Alâeddin Yavaşca Kimdir?

Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca (tam adıyla Mehmet Alâeddin Yavaşca), Türk Klasik Müziği’nin en önemli bestekâr, icracı, ses sanatçısı, koro şefi, eğitimci ve yazarlarından biri olarak kabul edilir. Aynı zamanda kadın doğum uzmanı tıp doktoru olarak uzun yıllar hekimlik yapmış, iki farklı alanda disiplinli ve üretken bir hayat sürmüştür. Türk müziğine yüzlerce beste kazandırmış, sesiyle unutulmaz yorumlar yapmış, konservatuvarların kuruluşunda ve eğitiminde önemli roller üstlenmiştir.

Hayatı ve Eğitimi

1 Mart 1926’da Kilis’te doğdu. Ailesi, 1675 yılında Süleyman Çelebi Yavaşça tarafından tanzim edilen vakıfnamede adı geçen köklü bir Kilis ailesine mensuptur. Babası şair Yavaşcazade Sezai Efendi’nin oğlu Hacı Cemil Efendi, annesi Kınoğlu Kadri Efendi’nin kızı Enver Hanım’dır. Ailenin en küçük çocuğu olarak dünyaya geldi; ablaları Saliha ve Saime, ağabeyleri Sezai, Cemaleddin ve Nezihe’dir. Çocukluğu müzik dolu bir ortamda geçti: Ailedeki gramofon plakları, ablalarının ve ağabeylerinin şarkıları, babasının ezan okumaları müziğe olan ilgisini erken yaşta geliştirdi. 8 yaşında Batı müziği keman dersleri aldı.

Eğitimine Kilis Kemaliye İlkokulu ve Kilis Ortaokulu’nda başladı. Lise öğrenimine Konya Lisesi’nde 1. sınıfta devam etti, ancak liseyi İstanbul Erkek Lisesi’nde birincilikle bitirdi (1945). Aynı yıl İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne girdi ve 1951’de mezun oldu. Müzik eğitimini ise İstanbul’da Sadettin Kaynak, Münir Nurettin Selçuk, Suphi Ezgi, Hüseyin Sadeddin Arel, Zeki Arif Ataergin gibi büyük üstatlardan meşk ederek ilerletti.

Hekimlik Kariyeri

1951’de Haseki Hastanesi 1. Kadın Doğum Kliniği’nde ihtisasa başladı, 1955’te uzman oldu. Kasımpaşa Askeri Deniz Hastanesi’nde askerlik görevini tamamladı. Zeynep Kamil, Taksim İlk Yardım, Şişli Etfal ve Vakıf Gureba hastanelerinde başasistanlık, şef muavinliği ve klinik şefliği yaptı. 1980’de ABD Johns Hopkins Üniversitesi’nde idarecilik ve aile planlaması kurslarını bitirdi. 1985-1990 yılları arasında Haseki Hastanesi Başhekimi olarak görev aldı. 1990’da hekimliği bırakarak tamamen müziğe yöneldi. Tıp alanında 50’den fazla bilimsel yayın ve bildiri hazırladı.

Müzik Kariyeri

1950’de İstanbul Radyosu solist imtihanını kazanarak profesyonel müzik hayatına başladı. TRT’de danışma, denetleme ve repertuvar kurullarında üyelik ve başkanlık yaptı. 1967’den itibaren Klasik Türk Müziği Erkekler Korosu’nu ve “Beraber Şarkılar” programlarını yönetti. 1976’da kurulan Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı’nın kuruluşunda aktif rol aldı. İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı’nda 1990’da profesör unvanı aldı, Ses Eğitimi Bölüm Başkanlığı yaptı. 2005’te Haliç Üniversitesi’ne geçti ve 2017’ye kadar ders verdi. Yurt içi ve yurt dışında (ABD, İngiltere, Almanya) pek çok konser verdi. Sesinin “altın gırtlak” olarak nitelendirildiği fiziksel incelemeler yapıldı.

Besteleri ve Eserleri

654 beste bıraktı. Bunlar arasında 2 Kâr-ı Natık, 5 takım, 1 Mevlevi Ayin-i Şerif, çok sayıda şarkı, peşrev, saz semaisi, medhal, etüd, marş, divan, çocuk şarkısı, ilahi ve dini eserler bulunur. 33 farklı form, 74 makam, 46 usul kullandı; 157-159 şairin güftesini besteledi, 9 bestekâra ait 21 esere aranağme yaptı. Hicaz makamına özel ilgisiyle “Suznak-ı Nev” (Sûzinâk-ı Nev) makamını oluşturdu.

Tanınmış bestelerinden bazıları:

• Ne Günah Etse Açılmaz İki Gönlün Arası
• Artık Bu Solan Bahçede Bülbüllere Yer Yok
• Ümitsiz Bir Aşka Düştüm
• Sarı Mimozamsın Sen Benim
• Kimseyi Böyle Perişan Etme Allah’ım Yeter
• Şen Gözlerinle Yüzüme Bir Baktın
• Gülen Gözlerinin Manası Derin
• Rûhum Su Gelen Yılda Bile Mâziyi Andı
• Kilis Mehd-i Vücudum
• Boğaziçi Sen Gönüller Yatağı
• Gönlümü Aldın Güzel
• Ağlar Gezerim Sahili
• 1961’de “Gönülden Gönüle” filminin müziklerini besteledi.

Albümleri ve İcraları

25 adet 78’lik taş plak, 15 adet 45’lik plak ve 1 long play (LP) doldurdu. 200’den fazla CD yayımlandı. Türk Musikisi Vakfı, Kilis Kültür Vakfı, Türk Kültürüne Hizmet Vakfı, Yapı Kredi Bankası, TRT ve Cinuçen Tanrıkorur ile ortak albümleri vardır. Arşivinde yaklaşık 250 kişisel CD bulunur. Klasik takımları Sinan Sipahi tarafından 39 CD’lik seride derlendi.

Tiyatro, Filmleri ve Dizileri

Tiyatro oyununda rol almadı. Sinemada ise icracı ve seslendiren olarak yer aldı:

• 1952: “Tahir ile Zühre” ve “Arzu ile Kamber” filmlerinin şarkılarını Müzeyyen Senar ile birlikte okudu.
• 1956: Sadi Işılay’ın “Ölmüş Bir Kadının Evrak-ı Metrûkesi” filminin şarkılarını seslendirdi.
• 1961: “Gönülden Gönüle” filminde hem müzik besteledi hem şarkıları okudu ve seslendirdi.

Hiçbir televizyon dizisinde rolü veya bestesi yoktur.

Kitapları

• Türk Musikisi’nde Kompozisyon ve Beste Biçimleri (kendi eseri)
• Alâeddin Yavaşca
• Devlet Sanatçısı Alâeddin Yavaşca Besteleri I
• Mısralarla Gönlümdeki Yavaşca (102 şiirinin yer aldığı kitap)

Hakkında Hasan Oral Şen, Sinan Sipahi, Yılmaz Pamukçu gibi isimlerin biyografik ve müzikolojik çalışmaları yayımlandı.

Ödülleri

1991’de Devlet Sanatçısı unvanı aldı. 2008 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü (Müzik Dalı), 2010 TBMM Üstün Hizmet Ödülü başta olmak üzere 200’den (bazı kaynaklarda 250-256) fazla ödül, plaket ve fahri doktora (Gaziantep, Fırat, Osmangazi, İTÜ, Atatürk Üniversiteleri vb.) aldı. Kilis’te adına park, kültür merkezi, üniversite hastanesi açıldı ve “Alâeddin Yavaşca Yılı” ilan edildi.

Özel Hayatı

Eşi Ayten Yavaşca ile yaklaşık 56 yıl evli kaldı. 2010’da evlilik yıldönümlerini özel bir etkinlik, sergi, konser ve CD dağıtımıyla kutladılar. Çocukları yoktur. Mal varlığını ve telif haklarını eşiyle birlikte Türk Eğitim Gönüllüleri Vakfı’na (TEGV) vasiyet etti. Kilis’teki doğduğu ev müzeye dönüştürüldü. İstanbul’da adına vapur (Alaeddin Yavaşca Vapuru), Beşiktaş Şairler Sofası’nda yer ve Çorlu’da balmumu heykeli bulunmaktadır.

Vefatı

23 Aralık 2021’de 95 yaşında, Koç Üniversitesi Hastanesi’nde yaşlılığa bağlı çoklu organ yetmezliği nedeniyle vefat etti. 25 Aralık 2021’de Atatürk Kültür Merkezi’nde tören düzenlendi, Fatih Camii’nde cenaze namazı kılındı ve Beşiktaş Yahya Efendi Haziresi’ne defnedildi. Eşi Ayten Yavaşca, vefatından sonra anma etkinliklerinde onun için yazdığı şiirleri okuyarak anısını yaşattı.

Alâeddin Yavaşca, tıp ile müziği birleştiren “gönül doktoru” olarak Türk kültür tarihinde eşsiz bir yer edinmiştir. Besteleri bugün hâlâ radyolarda, konserlerde, arşivlerde ve genç nesiller tarafından büyük sevgiyle icra edilmektedir. Kilis’ten İstanbul’a uzanan ömrü, disiplin, vefa, üretkenlik ve sanata adanmışlığın en parlak örneklerinden biridir.