1706: Johann Pachelbel – "Canon in D" bestecisi.
• 1851: Hans Christian Ørsted – Elektromanyetizmanın keşfedicisi.
• 1888: Wilhelm I – Alman İmparatoru, Bismarck ile modern Almanya'yı kuran lider.
• 1918: Frank Wedekind – Ekspresyonist tiyatro öncüsü.
• 1994: Charles Bukowski – Underground edebiyatın simgesi yazar.
• 1996: George Burns – 100 yaşına kadar aktif komedyen.
• 1997: The Notorious B.I.G. – Efsanevi rapçi, vurularak öldürülmüştür.

9 Mart, ekonomi teorisinden (Adam Smith) uzay tarihine (Discovery'nin son uçuşu), yıkıcı savaşlardan (Tokyo bombardımanı) kültürel ikonlara (Barbie) kadar geniş bir yelpazede olaylara sahne olmuştur. Türkiye'de ise askeri müdahale hazırlıkları ve diplomatik adımlar öne çıkar. Bu tarih, insanlığın ilerleme, çatışma ve yaratıcılık dolu yanlarını yansıtmaya devam eder.