Tarihte Bugün 24 Şubat

24 Şubat, tarih boyunca savaşlardan siyasi devrimlere, bilimsel atılımlardan kültürel dönüm noktalarına kadar çok çeşitli ve derin izler bırakan olaylara ev sahipliği yapmış bir gündür. 

Dünyada 24 Şubat’ta Yaşanan Önemli Olaylar 

• 303 Yılı: Roma İmparatoru Galerius’un fermanıyla, imparatorluğun doğu bölgelerinde Hristiyanlara yönelik sistematik baskı ve zulüm dönemi başladı. Bu, Diocletianus dönemi Hristiyan zulmünün en yoğun aşamalarından biriydi ve erken Hristiyanlık tarihinde büyük bir kırılma noktası oluşturdu.
• 484 Yılı: Vandallar Kralı Huneric, Ortodoks (Nikaea) piskoposlarını Arian mezhebine bağlı olanlarla değiştirdi ve bir kısmını Korsika’ya sürgüne gönderdi. Bu karar, Roma İmparatorluğu’nun son dönemlerinde dini politikaların nasıl mezhep çatışmalarına dönüştüğünü gösteren çarpıcı bir örnektir.
• 1303 Yılı: İskoç Bağımsızlık Savaşları kapsamında Roslin Savaşı gerçekleşti. İskoç kuvvetleri İngiliz ordusunu yenilgiye uğrattı. Bu zafer, İskoç milliyetçiliğinin yükselişinde sembolik bir yer tuttu ve William Wallace’ın mirasını güçlendirdi.
• 1386 Yılı: Napoli ve Macaristan Kralı III. Charles, Buda’da suikaste kurban gitti. Bu suikast, Orta Avrupa’daki hanedan çekişmelerini derinleştirdi ve Macaristan’ın siyasi istikrarsızlığını artırdı.
• 1495 Yılı: Osmanlı şehzadesi Cem Sultan, Napoli’de hayatını kaybetti. Ölümü, Osmanlı taht mücadelelerinde Avrupa diplomasisinin rolünü gösteren trajik bir olaydır.
• 1525 Yılı: Pavia Muharebesi (İtalya Savaşları’nın dönüm noktası). Kutsal Roma İmparatoru V. Karl’ın (Şarlken) İspanyol-Avusturya ordusu, Fransa Kralı I. François’nın ordusunu ağır yenilgiye uğrattı. Yaklaşık 5.000 Fransız askeri öldü veya yaralandı, kral esir alındı. Bu savaş, Avrupa’da Habsburg üstünlüğünü pekiştirdi ve uzun yıllar sürecek güç dengesi değişikliklerine yol açtı.
• 1582 Yılı: Papa XIII. Gregory, Gregoryen takvim reformunu ilan etti. Jülyen takvimindeki 10 günlük sapmayı düzeltmek için 4 Ekim’i 15 Ekim takip etti. Bu değişiklik, zaman ölçümünü standartlaştırdı, bilimsel hesaplamaları kolaylaştırdı ve günümüzde neredeyse tüm dünyada kullanılan takvimin temelini attı.
• 1607 Yılı: Claudio Monteverdi’nin “L’Orfeo” adlı eseri prömiyer yaptı. Dünyanın kabul edilen ilk operası olarak müzik tarihinde devrim yarattı; Rönesans’tan Barok’a geçişin simgesi oldu.
• 1739 Yılı: Karnal Muharebesi. Nadir Şah’ın İran ordusu, Babür İmparatoru Muhammed Şah’ı 3 saatte yendi. Delhi işgal edildi, büyük yağma yaşandı, Tavus Kuşu Tahtı İran’a götürüldü. Bu olay, Babür İmparatorluğu’nun çöküşünü hızlandırdı ve Hindistan’da yeni güç boşlukları yarattı.
• 1803 Yılı: ABD Yüksek Mahkemesi, Marbury v. Madison davasında yargısal denetim (judicial review) ilkesini kabul etti. Mahkeme, yasaların anayasaya uygunluğunu denetleme yetkisini kazandı. Amerikan anayasal sisteminin temel taşlarından biri haline geldi.
• 1839 Yılı: William Otis, buharlı kepçeyi (steam shovel) icat etti. Modern inşaat ve madencilik sektörlerini kökten değiştirdi.
• 1848 Yılı: Fransa’da II. Cumhuriyet ilan edildi; Kral Louis-Philippe tahttan indirildi.
• 1868 Yılı: ABD Temsilciler Meclisi, Başkan Andrew Johnson’ı görevden alma (impeachment) sürecini başlattı. Senato’da tek oy farkla beraat etti ama başkanlık yetkilerinin sınırlarını test eden tarihi bir olay oldu.
• 1917 Yılı: Zimmermann Telgrafı ABD’ye ulaştı. Almanya’nın Meksika’ya ABD’ye karşı ittifak teklifi, Amerika’nın I. Dünya Savaşı’na girmesini hızlandırdı.
• 1918 Yılı: Estonya, Rusya’dan bağımsızlığını ilan etti. Bugün Estonya’nın Ulusal Bağımsızlık Günü’dür.
• 1920 Yılı: Adolf Hitler liderliğinde Alman İşçi Partisi’nin adı NSDAP (Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi – Nazi Partisi) olarak değiştirildi ve 25 maddelik programı açıklandı. II. Dünya Savaşı’nın ideolojik temellerinden biri burada atıldı.
• 1942 Yılı: “Los Angeles Savaşı” (Battle of Los Angeles). II. Dünya Savaşı paranoyası sonucu yanlış alarm nedeniyle ABD ordusu gece boyunca şehre ateş açtı; gerçek bir saldırı yoktu.
• 1945 Yılı: Amerikan kuvvetleri Manila’yı Japon işgalinden kurtardı. Pasifik Savaşı’nın son evrelerinde Filipinler’in özgürleşmesi sağlandı ama şehir büyük yıkıma uğradı.
• 1946 Yılı: Juan Perón, Arjantin Devlet Başkanı seçildi. Peronizm’in yükselişi Latin Amerika siyasetini derinden etkiledi.
• 1981 Yılı: Prens Charles ile Lady Diana’nın nişanı resmi olarak duyuruldu.
• 1989 Yılı: Ayetullah Humeyni’nin Salman Rushdie’ye karşı ölüm fetvası sonrası İngiltere-İran diplomatik ilişkileri kesildi.
• 1991 Yılı: Körfez Savaşı’nda kara harekâtı başladı; koalisyon Irak’ı Kuveyt’ten çıkardı.
• 2022 Yılı: Rusya, Ukrayna’ya tam ölçekli işgal başlattı. “Özel askeri operasyon” adı verilen harekât, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’daki en büyük kara savaşını başlattı, milyonlarca mülteci yarattı ve küresel enerji, gıda, güvenlik krizlerini tetikledi.

Türkiye’de 24 Şubat’ta Yaşanan Önemli Olaylar 

• 1528 Yılı: Kanuni Sultan Süleyman ile Macar Kralı John Zápolya arasında ittifak anlaşması imzalandı. Osmanlı’nın Avrupa’daki denge politikasında kritik bir adım; Mohaç sonrası Habsburg tehdidine karşı ittifakı güçlendirdi.
• 1918 Yılı: Trabzon, Rus ve Ermeni işgalinden kurtuldu. Birinci Dünya Savaşı sırasında 1916’da işgal edilen şehir, 24 Şubat 1918’de Türk birliklerince geri alındı. Trabzon’un kurtuluşu, Karadeniz’deki milli mücadele ruhunun simgelerinden biridir.
• 1921 Yılı: Ankara-Sivas demiryolu inşasına ilişkin yasa TBMM’de kabul edildi (hattın tamamlanması 1930’ları buldu).
• 1946 Yılı: CHP’nin “Parti Sanat Mükafatı” yarışmasında Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” şiiriyle birincilik kazandı.
• 1955 Yılı: Türkiye ile Irak arasında Bağdat Paktı (daha sonra CENTO) imzalandı. Soğuk Savaş döneminde Ortadoğu’daki Batı ittifakının önemli bir parçası oldu.
• Türkiye’de 24 Şubat’a özgü büyük çaplı olaylar görece sınırlı olsa da, Osmanlı’nın Avrupa diplomasisi, Cumhuriyet’in erken sanayileşme hamleleri ve Kurtuluş Savaşı sonrası yerel kurtuluşlar bu tarihe anlam katmıştır.

24 Şubat’ta Doğan Ünlü İsimler 

• 1500: V. Karl (Şarlken) – Kutsal Roma İmparatoru, İspanya Kralı; Avrupa’nın en güçlü hükümdarlarından biri, Reformasyon döneminin kilit figürü.
• 1786: Wilhelm Grimm – Grimm Kardeşler’den; dünya masallarının derleyicisi, “Kırmızı Başlıklı Kız”, “Hansel ve Gretel” gibi eserlerin kaynağı.
• 1836: Winslow Homer – Amerikalı ressam; deniz manzaraları ve gerçekçi üslubuyla tanınır.
• 1874: Honus Wagner – Beyzbol efsanesi, “Flying Dutchman”.
• 1938: Phil Knight – Nike’ın kurucusu, spor endüstrisini dönüştüren girişimci.
• 1955: Steve Jobs – Apple’ın kurucu ortağı; kişisel bilgisayar, iPhone, iPad gibi ürünlerle teknoloji çağını şekillendirdi.
• 1955: Alain Prost – Dört kez Formula 1 dünya şampiyonu Fransız pilot.
• 1977: Floyd Mayweather Jr. – Yenilgisiz kariyeriyle boks tarihinin en büyük savunma ustalarından.
• 1981: Lleyton Hewitt – Eski dünya 1 numarası Avustralyalı tenisçi.
• 1989: Daniel Kaluuya – Oscar ödüllü İngiliz aktör (“Get Out”, “Judas and the Black Messiah”).

24 Şubat’ta Vefat Eden Ünlü İsimler 

• 1495: Cem Sultan – Osmanlı şehzadesi, Avrupa’da sürgünde öldü.
• 1810: Henry Cavendish – Hidrojen gazını keşfeden İngiliz bilim insanı.
• 1815: Robert Fulton – Buharlı geminin mucidi Amerikalı.
• 1910: Osman Hamdi Bey – Türk müzeciliğinin kurucusu, ressam (bazı kaynaklarda farklı gün belirtilse de 24 Şubat olarak kaydedilenler var).
• 1993: Bobby Moore – 1966 Dünya Kupası şampiyonu İngiltere kaptanı.
• 2001: Claude Shannon – Bilgi teorisinin babası, dijital devrimin temellerini atan matematikçi.
• 2003: Alberto Sordi – İtalyan sinemasının efsanevi komedyen-aktörü.
• 2010: Necmettin Erbakan – Eski Başbakan, Milli Görüş hareketinin lideri.
• 2020: Katherine Johnson – NASA’nın “Hidden Figures”daki matematikçisi, Apollo programının kahramanlarından.

24 Şubat, insanlık tarihinin hem yıkıcı hem de yaratıcı yüzlerini aynı anda yansıtan bir tarih. Savaşlardan bağımsızlık ilanlarına, bilimsel devrimlerden kültürel mirasa kadar uzanan bu zenginlik, her yıl yeniden hatırlanmayı hak ediyor.