Tarihte Bugün 21 Kasım

 

Tarihte Bugün 21 Kasım

21 Kasım Tarihte Bugün: Dünya ve Türkiye’den Önemli Olaylar, Doğumlar ve Ölümler

21 Kasım, insanlık tarihinde bilim, teknoloji, siyaset, savaş, diplomasi, sanat ve kültür alanlarında iz bırakan olaylara sahne olmuş bir gündür. Hem dünyada hem de Türkiye’de bu tarihte yaşanan gelişmeler, toplumların yönünü etkileyen kırılma anlarını, bilimsel sıçramaları ve kültürel mirası bir araya getirir. 

Dünyada 21 Kasım’da Yaşanan Önemli Olaylar

21 Kasım, havacılığın doğuşundan modern fiziğin temellerine, soğuk savaş diplomasisinden büyük facialara kadar geniş bir yelpazede olayları barındırır.

  • MÖ 164: Yahudi isyanının lideri Judas Makabi, Seleukos güçlerini yenerek Kudüs’ü geri aldı ve İkinci Tapınağı yeniden kutsadı. Bu olay, Hanuka bayramının kökenini oluşturur.
  • 1620: Mayflower gemisindeki yolcular, Cape Cod açıklarında demirliyken Mayflower Sözleşmesi’ni imzaladı. Belge, Plymouth Kolonisi’nin ilk yönetim metni kabul edilir ve Amerikan öz-yönetim geleneğinin erken örneklerinden biri sayılır.
  • 1676: Danimarkalı astronom Ole Rømer, ışığın sonlu bir hızla hareket ettiğini gösteren gözlemlerini sundu. Jüpiter’in uydusu Io’nun tutulmalarını inceleyerek ışık hızının ölçülebilir bir büyüklük olduğunu ortaya koyan ilk önemli çalışmalardan biriydi.
  • 1783: Paris’te Jean-François Pilâtre de Rozier ve François Laurent d’Arlandes, Montgolfier kardeşlerin sıcak hava balonuyla insanlığın ilk serbest (bağlı olmayan) uçuşunu gerçekleştirdi. Yaklaşık 25 dakika süren ve 9 kilometreye yakın mesafe kat eden uçuş, havacılığın başlangıcı kabul edilir.
  • 1789: Kuzey Karolina, ABD Anayasası’nı onaylayarak birliğin 12. eyaleti oldu.
  • 1791: Napolyon Bonapart generalliğe terfi ettirildi (bazı kayıtlarda bu tarihle ilişkilendirilir).
  • 1817: Birinci Seminole Savaşı’nın önemli bir aşaması yaşandı; ABD kuvvetlerinin Fowltown’a saldırması savaşın başlangıç gelişmelerinden kabul edilir.
  • 1877: Thomas Edison, ses kaydedip oynatabilen fonografı duyurdu. Bu icat, sesin kaydedilmesi ve yeniden dinlenmesi imkânını yaratarak kültür ve iletişimde köklü bir değişim başlattı.
  • 1894: Birinci Çin-Japon Savaşı sırasında Port Arthur Japonların eline geçti.
  • 1905: Albert Einstein’ın “Bir Cismin Ataleti İçerdiği Enerji Miktarına Bağlı mıdır?” başlıklı makalesi yayımlandı. Bu çalışma, özel görelilik kuramının önemli bir parçası olan 
    E=mc2E = mc^2
  • 1912: Piltdown Adamı fosili dünya basınında duyuruldu (sonradan sahte olduğu anlaşıldı).
  • 1916: Titanic’in kardeş gemisi Britannic, Ege Denizi’nde battı. Hastane gemisi olarak kullanılan gemi mayın ya da torpido sonucu battı; 30 kişi hayatını kaybetti, binden fazla kişi kurtarıldı. Aynı gün Avusturya-Macaristan İmparatoru I. Franz Joseph hayatını kaybetti.
  • 1920: İrlanda Bağımsızlık Savaşı sırasında Dublin’de “Kanlı Pazar” yaşandı. IRA İngiliz istihbarat ajanlarını hedef alan eylemler gerçekleştirdi; İngiliz güçleri Croke Park’taki bir Gaelic futbol maçında sivillere ateş açtı. Günün sonunda onlarca kişi hayatını kaybetti.
  • 1922: Rebecca Latimer Felton, ABD Senatosu’nda görev yapan ilk kadın senatör oldu (görevi yalnızca bir gün sürdü).
  • 1941: Warner Bros. yapımı kısa animasyonda Tweety karakteri ilk kez gösterildi.
  • 1942: Alaska Karayolu’nun tamamlanması kutlandı.
  • 1945: Nürnberg Uluslararası Askerî Ceza Mahkemesi süreci devam ediyordu (duruşmalar 20 Kasım’da başlamıştı).
  • 1950: Kanada’da Canoe River tren kazası yaşandı; 21 kişi hayatını kaybetti.
  • 1952: ABD hidrojen bombası geliştirme çalışmalarında önemli bir aşamaya ulaştı.
  • 1953: Piltdown fosilinin sahte olduğu resmi olarak açıklandı.
  • 1954: Singapur Halkın Hareket Partisi kuruldu.
  • 1955: Bağdat Paktı’nın kuruluş süreci tamamlandı (Türkiye, Irak, İran, Pakistan ve Birleşik Krallık).
  • 1959: Rock and roll’un önemli isimlerinden Alan Freed radyodan kovuldu (payola skandalı).
  • 1962: Çin, Hindistan’la yaşanan sınır savaşında tek taraflı ateşkes ilan etti.
  • 1964: New York’ta Verrazzano-Narrows Köprüsü açıldı; o dönemde dünyanın en uzun asma köprüsüydü.
  • 1969: ARPANET’in ilk kalıcı bağlantılarından biri UCLA ile Stanford Araştırma Enstitüsü arasında kuruldu. Modern internetin temelini oluşturan adımlardan biri kabul edilir.
  • 1970: Vietnam Savaşı sırasında Son Tay Operasyonu gerçekleştirildi.
  • 1974: Birmingham’da (İngiltere) iki barda patlayan bombalar 21 kişinin ölümüne ve yaklaşık 180 kişinin yaralanmasına yol açtı.
  • 1976: Sylvester Stallone’un başrolde olduğu Rocky filmi New York’ta gösterime girdi.
  • 1979: Pakistan’daki ABD Büyükelçiliği saldırıya uğradı ve yakıldı.
  • 1980: Las Vegas’taki MGM Grand otelinde çıkan yangında 85 kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı. Aynı gün Dallas dizisinde J.R.’ı kimin vurduğu açıklandı.
  • 1985: ABD Başkanı Ronald Reagan ile Sovyet lideri Mihail Gorbaçov Cenevre’de bir araya geldi.
  • 1986: İran-Kontra skandalında belgeler parçalanmaya başlandı.
  • 1990: Paris Şartı imzalandı (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı kapsamında).
  • 1995: Dayton Barış Anlaşması paraflandı; Bosna Savaşı’nı fiilen sona erdiren süreçte önemli bir adımdı.
  • 1996: Porto Riko’da büyük bir propan gazı patlaması yaşandı; 33 kişi öldü.
  • 2002: NATO Prag Zirvesi’nde yedi ülkenin katılması için davet kararı aldı. Aynı dönemde Nijerya’da Miss World yarışması öncesi şiddet olayları yaşandı.
  • 2004: Ukrayna’da tartışmalı seçim süreci ve Turuncu Devrim’in başlangıç gelişmeleri.
  • 2006: Lübnanlı siyasetçi Pierre Gemayel suikasta uğradı.
  • 2009: Çin’in Heilongjiang eyaletindeki bir maden ocağında patlamada 100’den fazla madenci hayatını kaybetti.
  • 2012: Tel Aviv’de otobüse bombalı saldırı düzenlendi.
  • 2013: Ukrayna’da Euromaidan protestoları başladı.
  • 2015: Belçika hükümeti olası terör tehdidi nedeniyle Brüksel’de güvenlik kilitlenmesi uyguladı.
  • 2017: Zimbabwe’de Robert Mugabe’nin 37 yıllık iktidarı sona erdi.

Türkiye’de 21 Kasım’da Yaşanan Önemli Olaylar

Türkiye açısından 21 Kasım, Millî Mücadele’den Cumhuriyet döneminin kurumsal ve toplumsal düzenlemelerine uzanan bir dizi önemli gelişmeyi kapsar.

  • 1919: Mardin, işgalden kurtarıldı. Kurtuluş Savaşı sürecinde şehrin kontrolünün yeniden Türk kuvvetlerine geçmesi önemli bir gelişmeydi. Her yıl kurtuluş günü olarak anılır.
  • 1922: Lozan Konferansı süreci devam ediyordu (konferans 20 Kasım’da başlamıştı). Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması yolundaki en kritik diplomatik süreçlerden biriydi.
  • 1923: Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde İstiklal Madalyası verilmesine ilişkin önemli karar kabul edildi. Mustafa Kemal Paşa başta olmak üzere Millî Mücadele’nin önde gelen komutan ve sivil isimlerine madalya verilmesi kararlaştırıldı.
  • 1927: Samsun-Amasya demiryolu hattı işletmeye açıldı. Cumhuriyet’in ilk yıllarında demiryolu politikasının somut örneklerinden biriydi.
  • 1938: Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşı, büyük bir törenle Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici istirahatgâhına konuldu. Anıtkabir’in tamamlanmasına kadar burada kaldı. Cumhuriyet tarihinin en duygusal ve sembolik günlerinden biridir.
  • 1940: Türkiye genelinde hava saldırılarına karşı karartma uygulaması başlatıldı.
  • 1941: Yükseköğretim kurumlarında Türk İnkılap Tarihi dersi zorunlu hâle getirildi.
  • 1955: Bağdat Paktı kuruldu (Türkiye, İran, Irak, Pakistan ve Birleşik Krallık). Soğuk Savaş döneminde Orta Doğu’da kolektif güvenlik amaçlı bir ittifaktı; daha sonra CENTO adını aldı.
  • 1961: Kemal Kurdaş, Orta Doğu Teknik Üniversitesi rektörü oldu.
  • 1967: Kıbrıs nedeniyle Türkiye ile Yunanistan arasındaki gerginlik devam etti.
  • 1972: Ankara Radyosu ülkenin her yerine yayın yapmaya başladı.
  • 1982: Cumhurbaşkanı Kenan Evren, 1982 Anayasa referandumunda yüksek oranda “evet” oyu çıkan Fatsa’ya teşekkür ziyareti/açıklaması gerçekleştirdi.
  • 1990: Türk Ceza Kanunu’nun 438. maddesi kaldırıldı. Bu madde, fuhuş yapan kadınlara karşı işlenen cinsel saldırılarda ceza indirimi öngörüyordu ve kadın örgütlerinin uzun süredir karşı çıktığı bir düzenlemeydi.
  • 1994: RTÜK, 900’lü telefon hatlarının televizyon reklamlarını yasakladı.
  • 2005: Yavuz Turgul’un yönettiği Gönül Yarası filmi, New York’taki Uluslararası Queens Film Festivali’nde En İyi Film ödülünü aldı.

21 Kasım’da Doğan Ünlüler ve Tarihî Kişilikler

21 Kasım, felsefe, edebiyat, resim, müzik, sinema, siyaset ve spor alanlarında tanınmış birçok kişinin doğum günüdür.

  • 1694: François-Marie Arouet (Voltaire) – Fransız filozof, yazar ve Aydınlanma’nın önde gelen isimlerinden.
  • 1852: Francisco Tárrega – İspanyol gitarist ve besteci.
  • 1854: XV. Benedictus – Papa.
  • 1870: Alexander Berkman – Yazar ve anarşist düşünür.
  • 1883: William Frederick Lamb – Amerikalı mimar (Empire State Binası’nın tasarımcılarından).
  • 1898: René Magritte – Belçikalı sürrealist ressam.
  • 1899: Jobyna Ralston – Amerikalı sinema oyuncusu.
  • 1914: Nusret Hasan Fişek – Türk hekim ve halk sağlığı uzmanı.
  • 1917: Dizzy Gillespie – Amerikalı caz trompetçisi; bebop’un öncülerinden.
  • 1920: Stan Musial – Amerikalı beyzbol efsanesi.
  • 1924: Christopher Tolkien – İngiliz yazar ve editör (J. R. R. Tolkien’in oğlu).
  • 1926: Şükran Güngör – Türk tiyatro ve sinema oyuncusu.
  • 1931: Cemal Süreya – Türk şair; İkinci Yeni akımının önde gelen isimlerinden.
  • 1935: Fairuz (Nouhad Wadie’ Haddad) – Lübnanlı şarkıcı.
  • 1936: Ergün Arıkdal – Türk yazar ve metapsişik araştırmacı.
  • 1941: İdil Biret – Türk piyanist.
  • 1944: Harold Ramis – Amerikalı oyuncu, yönetmen ve senarist.
  • 1945: Goldie Hawn – Amerikalı oyuncu ve yapımcı; Björn Ulvaeus – İsveçli müzisyen (ABBA).
  • 1947: Andrew Davis – Amerikalı film yönetmeni.
  • 1952: Alper Görmüş – Türk gazeteci.
  • 1961: Alexander Siddig – Oyuncu.
  • 1965: Björk – İzlandalı şarkıcı, söz yazarı ve sanatçı.
  • 1969: Ken Griffey Jr. – Amerikalı beyzbol yıldızı; Süleyman Soylu – Türk siyasetçi.
  • 1971: Michael Strahan – Amerikalı eski Amerikan futbolu oyuncusu ve televizyon sunucusu.
  • 1975: Erlend Øye – Norveçli müzisyen; Zeynep Türkeş – Türk şarkıcı.
  • 1979: Vincenzo Iaquinta – İtalyan futbolcu.
  • 1985: Carly Rae Jepsen – Kanadalı şarkıcı; Jesús Navas – İspanyol futbolcu.
  • 1989: Dárvin Chávez – Meksikalı futbolcu.
  • 1991: Almaz Ayana – Etiyopyalı atlet.

21 Kasım’da Hayatını Kaybeden Ünlüler ve Tarihî Kişilikler

  • 1555: Georgius Agricola – Alman bilim insanı; “mineralojinin babası” kabul edilir.
  • 1695: Henry Purcell – İngiliz Barok dönem bestecisi.
  • 1811: Heinrich von Kleist – Alman yazar, oyun yazarı ve şair.
  • 1844: İvan Krılov – Rus fabl yazarı.
  • 1859: Yoshida Shōin – Japon düşünür ve eğitimci.
  • 1870: Karel Jaromír Erben – Çek tarihçi, şair ve yazar.
  • 1881: Ami Boué – Avusturyalı jeolog.
  • 1907: Paula Modersohn-Becker – Alman ressam.
  • 1910: Lev Tolstoy – Rus yazar (bazı kaynaklarda 20 Kasım olarak da geçer).
  • 1916: I. Franz Joseph – Avusturya İmparatoru ve Macaristan Kralı.
  • 1938: Leopold Godowsky – Piyanist ve besteci.
  • 1946: Sami Karayel – Türk spor yazarı ve gazeteci.
  • 1959: Max Baer – Amerikalı profesyonel boksör.
  • 1963: Robert Stroud – “Alcatraz Kuşçusu” olarak bilinen Amerikalı mahkûm.
  • 1970: C. V. Raman – Hint fizikçi; Nobel Fizik Ödülü sahibi.
  • 1977: Tevfik İnce – Türk geleneksel tiyatro sanatçısı.
  • 1988: Ferit Melen – Eski başbakan (bazı listelerde yer alır).
  • 1993: Tahsin Öztin – Türk gazeteci.
  • 1995: Victoria Hazan – Türk şarkıcı, udi ve besteci.
  • 1996: Abdus Salam – Pakistanlı fizikçi; Nobel Fizik Ödülü’nü alan ilk Müslüman bilim insanı.
  • 1999: Quentin Crisp – İngiliz yazar ve oyuncu.
  • 2000: Emil Zátopek – Çek atlet.
  • 2001: Adnan Cemgil – Türk öğretmen, yazar ve çevirmen.
  • 2004: Tuncay Akdoğan – Türk müzisyen.
  • 2010: Kaya Gürel – Türk tiyatro ve sinema oyuncusu.
  • 2011: Anne McCaffrey – Amerikalı bilimkurgu yazarı; Gregory Halman – Hollandalı beyzbol oyuncusu.
  • 2012: Ajmal Kasab – Mumbai saldırılarının hayatta kalan saldırganı (idam edildi).
  • 2017: David Cassidy – Amerikalı şarkıcı ve oyuncu.
  • 2019: Yaşar Büyükanıt – Eski Genelkurmay Başkanı.

21 Kasım’ın Türkiye Açısından Önemi

21 Kasım, Türkiye tarihinde farklı alanlarda iz bırakmış olayların bir araya geldiği bir gündür. Öne çıkan başlıklar şunlardır:

  • Millî Mücadele döneminde Mardin’in kurtuluşu, yerel direnişin sembollerinden biridir.
  • Cumhuriyet tarihi açısından Atatürk’ün naaşının Etnografya Müzesi’ne nakledilmesi, devletin kurucusuna düzenlenen törenlerin en önemli aşamalarından biridir.
  • Diplomasi alanında Bağdat Paktı ve Lozan görüşmeleriyle bağlantılı gelişmeler Türkiye’nin uluslararası konumunu yansıtır.
  • Eğitimde Türk İnkılap Tarihi dersinin zorunlu tutulması, Cumhuriyet’in ideolojik ve tarihsel temellerinin aktarılması açısından önemlidir.
  • Ulaşımda Samsun-Amasya demiryolu hattının açılması, erken Cumhuriyet kalkınma politikasının somut örneğidir.
  • Kadın hakları alanında Türk Ceza Kanunu’nun 438. maddesinin kaldırılması, eşitlik mücadelesinde önemli bir adımdır.
  • Kültür ve sanat alanında İdil Biret, Şükran Güngör, Tuncay Akdoğan, Victoria Hazan gibi isimler 21 Kasım’ı Türkiye’nin kültürel hafızasında da anlamlı kılar.

21 Kasım’ın Tarihteki Yeri

21 Kasım, bilimsel ve teknolojik ilerlemenin, siyasi mücadelelerin, kültürel üretimin ve toplumsal değişimin tarih sayfalarına yansıdığı günlerden biridir. 1783’teki ilk serbest sıcak hava balonu uçuşu insanın gökyüzüne ulaşma arzusunu somutlaştırırken, 1877’de Edison’un fonografı sesin kaydedilebilirliğini mümkün kıldı. 1905’te Einstein’ın makalesi modern fiziğin yönünü değiştirdi. 20. yüzyılda savaşlar, barış girişimleri, teknolojik sıçramalar ve diplomatik zirveler bu tarihin önemini pekiştirdi. Türkiye açısından bakıldığında ise hem Millî Mücadele’nin yerel zaferleri hem de Cumhuriyet’in kurumsal ve toplumsal düzenlemeleri 21 Kasım’ı özel kılar.

Yorumlar

Popüler Yayınlar

Kıssadan Hisse Hikayeler 2

İçeriklerim Kopyalanıyor

Ece Evren - Geçmişten Gelen Adam Kitap Tanıtımı