Tarihte Bugün 3 Kasım

 

TARİHTE BUGÜN: 3 KASIM

Dünya ve Türkiye tarihinde yaşananlar, önemli olaylar, doğanlar ve hayatını kaybedenler

3 Kasım, miladi takvime göre yılın 307. günüdür (artık yıllarda 308.). Bu tarih, dünya ve Türkiye tarihinde savaşlardan siyasi devrimlere, imparatorlukların çöküşünden bilimsel atılımlara, sanat ve edebiyatın dönüm noktalarına, spor başarılarından toplumsal travmalara kadar pek çok olaya tanıklık etmiştir. Osmanlı’nın modernleşme süreci, Cumhuriyet dönemi kırılmaları, uzay yarışı, bağımsızlık hareketleri ve demokratik seçimler gibi konular 3 Kasım’ı özellikle dikkat çekici kılar.

3 Kasım Tarihinde Dünyada Yaşanan Önemli Olaylar

Antik ve Ortaçağ Dönemi

361 yılında Roma İmparatoru II. Constantius, Kilikya bölgesinde (bugünkü Türkiye’nin güneyi) hayatını kaybetti. I. Constantinus’un oğullarından biri olan Constantius, imparatorluğun doğu topraklarını yönetmiş, daha sonra tek hükümdar olmuştu. Saltanatı boyunca Hristiyan mezhep tartışmaları, Pers savaşları ve siyasi birlik mücadelesi yaşanmıştı. Ölümünden önce kuzeni Julian ile iktidar gerilimi içindeydi. Constantius’un ölümüyle Julian tek imparator oldu ve pagan inançları canlandırma çabalarıyla tarihe geçti.

644 yılında ikinci İslam Halifesi Ömer bin Hattab (Hz. Ömer), Medine’de sabah namazı sırasında hançerlenerek öldürüldü. Adaleti, idari reformları ve Kudüs’ün fethiyle bilinen Ömer’in ölümü, erken İslam tarihinde derin bir etki yarattı; yerine Osman bin Affan seçildi.

1214 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykavus, Sinop’u karadan ve denizden kuşatarak ele geçirdi. Bu liman şehri, Karadeniz ticaretinde stratejik önem taşıyordu.

15.-18. Yüzyıllar

1492’de İngiltere Kralı VII. Henry ile Fransa Kralı VIII. Charles arasında Étaples Antlaşması imzalandı. Bu barış, İngilizlerin Fransa seferlerini sona erdirdi.

1493’te Kristof Kolomb, ikinci yolculuğunda Karayipler’de Dominika adasını ilk kez gördü. Ada, pazar günü görüldüğü için Latince “Dominica” adını aldı. Bu keşif, Avrupa’nın Amerika kıtasına yönelik kolonizasyon sürecinin önemli adımlarından biri oldu.

1507’de Leonardo da Vinci’nin Mona Lisa tablosuyla ilişkilendirilen tarihlerden biri olarak anılır. Lisa Gherardini’nin portresi, Rönesans sanatının en ikonik eserlerinden biridir.

1534’te İngiliz Parlamentosu İlk Supremacy (Üstünlük) Yasası’nı kabul etti. Kral VIII. Henry, İngiltere Kilisesi’nin başı ilan edildi; Roma ile bağlar kesildi. Bu, İngiliz Reformasyonu’nun temel taşlarından biriydi.

1579’da Francis Drake, Doğu Hint Adaları’nda Ternate’ye ulaştı ve yerel sultanınla ticaret antlaşması yaparak karanfil kargosu aldı.

1640’ta İngiltere’de Uzun Parlamento toplandı. Bu meclis, İngiliz İç Savaşları boyunca faaliyet gösterdi.

1793’te Fransız Devrimi sırasında oyun yazarı, gazeteci ve feminist Olympe de Gouges giyotinle idam edildi. 1791’de yayımladığı “Kadın ve Kadın Yurttaş Hakları Bildirgesi” ile kadınların eşit yurttaşlık haklarını savundu. Köleliğe karşı çıkmış, siyasi şiddeti eleştirmişti. Terör Dönemi’nde yargılandı ve idam edildi.

19. Yüzyıl

1838’de Bombay’da The Bombay Times and Journal of Commerce yayımlanmaya başladı. Bu gazete daha sonra The Times of India adını alarak Hindistan’ın en önemli İngilizce yayınlarından biri haline geldi.

1839’da Çin kıyılarında Chuenpi çevresinde İngiliz-Çin çatışmaları yaşandı. Bu, Birinci Afyon Savaşı’nın başlangıç dönemindeki önemli karşılaşmalardan biriydi. Afyon ticareti, Çin’in engelleme girişimleri ve İngiltere’nin ticari çıkarları savaşın temelini oluşturuyordu. 1842 Nanking Antlaşması ile Hong Kong İngiltere’ye bırakıldı.

1856’da İngiliz donanması, Çin’in Kanton (Guangzhou) kentini bombaladı. Bu, İkinci Afyon Savaşı döneminde gerçekleşti.

1867’de Mentana Muharebesi yaşandı. Giuseppe Garibaldi’nin Roma’yı Papalık’tan kurtarma girişimi, Fransız destekli Papalık kuvvetleri karşısında yenilgiyle sonuçlandı. Roma 1870’te İtalyan birliklerinin kontrolüne geçti.

1868’de John Willis Menard, ABD Temsilciler Meclisi’ne seçilen ilk siyah Amerikalı oldu. Aynı yıl Ulysses S. Grant ABD başkanlık seçimlerini kazandı.

1888, Londra Whitechapel’da Karındeşen Jack cinayetlerinin yaşandığı dönemdir. Genel kabul gören son kurban Mary Jane Kelly 9 Kasım’da öldürülmüştür.

1890’da New York’ta ilk büyük Amerikan otomobil fuarı Madison Square Garden’da açıldı. Yaklaşık 160 araç sergilendi.

1896’da William McKinley ABD başkanlık seçimlerini kazandı.

20. Yüzyıl Başı ve Dünya Savaşları

1900’de New York’ta otomobil fuarı düzenlendi.

1903’te Panama, Kolombiya’dan bağımsızlığını ilan etti. ABD destekli bu hareket, Panama Kanalı projesinin yolunu açtı. Kanal 1914’te açıldı.

1906’da Berlin’de uluslararası radyotelgraf konferansında SOS, standart tehlike sinyali olarak kabul edildi (üç kısa, üç uzun, üç kısa).

1908’de William Howard Taft ABD başkanı seçildi.

1911’de Chevrolet Motor Car Company kuruldu. Louis Chevrolet ve William C. Durant ortaklığıyla ortaya çıkan marka, daha sonra General Motors bünyesine katıldı.

1918’de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, İtalya ile Villa Giusti Ateşkesi’ni imzaladı. İmparatorluğun dağılma süreci hızlandı. Aynı dönemde Polonya bağımsızlığını ilan etti, İngilizler Musul’u işgal etti, Kiel’de Alman denizci isyanı başladı.

1936’da Franklin D. Roosevelt, ABD başkanlık seçimlerini büyük farkla kazandı. New Deal politikaları halk desteği gördü.

1950’de Air India’nın Malabar Princess uçağı Mont Blanc’a çarparak düştü; 48 kişi hayatını kaybetti.

1954’te Godzilla filmi Japonya’da gösterime girdi. Nükleer travmanın kültürel yansıması olarak kabul edilir. Aynı yıl Henri Matisse öldü.

1957’de Sovyetler Birliği Sputnik 2’yi fırlattı. Laika adlı köpek, Dünya yörüngesine çıkan ilk canlı oldu. Görevin tek yönlü olması ve Laika’nın kısa sürede ölmesi, bilimsel etik tartışmalarını tetikledi.

1961’de U Thant, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri oldu.

1964’te Lyndon B. Johnson ABD başkanlık seçimlerini kazandı.

1978’de Dominika, Birleşik Krallık’tan bağımsızlığını ilan etti. 3 Kasım, Dominika’da Bağımsızlık Günü olarak kutlanır.

1979’da Greensboro Katliamı yaşandı. Ku Klux Klan ve neo-Nazi gruplar, ırkçılık karşıtı göstericilere saldırdı; beş kişi öldü.

1982’de Afganistan’da Salang Tüneli faciası meydana geldi. Yüzlerce, bazı tahminlere göre binlerce kişi hayatını kaybetti.

1992’de Bill Clinton ABD başkanı seçildi. Aynı gün Carol Moseley Braun, ABD Senatosu’na seçilen ilk siyah kadın oldu.

1998’de Jesse Ventura Minnesota valisi seçildi.

2014’te New York’ta One World Trade Center resmen açıldı.

2016’da Chicago Cubs, 108 yıl sonra Dünya Serisi şampiyonu oldu.

2020’de ABD başkanlık seçimleri yapıldı; Joe Biden kazandı.

3 Kasım Tarihinde Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar

Osmanlı Dönemi

1839’da Gülhane Hatt-ı Hümayunu (Tanzimat Fermanı) ilan edildi. Sultan Abdülmecid döneminde Mustafa Reşid Paşa tarafından hazırlanan ferman, Gülhane Parkı’nda törenle okundu. Can, mal ve namus güvencesi, vergi adaleti, askerlik düzeni, açık yargılama ve keyfî uygulamaların sınırlandırılması gibi ilkeler getirildi. Padişahın yetkilerini hukuki çerçeveye bağlayan bu belge, Osmanlı modernleşmesinin başlangıcı kabul edilir. Tanzimat Dönemi’nde eğitim, hukuk, bürokrasi ve ekonomi alanlarında köklü dönüşümler yaşandı.

1890’da İstanbul’da Sirkeci Garı hizmete açıldı. Alman mimar August Jachmund’un tasarladığı yapı, Orient Express’in son durağı olarak ün kazandı. Osmanlı’nın Avrupa demiryolu ağıyla bağlantısını güçlendirdi.

Cumhuriyet Dönemi

1926’da İzmir Suikastı davasında suçlu bulunan Rüştü Paşa idam edildi.

1936’da Ankara’da Çubuk Barajı (Türkiye’nin ilk betonarme barajı) Başbakan İsmet İnönü’nün katılımıyla açıldı.

1971’de Tepebaşı Tiyatrosu yangın sonucu ağır hasar gördü. İstanbul tiyatro kültürünün önemli merkezlerinden biriydi.

1981’de Bülent Ecevit, yurt dışı demeci nedeniyle dört ay hapis cezasına çarptırıldı. 12 Eylül sonrası siyasi baskı ortamının örneklerinden biriydi.

1983’te Atatürk Barajı ve Hidroelektrik Santrali’nin temeli atıldı. GAP’ın en önemli parçalarından biri olan baraj, Fırat Nehri üzerinde sulama ve enerji üretimi amaçlıydı.

1985’te SODEP ile Halkçı Parti birleşerek Sosyaldemokrat Halkçı Parti’yi (SHP) kurdu. Erdal İnönü genel başkan oldu.

1986’da Zaman gazetesi yayın hayatına başladı.

1994’te Türkiye ile İsrail arasında terörle mücadele iş birliği anlaşması imzalandı.

1996’da Susurluk kazası meydana geldi. Balıkesir’in Susurluk ilçesi yakınlarında Mercedes marka otomobil kamyona çarptı. Araçta bulunan Abdullah Çatlı, Hüseyin Kocadağ ve Gonca Us öldü; DYP Şanlıurfa Milletvekili Sedat Bucak yaralandı. Aynı araçta bir milletvekili, üst düzey emniyet mensubu ve hakkında arama kararı bulunan bir ismin bulunması, devlet-mafya-siyaset ilişkilerinin kamuoyunda büyük tartışma yaratmasına neden oldu. “Sürekli Aydınlık İçin Bir Dakika Karanlık” protestoları düzenlendi.

2002’de erken genel seçimler yapıldı. Adalet ve Kalkınma Partisi yüzde 34 oy alarak birinci parti oldu ve 365 milletvekili çıkardı. CHP ikinci parti oldu. 2001 ekonomik krizi sonrası yapılan bu seçim, Türkiye siyasetinde yeni bir dönemin başlangıcı kabul edilir. Recep Tayyip Erdoğan daha sonra başbakan oldu.

3 Kasım Tarihinde Doğan Önemli Kişiler

Dünya

• 1801: Vincenzo Bellini – İtalyan opera bestecisi, bel canto geleneğinin önemli temsilcisi (Norma, La sonnambula).
• 1901: André Malraux – Fransız romancı, sanat tarihçisi ve siyasetçi (İnsanlık Durumu).
• 1912: Alfredo Stroessner – Paraguay’ı uzun yıllar yöneten otoriter lider.
• 1933: Amartya Sen – Nobel ödüllü Hint ekonomist ve filozof; refah ekonomisi ve yoksulluk çalışmalarıyla tanınır.
• 1949: Anna Wintour – Vogue’un uzun yıllar editörlüğünü yapan moda dünyasının etkili ismi.
• 1949: Larry Holmes – Amerikalı ağır sıklet boks şampiyonu.
• 1957: Dolph Lundgren – İsveçli oyuncu ve dövüş sanatçısı (Rocky IV’te Ivan Drago).
• 1987: Colin Kaepernick – Amerikan futbolu oyuncusu; ırkçılık protestosuyla gündem oldu.

Türkiye ve Türk Dünyası

• 1604: II. Osman (Genç Osman) – Osmanlı padişahı. Yeniçeri Ocağı’nı değiştirme girişimi isyanla sonuçlandı; 1622’de tahttan indirilip öldürüldü.
• 1955: Osman Alkaş – Kıbrıslı Türk tiyatro ve sinema oyuncusu.

Diğer önemli doğumlar arasında Gerd Müller, Ozzy Osbourne, Roseanne Barr, Pablo Aimar, Evgeni Pluşenko, Kendall Jenner gibi isimler yer alır.

3 Kasım Tarihinde Hayatını Kaybeden Önemli Kişiler

Dünya

• 361: II. Constantius – Roma imparatoru.
• 1793: Olympe de Gouges – Fransız feminist yazar.
• 1926: Annie Oakley – Amerikalı keskin nişancı.
• 1954: Henri Matisse – Fransız ressam, Fovizm’in öncüsü.
• 1957: Wilhelm Reich – Avusturyalı psikanalist.

Türkiye

• 1676: Köprülü Fazıl Ahmed Paşa – Osmanlı sadrazamı; Girit’in fethi ve Avrupa seferleriyle tanınır.
• 1969: Zeki Rıza Sporel – Fenerbahçe ve milli takımın efsane golcüsü.
• 1990: Kenan Erim – Afrodisias kazılarıyla tanınan arkeolog.
• 1996: Abdullah Çatlı, Hüseyin Kocadağ, Gonca Us – Susurluk kazasında hayatını kaybedenler.
• 1997: Ali Esin – Türkiye’nin ilk televizyon hava durumu sunucularından.
• 2016: Mete Akyol – Gazeteci ve yazar.

3 Kasım’ın Tarihsel Önemi

3 Kasım tarihine bakıldığında dört ana tema öne çıkar:

• Hukuk ve siyasi dönüşüm: Tanzimat Fermanı ve Olympe de Gouges’un idamı, özgürlük ve eşitlik ideallerinin hem ilerleyişini hem de sınırlarını gösterir.
• Devletlerin kuruluşu ve siyasi değişimler: Panama ve Dominika’nın bağımsızlığı, ABD ve Türkiye seçimleri bu günün siyasi ağırlığını ortaya koyar.
• Bilim, teknoloji ve insanlığın gelişimi: SOS’un kabulü, Chevrolet’nin kuruluşu, Laika’nın uzaya gönderilmesi ve Atatürk Barajı’nın temeli atılması farklı alanlarda iz bırakmıştır.
• Türkiye’nin yakın tarihi: Sirkeci Garı, Tanzimat, Susurluk kazası ve 2002 seçimleri 3 Kasım’ı Türk siyasi ve toplumsal hafızasında özel bir yere oturtur.

3 Kasım aynı zamanda Türkiye’de Organ Bağışı ve Nakli Haftası’nın başlangıcı olarak anılır. Tarih boyunca bu gün, imparatorlukların çöküşünden modern siyasetin şekillenmesine, uzay yarışından toplumsal hesaplaşma süreçlerine kadar çok çeşitli olaylara tanıklık etmiştir.