Tarihte Bugün 18 Ocak

Dünyada 18 Ocak'ta Yaşanan Önemli Olaylar

Tarihin farklı dönemlerinde 18 Ocak, insanlığın akışını etkileyen pek çok kritik gelişmeye sahne olmuştur. 

• 336: Aziz Markos (Saint Mark), Katolik Kilisesi'nin Papa'sı olarak seçildi. Erken Hıristiyanlık dönemindeki bu dini liderlik değişimi, kilise hiyerarşisinin şekillenmesinde önemli rol oynadı.
• 350: Roma İmparatoru Constans, general Magnentius'un başlattığı isyan sonucunda suikasta uğradı. Magnentius kendini imparator ilan ederek Roma'da yeni bir iç savaş dönemini başlattı.
• 474: Yedi yaşındaki Leo II, dedesi I. Leo'nun yerine Bizans İmparatoru oldu (babası Zeno ile birlikte). Ancak Leo II, tahta çıktıktan sadece on ay sonra öldü.
• 532: Bizans İmparatorluğu'nun başkenti Konstantinopolis'te (bugünkü İstanbul) 13 Ocak'ta başlayan Nika Ayaklanması tamamen bastırıldı. Hipodromdaki mavi ve yeşil takımların taraftarlarının başlattığı bu isyan, yaklaşık 30.000 kişinin ölümüne yol açan tarihin en kanlı ayaklanmalarından biri olarak kayıtlara geçti. Şehir büyük yıkıma uğradı, Ayasofya yeniden inşa edildi.
• 1126: Çin'de Song Hanedanı İmparatoru Huizong, tahttan feragat ederek oğlu Qinzong'a yerini bıraktı.
• 1535: İspanyol fatih Francisco Pizarro, Güney Amerika'da Peru'nun başkenti olacak Lima şehrini kurdu. Bu, İspanyol sömürge imparatorluğunun yayılmasında kilit bir adımdı.
• 1670: Ünlü korsan Henry Morgan, Panama'yı ele geçirerek Karayip korsanlığının en parlak başarılarından birini gerçekleştirdi.
• 1701: Frederick I, Königsberg'de (bugünkü Kaliningrad) kendini Prusya Kralı ilan etti. Bu tören, Prusya Krallığı'nın resmen kuruluşunu simgeliyordu.
• 1778: İngiliz kaşif James Cook, Hawaii Adaları'na ulaşan ilk Avrupalı oldu ve adalara "Sandwich Adaları" adını verdi. Bu keşif, Pasifik'teki Avrupa yayılmasını hızlandırdı.
• 1788: İngiltere'den gelen ilk mahkum filosu (First Fleet), Avustralya'daki Botany Körfezi'ne ulaştı. Bu, Avustralya'nın İngiliz sömürge tarihi için başlangıç noktasıydı.
• 1803: ABD Başkanı Thomas Jefferson, Kongre'den Louisiana Satın Alımı için fon talep etti. Bu talep, ABD'nin batıya doğru muazzam genişlemesinin temelini attı.
• 1871: Versay Sarayı'nın Aynalar Salonu'nda Prusya Kralı Wilhelm I, Alman İmparatoru (Kaiser) ilan edildi. Bu, Alman Birliği'nin tamamlanması ve modern Almanya'nın doğuşuydu.
• 1886: İngiltere'de The Hockey Association'ın kurulmasıyla modern saha hokeyi resmen doğdu.
• 1896: New York'ta H.L. Smith tarafından X-ışınları üreten cihaz halka ilk kez tanıtıldı. Wilhelm Röntgen'in keşfinden kısa süre sonra bu, tıbbi teşhis alanında devrim yarattı.
• 1903: ABD Başkanı Theodore Roosevelt, Marconi aracılığıyla İngiltere Kralı VII. Edward'a ilk transatlantik radyo mesajını gönderdi. Kablosuz iletişimin uluslararası boyuta taşınmasında dönüm noktasıydı.
• 1911: Amerikalı pilot Eugene B. Ely, San Francisco Körfezi'nde demirli USS Pennsylvania gemisine uçakla ilk inişi gerçekleştirdi. Bu, uçak gemisi konseptinin öncüsü oldu.
• 1912: İngiliz kaşif Robert Falcon Scott, Güney Kutbu'na ulaştı ancak Norveçli Roald Amundsen'den yaklaşık bir ay sonra varmıştı.
• 1915: Japonya, Çin'e "Yirmi Bir Talep"i sundu. Bu talepler, Japonya'nın Doğu Asya'daki nüfuzunu artırma çabasının simgesiydi.
• 1919: I. Dünya Savaşı'nın ardından Versay Sarayı'nda Paris Barış Konferansı başladı. Bu konferansta Versailles, Saint-Germain, Neuilly, Trianon ve Sèvres antlaşmaları şekillendi; dünya haritası yeniden çizildi.
• 1943: Varşova Gettosu'nda Yahudi direnişçiler ilk kez silahlandı. Bu, Holokost sırasında Yahudi direnişinin önemli bir aşamasıydı.
• 1945: II. Dünya Savaşı'nda Sovyet Kızıl Ordusu, Nazi işgali altındaki Varşova'yı kurtardı.
• 1958: Willie O'Ree, Boston Bruins formasıyla NHL'de oynayan ilk siyahi oyuncu oldu. Spor tarihinin ırk ayrımcılığına karşı önemli bir kırılma noktasıydı.
• 1966: Indira Gandhi, Hindistan'ın ilk kadın başbakanı olarak göreve başladı ve ülkeyi toplam 15 yıl yönetti.
• 1974: Yom Kippur Savaşı sonrası İsrail ve Mısır arasında Sina Yarımadası'nda kuvvet ayrılığı anlaşması imzalandı.
• 1977: Avustralya'da Granville tren kazası meydana geldi; 83 kişi hayatını kaybetti. Aynı yıl ABD'de Legionella pneumophila bakterisi (Lejyoner hastalığı etkeni) tanımlandı.
• 1978: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, İngiltere'yi Kuzey İrlanda'daki IRA şüphelilerine kötü muamele etmekten suçlu buldu (ancak işkence suçlamasını reddetti).
• 1990: Washington Belediye Başkanı Marion Barry, uyuşturucu bulundurmaktan FBI operasyonuyla tutuklandı.
• 1993: Martin Luther King Jr. Günü, ABD'nin tüm eyaletlerinde resmi tatil olarak kutlanmaya başlandı.
• 1997: Norveçli kaşif Børge Ousland, Antarktika'yı tek başına ve destek almadan geçen ilk kişi oldu.
• 2002: 11 yıl süren Sierra Leone İç Savaşı resmen sona erdi; on binlerce ölüm ve büyük yıkımla sonuçlanan çatışma bitti.
• 2005: Dünyanın en büyük yolcu uçağı Airbus A380, Toulouse'da resmi olarak tanıtıldı.
• 2012: Wikipedia ve binlerce site, ABD'deki SOPA ve PIPA yasalarına karşı 24 saatlik karartma protestosu yaptı.
• 2016: ABD, İran'a yönelik nükleer anlaşma kapsamında yaptırımları kaldırdı.

Türkiye'de 18 Ocak'ta Yaşanan Önemli Olaylar

Türkiye coğrafyası ve tarihi açısından 18 Ocak, Bizans döneminden Cumhuriyet'e uzanan pek çok olaya ev sahipliği yapmıştır:

• 532: Konstantinopolis'te Nika Ayaklanması bastırıldı (Bizans dönemi, İstanbul).
• 1910: Çırağan Sarayı büyük bir yangınla tahrip oldu; Osmanlı mimarisinin önemli eserlerinden biri büyük hasar gördü.
• 1913: Balkan Savaşları sırasında Türk-Yunan deniz savaşı (Naval Battle of Lemnos) yaşandı.
• 1927: Lozan Antlaşması ABD Senatosu tarafından reddedildi; bu, Türkiye-ABD ilişkilerini uzun yıllar etkiledi.
• 1928: Çerkez Hacı Sami çetesinden üç kişi, Atatürk'e suikast girişimi iddiasıyla Eminönü Meydanı'nda idam edildi.
• 1931: Cumhuriyet gazetesinin düzenlediği ilk Türkiye Güzellik Kraliçesi yarışmasını Naşide Saffet Esen kazandı.
• 1940: II. Dünya Savaşı koşullarında Millî Koruma Kanunu kabul edildi.
• 1944: Çanakkale Boğazı'nda Trak vapuru battı; 24 kişi öldü.
• 1949: Şemsettin Günaltay başkanlığında 18. Türkiye Hükümeti kuruldu.
• 1954: Yabancı Sermaye Teşvik Kanunu TBMM'de kabul edildi; Türkiye ekonomisinin dışa açılmasında dönüm noktasıydı.
• 1966: Ankara ve İstanbul cezaevlerinde af talepli isyan ve açlık grevleri yaşandı.
• 1982: Ünlü tarihçi Prof. Dr. Enver Ziya Karal 76 yaşında vefat etti.
• 1991: Körfez Savaşı sırasında TBMM, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yurt dışı görevlendirme ve yabancı asker kabulü yetkisini hükümete verdi.
• 1993: Uğur Mumcu, arabasına yerleştirilen bombayla suikasta uğradı; bu olay, 1990'ların faili meçhul cinayetlerinin sembolü haline geldi.
• 2010: Mehmet Ali Ağca cezaevinden tahliye edildi.

18 Ocak'ta Doğan Ünlü Kişiler

• 1689: Montesquieu – Fransız filozof, kuvvetler ayrılığı teorisinin öncüsü.
• 1779: Peter Mark Roget – Roget's Thesaurus'un yaratıcısı İngiliz doktor.
• 1782: Daniel Webster – Amerikalı hatip ve devlet adamı.
• 1849: Edmund Barton – Avustralya'nın ilk başbakanı.
• 1858: Daniel Hale Williams – İlk başarılı açık kalp ameliyatını yapan cerrah.
• 1882: A.A. Milne – Winnie-the-Pooh'un yazarı.
• 1892: Oliver Hardy – Laurel & Hardy ikilisinin Hardy’si.
• 1904: Cary Grant – Klasik Hollywood'un efsane oyuncusu.
• 1913: Danny Kaye – Komedyen ve aktör.
• 1955: Kevin Costner – Oscar ödüllü aktör ve yönetmen (Dances with Wolves).
• 1969: Dave Bautista – Aktör ve eski profesyonel güreşçi.
• 1971: Pep Guardiola – Dünyaca ünlü futbol teknik direktörü.
• 1979: Jay Chou – Tayvanlı pop yıldızı ve aktör.

18 Ocak'ta Ölen Ünlü Kişiler

• 1677: Jan van Riebeeck – Cape Town'un kurucusu Hollandalı.
• 1862: John Tyler – ABD'nin 10. Başkanı.
• 1936: Rudyard Kipling – Jungle Book yazarı, Nobel ödüllü İngiliz yazar.
• 1956: Makbule Atadan – Mustafa Kemal Atatürk'ün kız kardeşi.
• 1960: Nahid Sırrı Örik – Türk yazar.
• 2016: Glenn Frey – Eagles grubunun kurucusu Amerikalı müzisyen.
• 2022: André Leon Talley – Ünlü moda editörü (Vogue).

18 Ocak, keşiflerden imparatorluk ilanlarına, bilimsel devrimlerden trajik ayaklanmalara kadar insanlık tarihinin en renkli ve etkili günlerinden biridir.