Tarihte Bugün 25 Ocak

Dünya Genelinde 25 Ocak'ta Yaşanan Önemli Olaylar

Tarihin en eski dönemlerinden başlayarak, 25 Ocak genellikle imparatorluk değişiklikleri, savaş zaferleri, bilimsel keşifler ve modern kurumların kuruluşlarıyla anılır:

• 41 yılı: Roma İmparatoru Caligula'nın suikast edilmesinin hemen ertesi günü, Senato acil bir toplantı yaptı. Gece boyunca süren görüşmelerin ardından Claudius (Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus), imparator olarak tanındı. Claudius, fiziksel engellerine rağmen yetkin bir yönetici olarak bilinir; Britanya'yı Roma'ya kattı, imparatorluğu idari olarak güçlendirdi ve Roma'nın istikrarını yeniden sağladı. Bu olay, Roma tarihinde ani iktidar geçişlerinin klasik bir örneğidir.
• 750 yılı: Abbasiler ile Emeviler arasındaki mücadele, Zab Nehri Savaşı ile zirveye ulaştı. Abbasiler, Emevi Halifeliği'ni kesin bir yenilgiye uğrattı. Bu zafer, İslam dünyasında hanedan değişikliğine yol açtı; Abbasiler Bağdat'ı başkent yaparak bilim, sanat ve ticaretin altın çağını başlattı. Savaşta on binlerce asker öldü ve Orta Doğu'nun siyasi yapısı kökten değişti.
• 844 yılı: Papa IV. Gregorius öldü. Gregorius, kilise reformlarını destekleyen ve İtalya'daki feodal güç dengelerini etkileyen bir liderdi. Ölümü, Katolik Kilisesi'nde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
• 1348 yılı: Venedik'te büyük bir deprem meydana geldi. Şehrin önemli bölümleri yıkıldı, yüzlerce kişi öldü. Bu felaket, Kara Ölüm (Veba) salgınının yayıldığı bir dönemde yaşandı ve Venedik'in mimari yeniden inşasını zorunlu kıldı; gotik ve Rönesans etkileriyle şehir yeniden şekillendi.
• 1363 yılı: Osmanlı kuvvetleri ile Sırp-Bulgar koalisyonu arasında Sırpsındığı (Merzifon) Muharebesi yapıldı. Osmanlılar zafer kazandı; bu savaş, Osmanlı'nın Balkanlar'daki ilk büyük askeri başarısı olarak kabul edilir ve Avrupa'ya doğru yayılmanın kapılarını açtı.
• 1554 yılı: Brezilya'da São Paulo şehri, Cizvit rahipler tarafından kuruldu. Yerli halklarla misyonerlik faaliyetleri amacıyla kurulan bu yerleşim, zamanla Güney Amerika'nın en büyük ve en etkili metropollerinden biri haline geldi; Portekiz sömürgeciliğinin simgelerinden biri oldu.
• 1573 yılı: Japonya'da Sengoku Dönemi'nde Takeda Katsuyori, Tokugawa Ieyasu'yu Mikatagahara Savaşı'nda yendi. Bu zafer, Takeda klanının gücünü gösterdi ancak uzun vadede Tokugawa şogunluğunun yükselişine zemin hazırladı.
• 1579 yılı: Utrecht Birliği imzalandı. Hollanda eyaletleri İspanya'ya karşı birleşti; bu birlik, Seksen Yıl Savaşı'nın dönüm noktası oldu ve modern Hollanda devletinin temellerini attı.
• 1755 yılı: Moskova Üniversitesi, İmparatoriçe II. Yelizaveta'nın emriyle kuruldu. Mikhail Lomonosov'un öncülüğünde kurulan bu üniversite, Rusya'nın bilim ve eğitim modernleşmesinde kilit rol oynadı.
• 1776 yılı: Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında Kıta Kongresi, Quebec'te ölen General Richard Montgomery için ilk ulusal anıtı onayladı. Bu, devrimin şehitlerini onurlandırma geleneğinin başlangıcıydı.
• 1799 yılı: Napolyon Savaşları döneminde Fransız General Championnet, Napoli'yi ele geçirdi; Parthenopean Cumhuriyeti kuruldu ve İtalya'daki Fransız etkisi arttı.
• 1858 yılı: İngiltere'de Prenses Victoria ile Prens Frederick'in düğününde Felix Mendelssohn'un "Düğün Marşı" ilk kez çalındı. Bu beste, dünya çapında düğünlerin vazgeçilmez müziği haline geldi.
• 1881 yılı: Thomas Edison ve Alexander Graham Bell, Oriental Telephone Company'yi kurdu; telefon teknolojisi Asya pazarına yayıldı.
• 1890 yılı: Nellie Bly, 72 günde dünya turunu tamamlayarak Jules Verne'in "80 Günde Devri Alem" romanını gerçeğe dönüştürdü; kadın gazeteciliğinin öncüsü oldu.
• 1915 yılı: Alexander Graham Bell, New York'tan San Francisco'ya ilk kıtalararası telefon görüşmesini gerçekleştirdi.
• 1919 yılı: Paris Barış Konferansı'nda Milletler Cemiyeti'nin kurulmasına karar verildi; bu örgüt, I. Dünya Savaşı sonrası barışı korumayı amaçladı ve Birleşmiş Milletler'in öncüsü oldu.
• 1924 yılı: Fransa'nın Chamonix kentinde ilk Kış Olimpiyat Oyunları başladı; 16 ülkeden 258 sporcu katıldı ve kış sporları uluslararası arenaya taşındı.
• 1942 yılı: Tayland, ABD ve İngiltere'ye savaş ilan etti; II. Dünya Savaşı'nda Mihver Devletleri safına geçti.
• 1945 yılı: II. Dünya Savaşı'nda Ardennes Muharebesi (Bulge Savaşı) sona erdi; Müttefikler Alman taarruzunu püskürttü.
• 1947 yılı: Thomas Goldsmith Jr., ilk arcade/video oyunu patentini aldı; video oyun endüstrisinin temeli atıldı.
• 1949 yılı: İlk Emmy Ödülleri verildi; Shirley Dinsdale ödül aldı.
• 1961 yılı: ABD Başkanı John F. Kennedy, ilk canlı basın toplantısını yaptı; milyonlarca izleyici rekor kırdı.
• 1971 yılı: Uganda'da Idi Amin, darbe yaparak Milton Obote'yi devirdi; diktatörlük dönemi başladı.
• 1977 yılı: Dünyanın ilk büyük ölçekli güneş enerjisi santrali (Odeillo Solar Furnace) Fransa'da açıldı; yenilenebilir enerjiye geçişte öncü oldu.
• 1979 yılı: Ford fabrikasında bir robot, işçi Robert Williams'ı öldürdü; tarihteki ilk robot kaynaklı insan ölümü kaydedildi.
• 1981 yılı: Çin'de Jiang Qing (Mao'nun eşi), Kültür Devrimi suçlarından idama mahkum edildi (sonra ömür boyu hapse çevrildi).
• 1998 yılı: Papa II. John Paul, Küba'yı ziyaret etti; Castro ile görüştü ve reform çağrısı yaptı.
• 2004 yılı: NASA'nın Opportunity rover'ı Mars'a indi; görev 90 gün sürecekken 15 yıl sürdü.
• 2011 yılı: Mısır'da Tahrir Meydanı protestoları başladı; Arap Baharı'nın en büyük dalgası tetiklendi ve Hüsnü Mübarek devrildi.

Türkiye'de 25 Ocak'ta Yaşanan Önemli Olaylar

Türkiye tarihi açısından 25 Ocak, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan askeri, ekonomik ve kültürel gelişmelerle dolu

• 1363 yılı: Sırpsındığı Zaferi; Osmanlılar Balkanlar'da ilk büyük adımını attı.
• 1924 yılı: Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk bütçesi TBMM'de kabul edildi; yeni devletin mali temelleri atıldı.
• 1926 yılı: Şeker, Petrol ve Benzin Tekeli Kanunları kabul edildi; devletçilik politikası güçlendi.
• 1939 yılı: Celal Bayar hükümeti istifa etti; Refik Saydam yeni başbakan oldu.
• 1941 yılı: Ankara Radyosu Sırpça yayına başladı; II. Dünya Savaşı'nda Balkan propagandası amaçlandı.
• 1952 yılı: Lise eğitimi 4 yıla çıkarıldı.
• 1956 yılı: Türk Eczacıları Birliği kuruldu; sağlık mesleği düzenlendi.
• 1958 yılı: İstanbul'da komünizm propagandası iddiasıyla 25 kişi tutuklandı (Hikmet Kıvılcımlı dahil); Soğuk Savaş baskıları yansıdı.
• 1968 yılı: Türk Ordu Futbol Takımı, Belçika'yı yenerek dünya şampiyonu oldu.
• 1970 yılı: Necmettin Erbakan öncülüğünde Milli Nizam Partisi kuruldu; siyasi İslam hareketinin başlangıcı.
• 1980 yılı: Demirel azınlık hükümetinin 73 gününde 497 ölüm, 779 yaralanma ve 72 soygun açıklandı; siyasi şiddet zirvedeydi.
• 1988 yılı: Türkiye, BM İşkenceyle Mücadele Sözleşmesi'ni imzaladı.

25 Ocak'ta Doğan Ünlüler ve Önemli Kişiler

• 1225: Thomas Aquinas – İtalyan filozof ve teolog, "Summa Theologica" ile skolastik düşüncenin zirvesi.
• 1736: Joseph-Louis Lagrange – Matematikçi ve astronom, mekanik ve analizde devrim yaptı.
• 1759: Robert Burns – İskoç şair, "Auld Lang Syne" ile ulusal şair.
• 1882: Virginia Woolf – İngiliz yazar, modernist edebiyatın öncüsü, feminizm simgesi.
• 1933: Corazon Aquino – Filipinler'in ilk kadın cumhurbaşkanı, People Power devriminin lideri.
• 1938: Etta James – Blues ve soul efsanesi, "At Last" ile tanındı.
• 1978: Volodymyr Zelenskyy – Ukrayna Cumhurbaşkanı, Rusya işgaline karşı direnişin sembolü.
• 1981: Alicia Keys – Şarkıcı, piyanist, 15 Grammy ödüllü sanatçı.
• 1980: Xavi Hernandez – Futbolcu, Barcelona efsanesi.
• Diğerleri: Bob Lazar (UFO iddiaları), Mia Kirshner (oyuncu), Lil Mosey (rapçi).

25 Ocak'ta Ölen Ünlüler ve Önemli Kişiler

• 390: Gregory Nazianzus – Kilise babası, teolog.
• 477: Genseric – Vandal kralı, Roma'yı yağmaladı.
• 1947: Al Capone – Amerikan gangsteri, organize suçun simgesi, frengi nedeniyle öldü.
• 1970: Eiji Tsuburaya – Godzilla efekt ustası.
• 1990: Ava Gardner – Hollywood yıldızı, "The Killers" filmiyle ünlü.
• 2017: Mary Tyler Moore – Televizyon ikonu.
• 2017: John Hurt – "Alien" ve "The Elephant Man" oyuncusu.

Bu olaylar, 25 Ocak'ı tarih boyunca zengin kılan anlardır. Her yıl yeni gelişmeler eklenirken, geçmişteki bu olaylar insanlık tarihinin akışını şekillendirmeye devam eder.