Margaret Lucas Cavendish Kimdir?

Margaret Lucas Cavendish (Newcastle-upon-Tyne Düşesi Margaret Cavendish), 17. yüzyıl İngiliz düşünce dünyasının en sıra dışı, üretken ve tartışmalı figürlerinden biridir. Şair, oyun yazarı, romancı, denemeci, doğa filozofu ve erken dönem bilim kuramcılarından biri olarak; edebiyat, felsefe ve bilim tarihine kalıcı izler bırakmıştır. Kadınların entelektüel üretiminin büyük ölçüde dışlandığı bir çağda, adını eserlerinin kapağına yazdıran ilk kadınlardan biri olmasıyla da tarihsel bir dönüm noktasıdır.

KİMLİĞİ VE UNVANI

• Tam adı: Margaret Lucas Cavendish
• Bilinen adı: Newcastle Düşesi Margaret Cavendish
• Doğum: 1623, Colchester, Essex, İngiltere
• Ölüm: 15 Aralık 1673 (bazı kaynaklarda 16 Aralık olarak geçer), Londra, İngiltere
• Unvanı: Newcastle-upon-Tyne Düşesi
• Meslekleri: Yazar, şair, oyun yazarı, romancı, doğa filozofu, düşünür, bilim insanı, kurgu yazarı

HAYATI VE YAŞAMI

Margaret Lucas, İngiltere’de varlıklı ve soylu bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Sir Thomas Lucas (1573–1625), annesi Elizabeth Leighton (öl. 1647) idi. Sekiz kardeşin en küçüğüydü; erkek kardeşleri Sir John Lucas, Sir Thomas Lucas ve Sir Charles Lucas, Kraliyet yanlısı (Royalist) figürlerdi ve İngiliz İç Savaşı’nda önemli roller oynadılar (örneğin Charles Lucas idam edildi). Ailesi aristokrat kökenliydi; babası bir düello nedeniyle kısa süre sürgüne gönderilmişti.

Resmî bir üniversite eğitimi almadı; ancak aile kütüphanelerine erişimi vardı ve özel öğretmenlerden yararlandı. Öğretmenlerin faydasından şüphe duyuyordu ve kendi kendine öğrenmeyi tercih etti. Çocukluğundan itibaren fikirler yazmaya başladı, ancak kadınların entelektüel faaliyetlerinin hoş karşılanmadığı bir dönemde bunları gizli tuttu. Ailesi, annesinin dul kaldıktan sonra bile bağımsız bir şekilde yönettiği evde "dürüst zevkler ve zararsız eğlencelerle" yaşadı.

Gençliğinde Kraliçe Henrietta Maria’nın nedimesi oldu ve 1644’te kraliçeyle birlikte Fransa’ya sürgüne gitti. Orada genç Kral XIV. Louis’nin sarayında yaşadı. Utangaç bir kişiliği vardı; yabancılar arasında sessiz kalmayı tercih eder, aptal görünmeyi ahlaksız görünmeye yeğlerdi. Annesinin ısrarıyla sarayda kaldı ve ailesinden maddi destek aldı.

1645’te, o dönemde Newcastle Markisi olan William Cavendish ile evlendi (daha sonra Newcastle’ın 1. Dükü oldu). William, İngiliz İç Savaşı’nda Kraliyet yanlısı komutandı ve 1644’te Fransa’ya sürgüne gitti; Margaret de ona katıldı. Çift, 1660’taki Stuart Restorasyonu’na kadar sürgünde kaldı (Paris, Rotterdam, Antwerp). İngiltere’ye dönüşlerinde mal varlıklarının müsaderesiyle maddi zorluklar yaşadılar.

Margaret, melankoli (depresyon benzeri) ataklar yaşadı; bunlar utangaçlıktan kaynaklanan fiziksel belirtiler gösteriyordu (soğuk terleme, konuşamama, düzensiz jestler). Kendi kendini tedavi etti. Din konusunda muğlaktı: Hristiyan olarak Tanrı’ya inanıyordu, ancak felsefeyi teolojiden ayırıyor, doğal aklın maddi olmayan varlıkları kavrayamayacağını savunuyordu. Moda ve giyimde özgünlüğü sever, şöhreti erdemli bir şekilde arardı. Otobiyografisinde (A True Relation of My Birth, Breeding, and Life) hayatını, soyunu, cinsiyet, güç, siyaset ve sınıf görüşlerini detaylıca anlattı.

Kariyerinde 12’den fazla orijinal eser yayımladı (revizyonlarla 21’e ulaştı). Aristotelesçilik ve mekanik felsefeyi reddederek vitalizmi savundu; Descartes, Hobbes, More ve Boyle gibi düşünürlerle etkileşimde bulundu. 1667’de Kraliyet Derneği toplantısına katılan ilk kadın oldu ve üyeleri eleştirdi. Kadın eğitimini savundu; eserlerinin erkek kardeşleri gibi eğitim alsa daha iyi olacağını belirtti. Hayvan deneylerine karşı erken bir muhalif olarak görüldü.

Margaret, 15 Aralık 1673’te (bazı kaynaklarda 16 Aralık) Londra’da öldü. Westminster Abbey’e gömüldü (7 Ocak 1674). Mezar taşında şöyle yazıyordu: "Adı Margaret Lucas’tı, Colchester Lord Lucas’unun en küçük kız kardeşi, soylu bir aileden; tüm erkek kardeşler yiğit, tüm kız kardeşler erdemliydi."

ÖZEL HAYATI, EŞİ VE ÇOCUĞU

Özel hayatı, kocasının sürgünü ve entelektüel çalışmalarıyla iç içeydi. William Cavendish ile mutlu bir evliliği vardı; kocası onun yazılarını destekledi ve işbirliği söylentilerini reddetti. William’ın önceki evliliğinden beş çocuğu vardı (Jane ve Elizabeth Cavendish gibi, oyun yazarları), ancak Margaret’in çocuğu olmadı. Doktorların çabalarına rağmen çocuk sahibi olamadılar.

Margaret, melankoli dışında sağlık sorunları yaşadı. Dini görüşleri felsefeyle ayrılmıştı; tüm doğanın Tanrı’yı tanıdığını, hatta cansız maddenin bile O’na ibadet ettiğini savunuyordu. Şöhret arayışında erdemli bir imajı korudu; ailesinin savaş kayıplarını (örneğin kardeşi Charles’ın idamı) anlattı.

EDEBİ KİŞİLİĞİ VE DÜŞÜNSEL YAKLAŞIMI

Margaret Cavendish, kendisini “doğanın filozofu” olarak tanımlamıştır. Mekanistik dünya görüşüne, atomculuğa ve dönemin erkek egemen bilim anlayışına eleştirel yaklaşmıştır. Ona göre doğa canlı, bilinçli ve kendi içinde düzenlidir (vitalizm). Kadınların entelektüel olarak aşağı görüldüğü bir çağda kadınların düşünsel üretim yapabileceğini savunmuş, kadınların eğitimsiz bırakılmasını eleştirmiş, kadın yazar kimliğini açıkça sahiplenmiştir. Bu yönüyle erken dönem feminist düşüncenin öncülerinden biri olarak kabul edilir.

KİTAPLARI VE EDEBİ ESERLERİ

Margaret Cavendish olağanüstü derecede üretkendir. Şiir, tiyatro, roman, deneme ve felsefe alanlarında çok sayıda eser vermiştir.

Öne Çıkan Kitapları ve Eserleri:

• Poems and Fancies (1653): Şiirler, mektuplar ve doğal felsefe üzerine nesir; atomlar, doğa, ölüm, aşk gibi temalar. Diyaloglar ve The Animal Parliament gibi parçalar içerir.
• Nature's Pictures Drawn by Fancy's Pencil to the Life (1656): Kısa romanslar, "The Contract" ve "Assaulted and Pursued Chastity" gibi; aristokrat motifleri kadınlaştırır.
• A True Relation of My Birth, Breeding, and Life (1656): Otobiyografi; soy, yetiştirilme, evlilik, kişilik, siyaset ve cinsiyet görüşleri.
• CCXI Sociable Letters (1664): Evlilik, savaş, siyaset, tıp, bilim, edebiyat üzerine kurgu mektuplar; Hobbes ve II. Charles gibi figürlere atıflar.
• Observations upon Experimental Philosophy (1666): Deneysel felsefeyi eleştirir; özgür, rasyonel maddeyi savunur. Kadınların öğrenme yeteneğini vurgular.
• The Description of a New World, Called the Blazing World (1666): Ütopik romans, erken bilim kurgu; bilim, cinsiyet ve güç eleştirisi. Kendisini imparatoriçe olarak ekler (paralel evrenler, bilimsel keşifler, kadın hükümdar figürü).
• Philosophical Letters (1664): Felsefi tartışmalar.
• Orations (1662): Konuşmalar.
• Philosophical and Physical Opinions (1655): Felsefi ve fiziksel görüşler.
• Grounds of Natural Philosophy (1668).
• The Life of the Thrice Noble, High and Puissant Prince William Cavendish (1667): Kocası hakkında biyografi.

Tiyatro Eserleri (Oyunları) – Genellikle "closet drama" (okuma için yazılmış):

• Plays (1662): Loves Adventures, The Several Wits, Youths Glory and Deaths Banquet, The Lady Contemplation, Wits Cabal, The Unnatural Tragedy, The Public Wooing, The Matrimonial Trouble, Nature's Three Daughters (Beauty, Love and Wit), The Religious, The Comical Hash, Bell in Campo, A Comedy of the Apocryphal Ladies, The Female Academy.
• Plays, Never Before Printed (1668): The Sociable Companions or the Female Wits, The Presence, Scenes, The Bridals, The Convent of Pleasure, A Piece of a Play.

Eserleri genellikle ön sözlerle başlar; felsefe, hırs ve okuyucu talimatları içerir. Cinsiyet, güç ve görgü temalarını işler.

ÖDÜLLERİ

yüzyılda günümüz anlamında edebiyat veya bilim ödülleri bulunmadığından resmî ödül almamıştır. Ancak:

• İngiltere’de Royal Society’yi ziyaret eden ilk kadın olmuştur (1667).
• Orijinal İngiliz atomculuk teorisi geliştiren ilk kişi olarak kabul edilir.
• Döneminde Huygens, Fane, Dryden, Digby, Glanvill ve Charleton tarafından övüldü.
• Kocası, hayran mektuplarını derledi (A Collection of Letters and Poems, 1678).
• Bathsua Makin, kadın potansiyelinin örneği olarak gördü.

Sonradan tanınması:

• 19. yüzyılda Charles Lamb tarafından övüldü; Romantik şairler sempati duydu.
• Virginia Woolf (1925), kişiliğini "düzensiz ve sevimli" olarak tanımladı.
• 1980’lerden beri feminist bakışla yeniden keşfedildi; Uluslararası Margaret Cavendish Derneği kuruldu, Digital Cavendish Project eserlerini dijitalleştirdi.
• Bilim kurgu öncüsü olarak kabul edilir; oyunları feminizm ve performans açısından analiz edilir.

TOPLUMSAL ALGILANIŞI VE MİRASI

Yaşadığı dönemde “Deli Düşes”, “Aşırı hayalperest”, “Tuhaf kadın yazar” gibi sıfatlarla anılmıştır. Modern çağda ise erken feminist düşünür, bilimkurgu öncüsü, kadın filozof olarak yeniden değerlendirilmiştir.

Margaret Lucas Cavendish: Kadın yazar kimliğini kamusal alanda savunmuş, bilim ve edebiyatı birlikte düşünmüş, hayal gücünü felsefi cesaretle birleştirmiştir. Bugün feminist edebiyat, bilimkurgu tarihi, doğa felsefesi alanlarında temel referans isimlerden biri kabul edilmektedir.