Tarihte Bugün 18 Kasım
Tarihte Bugün 18 Kasım: Türkiye ve Dünya Tarihinde Yaşanan Olaylar, Doğanlar ve Ölenler
18 Kasım, dünya ve Türkiye tarihinde siyaset, savaşlar, bilim, edebiyat, sanat, kültür, spor ve toplumsal yaşam açısından çok sayıda önemli gelişmenin yaşandığı tarihlerden biridir. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti’ne, Avrupa’daki siyasi dönüşümlerden Amerika kıtasına kadar geniş bir yelpazede olaylar bu tarihte gerçekleşmiştir.
18 Kasım’da Türkiye Tarihinde Yaşanan Olaylar
Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyet Tarihi
- 1583 – Galata’da Saint Benoit Mektebi açıldıİstanbul’un Galata semtinde bulunan Saint Benoit Kilisesi’ne yerleşen Cizvitler, 18 Kasım 1583’te Saint Benoit Mektebi’ni açtı. Okul, İstanbul’da Batı tarzı eğitim veren kurumların tarihindeki önemli örneklerden biri oldu. Yüzyıllar boyunca farklı topluluklardan öğrencilerin eğitim gördüğü Saint Benoit, İstanbul’un eğitim ve kültür hayatında iz bırakan kurumlardan biri hâline geldi. Osmanlı döneminde yabancı misyoner okullarının gelişimi açısından da önem taşıdı.
- 1601 – Kanije Zaferi kazanıldı18 Kasım 1601’de Osmanlı kuvvetleri, Tiryaki Hasan Paşa komutasında Habsburg ordusuna karşı önemli bir başarı elde etti. Kanije Kalesi’nin savunulması, Osmanlı askerî tarihinin dikkat çeken olayları arasında yer aldı. Kanije, Osmanlı Devleti ile Avusturya Habsburg kuvvetleri arasındaki uzun mücadelelerin önemli cephelerinden biriydi. Kale düşman tarafından kuşatılmıştı. Osmanlı kuvvetleri sayıca üstün düşman karşısında zor şartlarda savunma yaptı. Tiryaki Hasan Paşa, askerlerinin moralini yüksek tutarak savunmayı sürdürdü. Kuşatma sırasında uygulanan askerî taktikler ve karşı tarafın kuvvetlerine yönelik hamleler sonucunda Habsburg ordusu geri çekilmek zorunda kaldı. Kanije Savunması, Osmanlı askerî tarihinde az sayıda kuvvetle güçlü bir orduya karşı verilen mücadelelerin en bilinen örneklerinden biri olarak anıldı. Tiryaki Hasan Paşa’nın adı da bu zaferle birlikte tarih kitaplarında önemli bir yer edindi.
- 1912 – İstanbul’da kolera salgını başladı18 Kasım 1912’de İstanbul’da kolera salgınının başladığı kaydedildi. Kolera, özellikle temiz içme suyuna erişimin yetersiz olduğu, kanalizasyon ve atık su altyapısının gelişmediği bölgelerde hızla yayılabilen bulaşıcı bir hastalıktı. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde savaşlar, göçler, ekonomik sıkıntılar ve kalabalık yaşam koşulları salgın hastalıklarla mücadeleyi güçleştiriyordu. İstanbul gibi nüfus yoğunluğu yüksek bir şehirde salgın hastalıkların yayılması ciddi bir halk sağlığı sorunu oluşturuyordu. Temiz su temini, çevre temizliği, hastaların ayrılması ve sağlık tedbirlerinin uygulanması bu dönemin önemli meseleleri arasındaydı.
- 1913 – Belkıs Şevket Hanım uçakla İstanbul semalarında uçtuBelkıs Şevket Hanım, Osmanlı kadınlarının toplumsal hayatta daha fazla yer alması ve havacılığın gelişmesi açısından hatırlanan isimlerden biridir. Kadınların eğitim, çalışma hayatı ve sosyal yaşamda daha görünür olmasını savunan Belkıs Şevket Hanım, Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-ı Nisvan Cemiyeti ile ilişkili faaliyetleriyle de tanınıyordu. Bir uçağa binerek İstanbul üzerinde uçması, dönemin kadınları açısından dikkat çekici bir gelişmeydi. Uçuş sırasında aşağıya bıraktığı kartlarla kadın hakları ve kadınların toplumsal hayattaki varlığı konusunda mesaj verdiği aktarılır. Bu olay, Osmanlı kadın hareketinin yalnızca yazılı açıklamalar ve toplantılarla sınırlı kalmadığını, dönemin yeni teknolojilerini de kullanarak sesini duyurmaya çalıştığını göstermesi bakımından önemlidir. Not: Belkıs Şevket Hanım’ın uçuşu 1913 yılına ait önemli bir olaydır; ancak gün olarak 18 Kasım tarihi bazı takvimlerde farklı aktarılmaktadır.
- 1922 – Abdülmecid Efendi halife seçildi18 Kasım 1922’de Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Abdülmecid Efendi halife seçildi. Saltanatın 1 Kasım 1922’de kaldırılmasının ardından Osmanlı hanedanının siyasi yönetim yetkisi sona ermişti. Ancak halifelik makamı bir süre daha devam ettirildi. Abdülmecid Efendi, Osmanlı hanedanının önemli üyelerinden biriydi. Sanata, özellikle resme ilgi duyuyordu. Halife seçilmesiyle birlikte Türkiye’nin yeni siyasi düzeninde önemli bir geçiş dönemi yaşandı. Bu gelişme, saltanatın kaldırılması ile halifeliğin kaldırılması arasındaki dönemin önemli aşamalarından biriydi. Türkiye’de egemenliğin kaynağının millet olduğu yeni siyasi anlayışın yerleşmesi sürecinde sembolik ve tarihî bir anlam taşıdı. Halifelik makamı 3 Mart 1924’te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kaldırıldı.
- 1927 – Ankara Radyosu yayın hayatına başladı18 Kasım 1927’de Ankara Radyosu yayınlarına başladı. Cumhuriyet’in ilanından sonra Türkiye’de modernleşme, eğitim, iletişim ve kültür alanlarında önemli yenilikler gerçekleştiriliyordu. Radyo, geniş kitlelere ulaşabilmesi nedeniyle bu yeniliklerin en etkili araçlarından biri olarak görülüyordu. Ankara Radyosu’nun yayına başlaması, başkentteki iletişim ve yayıncılık faaliyetleri bakımından önemli bir gelişmeydi. Radyo aracılığıyla haberler, müzik programları ve çeşitli duyurular halka ulaştırılabiliyordu. O yıllarda radyo, bugünkü televizyon ve internet gibi günlük yaşamın vazgeçilmez iletişim araçlarından biri olmaya doğru ilerliyordu.
- 1933 – İstanbul Darülfünunu, İstanbul Üniversitesi olarak açıldı18 Kasım 1933’te İstanbul Darülfünunu’nun yerine İstanbul Üniversitesi yeni yapısıyla açıldı. Cumhuriyet döneminde eğitim sisteminin çağdaşlaştırılması amacıyla gerçekleştirilen üniversite reformunun önemli sonuçlarından biri İstanbul Üniversitesi’nin kurulmasıydı. Darülfünun, Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e uzanan yükseköğretim kurumuydu. Ancak yeni devletin bilim, eğitim ve araştırma alanlarındaki hedefleri doğrultusunda üniversite sisteminin yeniden düzenlenmesi gerekiyordu. 1933 Üniversite Reformu ile yükseköğretimde yeni bir dönem başladı. Üniversitenin eğitim ve araştırma yapısının geliştirilmesi, bilimsel çalışmaların desteklenmesi ve akademik kadroların yenilenmesi hedeflendi. Bu süreçte Almanya’dan gelen bilim insanları da üniversitede görev aldı. Özellikle Avrupa’da Nazi yönetiminin baskısından kaçan bazı akademisyenler Türkiye’de çalışmalarını sürdürme imkânı buldu. İstanbul Üniversitesi, Türkiye’nin bilim, hukuk, tıp, edebiyat ve sosyal bilimler alanlarındaki gelişimine katkıda bulunan en köklü yükseköğretim kurumlarından biri hâline geldi.
- 1940 – Türkiye’de gece karartması kararı alındı18 Kasım 1940’ta Bakanlar Kurulu, olası hava saldırılarına karşı Türkiye’deki kent ve kasabalarda geceleri karartma uygulanmasına karar verdi. İkinci Dünya Savaşı devam ederken Türkiye savaşa doğrudan katılmamış olsa da savaşın oluşturduğu güvenlik tehdidi yakından takip ediliyordu. Karartma uygulaması, olası düşman uçaklarının şehirleri gece saatlerinde kolaylıkla tespit etmesini önlemeyi amaçlıyordu. Bu nedenle sokak lambalarının, bina ışıklarının ve dışarıdan görülebilen aydınlatmaların sınırlandırılması öngörülüyordu. Savaşın yarattığı belirsizlik, Türkiye’de savunma ve sivil güvenlik tedbirlerinin artırılmasına yol açmıştı.
- 1945 – Doğan Kardeş Sanat Müsamereleri başladı18 Kasım 1945’te Doğan Kardeş Sanat Müsamereleri’nin ilki Tepebaşı Çocuk Tiyatrosu’nda gerçekleştirildi. Çocukların sanatla, tiyatroyla ve kültürel etkinliklerle buluşmasını amaçlayan bu organizasyonlar, dönemin çocuk kültürü açısından önemliydi. Doğan Kardeş dergisi, çocuklara yönelik yayıncılık alanında Türkiye’de iz bırakan yayınlardan biriydi. Derginin çevresinde gelişen etkinlikler de çocukların yalnızca okuyan değil, sanatla ilgilenen ve kültürel faaliyetlere katılan bireyler olarak yetişmesine katkı sağlamayı hedefliyordu.
- 1951 – Perihan Sanerk emniyet müdürü olduPerihan Sanerk, Türkiye’de emniyet teşkilatında müdürlük görevine yükselen ilk kadın olarak anılır. Kadınların kamu kurumlarında ve özellikle erkek egemen kabul edilen meslek alanlarında görev alması bakımından bu gelişme önemliydi. Emniyet teşkilatında kadınların görev alması, Cumhuriyet döneminde kadınların çalışma hayatında ve kamu yönetiminde daha fazla yer edinmesinin örneklerinden biriydi.
- 1967 – Kıbrıs’ta Erenköy çevresinde çatışmalar yaşandı18 Kasım 1967’de Kıbrıs’ta Türk ve Rum toplulukları arasında yaşanan gerilim yeniden yükseldi. Erenköy bölgesinde meydana gelen çatışmalar sırasında Türk jetleri Kıbrıs üzerinde alçak uçuş gerçekleştirdi. Birleşmiş Milletler Barış Gücü’nün denetimindeki bölgede yaşanan çatışmalar yaklaşık yedi saat sürdü. Kıbrıs meselesi, 1960’ta kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ardından Türk ve Rum toplumları arasındaki siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle giderek daha karmaşık bir hâl almıştı. 1967’deki olaylar, adadaki güvenlik sorunlarının yalnızca yerel bir mesele olmadığını, Türkiye ve Yunanistan arasındaki ilişkileri de etkileyen uluslararası bir krize dönüştüğünü gösteriyordu.
- 1983 – Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi KKTC’yi tanımadıKuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti 15 Kasım 1983’te bağımsızlığını ilan etti. 18 Kasım 1983’te Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin bağımsızlık ilanını tanımayan bir karar kabul etti. Karar, uluslararası toplumun büyük bölümünün Kıbrıs meselesine yaklaşımını etkiledi. Türkiye, KKTC’yi tanıyan tek ülke olarak kaldı. Kıbrıs sorunu, sonraki yıllarda da diplomatik görüşmelerin ve uluslararası müzakerelerin önemli başlıklarından biri olmayı sürdürdü.
- 1990 – Paris Şartı imzalandı18 Kasım 1990’da Paris’te Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı kapsamında Paris Şartı imzalandı. Soğuk Savaş’ın sona erdiği dönemde Avrupa’da yeni bir güvenlik ve iş birliği düzeni oluşturulması hedefleniyordu. Paris Şartı; demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü, temel özgürlükler ve devletler arasında iş birliği gibi ilkeleri ön plana çıkardı. Bu belge, Avrupa’da Doğu ve Batı arasındaki siyasi ayrışmanın sona ermesi yönündeki gelişmelerin önemli bir parçasıydı.
- 1992 – Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu ile ilgili düzenleme18 Kasım 1992 tarihi, Türkiye’deki hukuk düzenine ilişkin tarih kayıtlarında Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun kabulüyle ilişkilendirilmektedir. Ceza muhakemesi, suç şüphesinin ortaya çıkmasından yargılama sürecinin tamamlanmasına kadar izlenen hukuki işlemleri kapsar. Bu alandaki düzenlemeler, adil yargılanma, delillerin değerlendirilmesi ve sanık haklarının korunması bakımından önem taşır.
- 1999 – İstanbul’da AGİT Zirvesi ve enerji anlaşmaları18 Kasım 1999’da İstanbul’da Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Zirvesi kapsamında önemli anlaşmalar imzalandı. Zirvede, Hazar bölgesindeki enerji kaynaklarının dünya pazarlarına ulaştırılması konusunda önemli adımlar atıldı. Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı projesi ve Hazar geçişli doğal gaz projeleri, bölgesel enerji politikalarının önemli gündem maddeleri arasındaydı. Bakü-Tiflis-Ceyhan hattı, Azerbaycan petrolünün Gürcistan üzerinden Türkiye’ye ve Akdeniz’deki Ceyhan Limanı’na taşınmasını amaçlıyordu. Bu projeler Türkiye’nin enerji taşımacılığında önemli bir merkez olma hedefini destekledi. Aynı zamanda Kafkasya ve Hazar bölgesindeki ülkeler arasındaki ekonomik ve siyasi ilişkilerin gelişmesine katkı sağladı.
18 Kasım’da Dünyada Yaşanan Önemli Olaylar
Dünya Tarihinden Önemli Gelişmeler
- 1421 – Hollanda’da Aziz Elizabeth Sel Felaketi yaşandı18 Kasım 1421’de Kuzey Denizi kıyılarında meydana gelen şiddetli fırtına ve deniz taşkınları, Hollanda tarihinin en büyük sel felaketlerinden birine neden oldu. Aziz Elizabeth Sel Felaketi olarak bilinen olayda deniz suları setleri aşarak geniş yerleşim alanlarını bastı. Çok sayıda köy sular altında kaldı, evler yıkıldı ve binlerce insan hayatını kaybetti. Felaketin ardından bölgede coğrafi yapı değişiklikleri meydana geldi. Tarım arazileri zarar gördü, yerleşim alanları yok oldu ve bazı bölgeler uzun süre kullanılamaz hâle geldi. Hollanda’nın denizle mücadelesi ve su yönetimi konusundaki tarihî deneyimi açısından bu felaket önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilir.
- 1477 – İngiltere’de ilk tarihli basılı kitap yayımlandıWilliam Caxton tarafından İngiltere’de basılan Dictes and Sayings of the Philosophers, 18 Kasım 1477 tarihiyle ilişkilendirilen önemli bir basım olayıdır. Caxton, İngiltere’de matbaanın gelişmesine öncülük eden isimlerden biriydi. Matbaanın yaygınlaşması, kitapların daha fazla kişiye ulaşmasını ve yazılı bilginin daha geniş kitlelere aktarılmasını sağladı. Bu gelişme, Avrupa’da kültürel ve düşünsel dönüşümün önemli araçlarından biri olan basılı yayıncılığın gelişimine katkıda bulundu.
- 1626 – Aziz Petrus Bazilikası kutsandı18 Kasım 1626’da Roma’daki Aziz Petrus Bazilikası, Papa VIII. Urbanus tarafından kutsandı. Vatikan’da bulunan bazilika, Katolik dünyasının en önemli dinî yapılarından biridir. Yapının inşası uzun yıllar sürmüş, dönemin en önemli mimar ve sanatçıları bu büyük projede görev almıştı. Donato Bramante, Michelangelo ve Carlo Maderno gibi isimlerin katkılarıyla ortaya çıkan yapı, Rönesans ve Barok mimarisinin en dikkat çekici eserlerinden biri oldu. Aziz Petrus Bazilikası yalnızca dinî bir merkez değil, aynı zamanda mimarlık, heykel ve sanat tarihi açısından da dünya çapında öneme sahip bir yapıdır.
- 1803 – Haiti Devrimi’nin son büyük savaşı: Vertières Muharebesi18 Kasım 1803’te Haiti’de Fransız kuvvetleri ile bağımsızlık mücadelesi veren Haiti ordusu arasında Vertières Muharebesi gerçekleşti. Haiti Devrimi, köleleştirilmiş Afrikalıların ve özgürlük mücadelesi veren yerel halkın Fransız sömürge yönetimine karşı başlattığı büyük bir ayaklanmaydı. Vertières Muharebesi, bu mücadelenin son büyük askerî karşılaşması oldu. Haiti kuvvetleri Fransız ordusunu yenilgiye uğrattı. Bu zafer, Haiti’nin bağımsızlığını kazanmasının önünü açtı. Haiti, 1804’te bağımsızlığını ilan ederek modern tarihte kölelikten kurtulanların kurduğu ilk bağımsız siyah cumhuriyet oldu. Bu olay, yalnızca Haiti’nin değil, dünya sömürgecilik tarihinin de önemli dönüm noktalarından biridir.
- 1865 – Mark Twain’in ilk büyük başarı sağlayan öyküsü yayımlandıAmerikalı yazar Samuel Langhorne Clemens, edebiyat dünyasında Mark Twain adıyla tanındı. 18 Kasım 1865’te yayımlanan The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County adlı öyküsü, yazarın geniş kitlelerce tanınmasını sağlayan ilk önemli eserlerinden biri oldu. Öykü, Amerikan taşra yaşamını, mizahı ve halk anlatılarını başarılı bir şekilde bir araya getiriyordu. Mark Twain, ilerleyen yıllarda Amerikan edebiyatının en önemli yazarlarından biri hâline geldi. Özellikle Tom Sawyer’ın Maceraları ve Huckleberry Finn’in Maceraları adlı eserleriyle dünya edebiyatında kalıcı bir yer edindi.
- 1872 – Susan B. Anthony oy kullandığı için tutuklandıAmerika Birleşik Devletleri’nde kadınların oy kullanma hakkı için mücadele eden Susan B. Anthony, 1872’de başkanlık seçimlerinde oy kullandı. Kadınların oy kullanma hakkının henüz tanınmadığı dönemde bu davranışı nedeniyle hakkında işlem başlatıldı ve 18 Kasım’da tutuklandı. Anthony, kadınların siyasi haklara sahip olması gerektiğini savunan hareketin önde gelen isimlerindendi. Kadınların oy kullanma hakkı için verdiği mücadele, Amerika’da kadın hakları hareketinin gelişmesinde önemli rol oynadı. ABD’de kadınlara ülke çapında oy hakkı 1920’de tanındı.
- 1883 – ABD ve Kanada’da standart saat dilimleri uygulanmaya başladı18 Kasım 1883’te Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’daki demiryolu şirketleri standart saat dilimlerini uygulamaya başladı. Bu tarihten önce şehirlerin büyük bölümü kendi yerel güneş saatini kullanıyordu. Bir şehirde öğle vakti yaşanırken başka bir şehirde saat farklı olabiliyordu. Demiryolu ulaşımının yaygınlaşmasıyla bu durum ciddi karışıklıklara yol açıyordu. Trenlerin hareket saatlerini belirlemek, yolculukları planlamak ve farklı şehirler arasındaki zaman hesaplamalarını yapmak güçleşiyordu. Demiryolu şirketleri bu sorunu çözmek amacıyla kıtayı belirli saat dilimlerine ayırdı. 18 Kasım 1883, Kuzey Amerika’da standart zaman sisteminin uygulanmaya başladığı tarih olarak tarihe geçti. Daha sonra bu sistem uluslararası ölçekte zaman düzenlemelerinin gelişmesine katkıda bulundu.
- 1903 – Panama Kanalı anlaşması imzalandı18 Kasım 1903’te ABD ile Panama arasında Hay-Bunau-Varilla Antlaşması imzalandı. Panama, Kolombiya’dan ayrılarak bağımsızlığını kazandıktan kısa süre sonra ABD ile kanal konusunda anlaşmaya vardı. Antlaşma, ABD’ye Panama Kanalı bölgesi üzerinde geniş ve uzun süreli haklar tanıdı. Böylece Atlantik Okyanusu ile Pasifik Okyanusu arasında deniz ulaşımını kolaylaştıracak kanalın inşası için gerekli siyasi ve hukuki zemin oluşturuldu. Panama Kanalı, dünya ticaretinin gelişmesinde son derece önemli bir rol oynadı. Gemilerin Güney Amerika’nın güney ucunu dolaşmak zorunda kalmadan iki okyanus arasında geçiş yapabilmesi, deniz taşımacılığında büyük zaman ve maliyet tasarrufu sağladı.
- 1905 – Norveç’te yeni kral dönemi başladı18 Kasım 1905’te Danimarka Prensi Carl, Norveç Kralı VII. Haakon olarak kabul edildi. Norveç, 1814’ten itibaren İsveç ile birlik içindeydi. 1905’te bu birlik sona erdi ve Norveç bağımsız bir devlet olarak kendi monarşisini oluşturdu. Kral VII. Haakon’un tahta çıkması, modern Norveç tarihinin önemli gelişmelerinden biri oldu.
- 1910 – İngiltere’de kadınların oy hakkı mücadelesiİngiltere’de kadınların oy kullanma hakkı için yürütülen mücadele 1910’da önemli bir aşamaya ulaştı. 18 Kasım 1910’da yüzlerce kadın, kadınlara oy hakkı verilmesi talebiyle İngiliz Parlamentosu’na yürüdü. Gösteriye katılan kadınlara polis müdahale etti. Çok sayıda kadın darbedildi ve bazıları ağır muameleye maruz kaldı. Olay, İngiliz basınında geniş yankı buldu ve tarihe Black Friday, yani Kara Cuma olarak geçti. Kadınların siyasi hakları için yürüttüğü mücadele, sonraki yıllarda önemli kazanımlarla sonuçlandı. İngiltere’de 1918’de belirli şartları karşılayan kadınlara oy hakkı verildi; 1928’de ise kadınlar erkeklerle eşit oy kullanma hakkına kavuştu.
- 1916 – Birinci Dünya Savaşı’nın Somme Muharebesi sona erdi18 Kasım 1916’da Birinci Dünya Savaşı’nın en kanlı askerî harekâtlarından biri olan Somme Muharebesi sona erdi. Fransa’nın Somme bölgesinde gerçekleşen savaş, 1 Temmuz 1916’da başlamıştı. İngiliz ve Fransız kuvvetleri, Alman ordusuna karşı geniş çaplı bir saldırı başlatmıştı. Savaşın temel amaçlarından biri Alman kuvvetlerini Verdun cephesindeki baskıdan uzaklaştırmak ve Batı Cephesi’nde ilerleme sağlamaktı. Ancak savaş, beklenenden çok daha kanlı ve yıpratıcı oldu. Siper savaşları, ağır topçu ateşi, makineli tüfekler ve dönemin yeni askerî teknolojileri çok büyük kayıplara yol açtı. Aylar süren çatışmalar sonucunda milyonlarca asker öldü, yaralandı veya kayboldu. Somme Muharebesi, Birinci Dünya Savaşı’nın insanlık açısından ne kadar büyük bir yıkım yarattığının en çarpıcı örneklerinden biri olarak tarihe geçti.
- 1918 – Letonya bağımsızlığını ilan etti18 Kasım 1918’de Letonya, Rus İmparatorluğu’nun çöküşü ve Birinci Dünya Savaşı’nın ardından bağımsızlığını ilan etti. Riga’da gerçekleştirilen ilan, Letonya’nın bağımsız bir devlet olarak varlığını ortaya koyan önemli bir gelişmeydi. Ancak bağımsızlık ilanı ülkeye hemen istikrar getirmedi. Letonya, sonraki dönemde bağımsızlığını korumak için çeşitli askerî ve siyasi mücadeleler yürütmek zorunda kaldı. Letonya, 18 Kasım tarihini bugün de bağımsızlık günü olarak kutlamaktadır.
- 1928 – Mickey Mouse ilk kez sesli filmle izleyici karşısına çıktı18 Kasım 1928’de Walt Disney ve Ub Iwerks tarafından hazırlanan Steamboat Willie adlı kısa animasyon filmi New York’ta gösterime girdi. Film, Mickey Mouse karakterinin ilk sesle senkronize edilmiş gösterimi olarak animasyon tarihinde büyük önem taşıdı. Mickey Mouse karakteri daha önce başka bir kısa filmde ortaya çıkmış olsa da Steamboat Willie, ses ve görüntüyü başarılı biçimde birleştirmesiyle geniş kitlelerin dikkatini çekti. Filmde karakterlerin hareketleri, müzik ve ses efektleriyle uyumlu şekilde hazırlanmıştı. Bu yenilik, çizgi film sektörünün gelişiminde önemli bir aşama oldu. Walt Disney’in yarattığı Mickey Mouse, kısa süre içinde dünyanın en tanınmış çizgi film karakterlerinden biri hâline geldi.
- 1936 – Almanya ve İtalya, Franco yönetimini tanıdı18 Kasım 1936’da Adolf Hitler yönetimindeki Almanya ve Benito Mussolini yönetimindeki İtalya, İspanya’da Francisco Franco’nun kurduğu yönetimi tanıdı. İspanya’da 1936’da başlayan iç savaş, ülkeyi Cumhuriyetçiler ile Milliyetçiler arasında büyük bir çatışmaya sürüklemişti. Franco’nun liderliğindeki Milliyetçi güçler Almanya ve İtalya’dan destek alıyordu. Bu iki ülkenin Franco yönetimini tanıması, iç savaşın uluslararası boyutunu güçlendirdi. İspanya İç Savaşı 1939’da Franco’nun zaferiyle sona erdi. Franco, 1975’te ölümüne kadar ülkeyi otoriter bir yönetimle idare etti.
- 1940 – Hitler, İtalya’nın Yunanistan harekâtını görüştü18 Kasım 1940’ta Adolf Hitler ile İtalya Dışişleri Bakanı Galeazzo Ciano bir araya geldi. İtalya, Ekim 1940’ta Yunanistan’a saldırmış ancak beklediği askerî başarıyı elde edememişti. Yunan kuvvetlerinin direnişi ve karşı saldırıları İtalyan ordusunu zor durumda bırakmıştı. Bu başarısızlık, Mihver devletleri arasındaki askerî koordinasyon açısından önemli sorunlar doğurdu. Görüşmede İtalya’nın Yunanistan karşısındaki durumu ve savaşın geleceği ele alındı. Almanya, İtalya’nın başarısızlığının Balkanlar’daki stratejik dengeleri bozmasından endişe duyuyordu.
- 1947 – Yeni Zelanda’da büyük mağaza yangını18 Kasım 1947’de Yeni Zelanda’nın Christchurch kentindeki Ballantyne’s adlı mağazada büyük bir yangın çıktı. Yangın sırasında mağazada çok sayıda çalışan bulunuyordu. Alevler kısa sürede yayıldı ve binadan çıkmakta güçlük çeken insanlar mahsur kaldı. Felaket sonucunda 41 kişi hayatını kaybetti. Bu olay, Yeni Zelanda tarihinin en ölümcül yangın felaketlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Yangının ardından ülkede bina güvenliği, yangın önleme tedbirleri ve acil tahliye düzenlemeleri yeniden gündeme geldi.
- 1949 – Nijerya’da madenciler vuruldu18 Kasım 1949’da Nijerya’nın Enugu bölgesindeki Iva Valley madeninde çalışan işçilerle güvenlik güçleri arasında kanlı bir olay yaşandı. Ücretlerin ödenmemesi ve çalışma koşullarına yönelik anlaşmazlıklar nedeniyle madenciler greve gitmişti. İngiliz sömürge yönetiminin denetimindeki güvenlik güçlerinin müdahalesi sonucunda 21 madenci hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı. Iva Valley Olayı, Nijerya’nın bağımsızlık mücadelesi ve sömürge yönetimine karşı gelişen işçi hareketleri açısından önemli bir tarihî olaydır.
- 1961 – ABD, Güney Vietnam’a askerî danışman gönderdi18 Kasım 1961 tarihi, Vietnam Savaşı’nın genişlemesi açısından önemli gelişmelerden birine sahne oldu. ABD Başkanı John F. Kennedy yönetimi, Güney Vietnam’a yönelik askerî desteği artırdı. Amerikan askerî danışmanlarının sayısı önemli ölçüde yükseltildi. ABD, komünist Kuzey Vietnam’a karşı Güney Vietnam yönetimini destekliyordu. Bu destek başlangıçta danışmanlık ve eğitim faaliyetleri biçiminde yürütülse de sonraki yıllarda doğrudan askerî müdahaleye dönüştü. Vietnam Savaşı, Soğuk Savaş döneminin en büyük uluslararası çatışmalarından biri hâline geldi.
- 1963 – Tuşlu telefonlar kullanılmaya başlandı18 Kasım 1963’te Bell Telephone Company, ABD’de tuşlu telefon sistemini ticari kullanıma sundu. Daha önce kullanılan çevirmeli telefonlarda numaralar, döner kadran aracılığıyla giriliyordu. Yeni sistemde ise numaralar tuşlar üzerinden seçilebiliyordu. Bu teknoloji telefon kullanımını kolaylaştırdı ve iletişim sistemlerinin gelişmesine katkıda bulundu. Tuşlu telefonlar, daha sonraki yıllarda otomatik santrallerin, çağrı hizmetlerinin ve elektronik telefon sistemlerinin gelişmesinde önemli rol oynadı.
- 1978 – Jonestown Katliamı: 900’den fazla insan hayatını kaybetti18 Kasım 1978’de Guyana’daki Jonestown yerleşiminde 20. yüzyılın en büyük toplu ölüm olaylarından biri yaşandı. Olayın merkezinde, Jim Jones tarafından kurulan Peoples Temple adlı dinî ve toplumsal hareket bulunuyordu. Jim Jones, başlangıçta eşitlik, toplumsal adalet ve ırk ayrımcılığına karşı mücadele gibi söylemlerle takipçiler kazandı. Ancak zamanla hareket üzerindeki kontrolünü artırdı ve üyeler üzerinde baskıcı bir yönetim kurdu. Jones ve takipçileri, ABD’deki yaşamlarını geride bırakarak Guyana’da Jonestown adlı yerleşim alanını oluşturmuştu. 18 Kasım 1978’de ABD Kongre üyesi Leo Ryan, yerleşim yerindeki iddiaları araştırmak üzere bölgeye gitti. Ryan’ın ziyareti sırasında bazı üyeler yerleşimden ayrılmak istediklerini belirtti. Havaalanında Ryan ve beraberindekilere saldırı düzenlendi. Kongre üyesi Leo Ryan ile birlikte dört kişi öldürüldü. Bunun ardından Jonestown’da korkunç bir toplu ölüm olayı yaşandı. Jim Jones’un yönlendirmesiyle yüzlerce insan zehirli bir karışımı içmeye zorlandı veya içti. Çok sayıda çocuk da hayatını kaybetti. Jonestown’da 909 kişi olmak üzere toplamda 918 kişinin öldüğü kabul edilir. Jim Jones da olay sırasında yaşamını yitirdi. Bu felaket, insanların bir liderin mutlak kontrolü altına girmesinin, psikolojik manipülasyonun ve kapalı topluluklarda denetimsiz güç kullanımının ne kadar yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini gösteren tarihî olaylardan biri olarak anılmaktadır.
- 1985 – Calvin ve Hobbes çizgi romanı yayımlanmaya başladı18 Kasım 1985’te Bill Watterson tarafından hazırlanan Calvin and Hobbes adlı çizgi roman ilk kez gazetelerde yayımlandı. Calvin, hayal gücü oldukça geniş bir çocuk; Hobbes ise onun oyuncak kaplanıydı. Çizgi roman, çocukluk, aile, eğitim, toplumsal yaşam ve insan doğası üzerine mizahi anlatımıyla kısa sürede büyük ilgi gördü. Eser, ilerleyen yıllarda dünyanın birçok ülkesinde yayımlandı ve çizgi roman tarihinin en sevilen örneklerinden biri hâline geldi.
- 1987 – Londra King’s Cross metro istasyonunda yangın çıktı18 Kasım 1987’de Londra’nın en önemli ulaşım merkezlerinden King’s Cross St Pancras metro istasyonunda büyük bir yangın meydana geldi. Yangın, yürüyen merdivenlerden birinde başladı ve kısa sürede büyüyerek istasyonun bazı bölümlerini etkisi altına aldı. Olayda 31 kişi hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı. Yangının ardından metro istasyonlarında yangın güvenliği, sigara kullanımı, tahliye yolları ve acil müdahale sistemleri yeniden değerlendirildi.
- 1991 – Terry Waite ve Thomas Sutherland serbest bırakıldıLübnan’da rehin tutulan İngiliz din adamı ve arabulucu Terry Waite ile Amerikalı akademisyen Thomas Sutherland, 18 Kasım 1991’de serbest bırakıldı. Lübnan İç Savaşı ve bölgedeki siyasi çatışmalar sırasında Batılı kişiler çeşitli örgütler tarafından rehin alınmıştı. Terry Waite, rehinelerin serbest bırakılması için yürütülen görüşmelerde arabuluculuk yapmak amacıyla bölgeye gitmiş, ancak kendisi de kaçırılarak uzun süre esaret altında tutulmuştu. Serbest bırakılmaları, uluslararası diplomasi ve rehine krizleri açısından önemli bir gelişmeydi.
- 1999 – ABD’de üniversite şenliği için hazırlanan dev ateş çöktü18 Kasım 1999’da Texas A&M Üniversitesi’nde geleneksel Amerikan futbolu karşılaşması öncesinde hazırlanan büyük öğrenci ateşi çöktü. Üniversite öğrencilerinin yıllardır sürdürdüğü gelenek kapsamında çok büyük miktarda odun üst üste istiflenmişti. Yaklaşık 18 metre yüksekliğindeki yapı, henüz yakılmadan önce çöktü. O sırada çevresinde bulunan öğrenciler odun yığınlarının altında kaldı. Olayda 12 öğrenci hayatını kaybetti, 27 kişi yaralandı. Felaket, üniversite etkinliklerinde güvenlik ve mühendislik denetiminin önemini gösteren olaylardan biri olarak tarihe geçti.
- 2003 – ABD’nin Massachusetts eyaletinde eşcinsel evlilik konusunda önemli karar18 Kasım 2003’te Massachusetts Yüksek Yargı Mahkemesi, eşcinsel çiftlerin evlenmesini engelleyen yasağın anayasaya aykırı olduğuna karar verdi. Bu karar, ABD’de eşcinsel çiftlerin evlilik hakkı açısından önemli bir dönüm noktası oldu. Mahkeme, eyalet yasama organına mevcut düzenlemeyi değiştirmesi için süre tanıdı. Massachusetts, daha sonra ABD’de eşcinsel evliliklerin yasal olarak gerçekleştirildiği ilk eyalet oldu.
- 2007 – Ukrayna’da Zasyadko maden faciası18 Kasım 2007’de Ukrayna’nın Donetsk bölgesindeki Zasyadko kömür madeninde büyük bir patlama meydana geldi. Patlama, madende çalışan işçileri etkiledi. Metan gazının neden olduğu patlama sonucunda çok sayıda madenci hayatını kaybetti. İlk olayda 100’ün üzerinde madenci yaşamını yitirdi. Sonraki günlerde meydana gelen yeni patlamalar ve kurtarma çalışmaları nedeniyle felaketin bilançosu ağırlaştı. Maden kazası, Ukrayna’nın sanayi tarihindeki en büyük iş güvenliği felaketlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
- 2013 – NASA, Mars araştırmaları için MAVEN aracını fırlattı18 Kasım 2013’te NASA, Mars’ın atmosferini incelemek amacıyla MAVEN uzay aracını fırlattı. MAVEN’in temel görevi, Mars atmosferinin yapısını ve geçmişte nasıl değiştiğini araştırmaktı. Bilim insanları, Mars’ın geçmişte daha yoğun bir atmosfere ve yüzeyinde sıvı su bulundurabilecek koşullara sahip olduğunu düşünüyordu. Uzay aracı, Mars atmosferinin zaman içinde nasıl inceldiğini ve Güneş rüzgârının bu süreçte nasıl bir rol oynadığını anlamaya yönelik önemli veriler sağladı.
- 2020 – Utah’taki gizemli metal monolit keşfedildi18 Kasım 2020’de ABD’nin Utah eyaletinde görev yapan yaban hayatı yetkilileri, uzak bir bölgede metalden yapılmış gizemli bir dikilitaş keşfetti. Çölde bulunan üçgen prizma biçimindeki metal yapı, kısa sürede dünya basınının ve sosyal medyanın gündemine girdi. Yapının kim tarafından yerleştirildiği konusunda çeşitli tahminler ortaya atıldı. Uzaylılar, sanat projeleri ve modern sanat eserleri gibi farklı yorumlar yapıldı. Daha sonra yapının bölgeden kaldırıldığı anlaşıldı. Monolit, kısa süre içinde 2020 yılının en çok konuşulan internet olaylarından biri hâline geldi.
18 Kasım’da Doğan Ünlü Kişiler
Türkiye’den Doğanlar
- 1887 – Hasan Basri ÇantayHasan Basri Çantay, Türk gazeteci, yazar, siyasetçi ve din âlimidir. Balıkesir’de doğdu. Millî Mücadele döneminde Anadolu’nun bağımsızlık mücadelesini destekleyen yayınlarıyla tanındı. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Birinci Dönem milletvekilleri arasında yer aldı. Dinî eserleri ve özellikle Kur’an meali çalışmasıyla da tanınmaktadır.
Dünyadan Doğanlar
- 1647 – Pierre BaylePierre Bayle, Fransız filozof ve yazardır. Dinî hoşgörü, düşünce özgürlüğü ve eleştirel düşünce konularındaki çalışmalarıyla tanındı. Avrupa Aydınlanma düşüncesinin gelişimini etkileyen isimlerden biri oldu. Özellikle tarihsel ve dinî konuları sorgulayıcı biçimde ele almasıyla dikkat çekti.
- 1786 – Carl Maria von WeberCarl Maria von Weber, Alman besteci, orkestra şefi ve piyanisttir. Romantik dönem Alman operasının gelişmesinde önemli rol oynadı. Özellikle Der Freischütz operasıyla tanındı. Eserleri, Alman romantik müzik geleneğinin şekillenmesine katkı sağladı.
- 1787 – Louis DaguerreLouis-Jacques-Mandé Daguerre, Fransız sanatçı ve fotoğrafçıdır. Fotoğrafçılığın ilk dönemindeki en önemli isimlerden biridir. Daguerreotip adı verilen fotoğraf tekniğini geliştirdi. Bu yöntem, görüntülerin kalıcı olarak kaydedilmesini sağlayan ilk başarılı fotoğraf tekniklerinden biri oldu.
- 1810 – Asa GrayAsa Gray, Amerikalı botanikçidir. Kuzey Amerika bitki örtüsünün incelenmesi ve sınıflandırılması konusunda önemli çalışmalar yaptı. Amerikan botanik biliminin gelişmesine büyük katkıda bulundu. Charles Darwin’in evrim teorisiyle ilgili bilimsel tartışmalarda da önemli bir yere sahipti.
- 1828 – John Langdon DownJohn Langdon Down, İngiliz hekimdir. 1866’da daha sonra kendi adıyla anılacak olan Down sendromunu bilimsel olarak tanımladı. Çalışmaları, genetik ve gelişimsel farklılıkların tıp alanında incelenmesi açısından tarihî önem taşır.
- 1860 – Ignacy Jan PaderewskiIgnacy Jan Paderewski, Polonyalı piyanist, besteci ve devlet adamıdır. Dünyanın farklı ülkelerinde verdiği konserlerle tanındı. Polonya’nın bağımsızlık mücadelesinde etkili oldu ve 1919’da ülkesinin başbakanı olarak görev yaptı.
- 1882 – Jacques MaritainJacques Maritain, Fransız filozof ve düşünürdür. Özellikle insan hakları, demokrasi, ahlak ve siyaset felsefesi alanındaki çalışmalarıyla tanındı. Modern Hristiyan felsefesinin önemli temsilcilerinden biri kabul edilir.
- 1888 – Frances MarionFrances Marion, Amerikalı gazeteci, yazar ve senaristtir. Hollywood’un ilk dönemlerinde kadın senaristler arasında öne çıktı. Sinema senaryolarının gelişimine önemli katkılar sağladı ve iki kez Akademi Ödülü kazandı.
- 1891 – Gio PontiGio Ponti, İtalyan mimar, tasarımcı ve yayıncıdır. Modern mimarlık ve endüstriyel tasarım alanlarında önemli eserler verdi. Mobilya, seramik, iç mekân ve bina tasarımlarıyla 20. yüzyıl İtalyan tasarımının önde gelen isimlerinden biri oldu.
- 1897 – Patrick BlackettPatrick Blackett, İngiliz fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibidir. Kozmik ışınlar ve atom fiziği üzerine yaptığı araştırmalarla tanındı. 1948’de Nobel Fizik Ödülü’ne layık görüldü.
- 1923 – Alan ShepardAlan Shepard, Amerikalı astronottur. 1961’de uzaya çıkan ilk Amerikalı oldu. 1971’de Apollo 14 göreviyle Ay’a gitti. Ay yüzeyinde yürüyen beşinci insan olarak uzay araştırmaları tarihine geçti.
- 1939 – Margaret AtwoodMargaret Atwood, Kanadalı yazar, şair ve edebiyat eleştirmenidir. Çağdaş dünya edebiyatının en önemli kadın yazarlarından biridir. Özellikle Damızlık Kızın Öyküsü adlı romanıyla dünya çapında tanındı. Eserlerinde kadın hakları, toplumsal baskı, iktidar, özgürlük ve insan doğası gibi konuları işler.
- 1949 – Brenda VaccaroBrenda Vaccaro, Amerikalı sinema, televizyon ve tiyatro oyuncusudur. Uzun kariyeri boyunca çok sayıda yapımda rol aldı. Sinema ve televizyon alanındaki çalışmalarıyla çeşitli ödüllere aday gösterildi.
- 1950 – Graham ParkerGraham Parker, İngiliz şarkıcı, söz yazarı ve gitaristtir. Rock müzik dünyasında özellikle Graham Parker & The Rumour grubuyla tanındı. 1970’li yılların İngiliz pub rock ve new wave hareketinin önemli isimlerinden biridir.
- 1953 – Alan MooreAlan Moore, İngiliz çizgi roman yazarıdır. Watchmen, V for Vendetta ve From Hell gibi eserleriyle tanınır. Çizgi roman anlatımının edebî ve sanatsal yönünü geliştiren önemli yazarlardan biri kabul edilir.
- 1974 – Chloë SevignyChloë Sevigny, Amerikalı oyuncu ve moda tasarımcısıdır. Bağımsız sinema yapımlarındaki rolleriyle tanındı. Boys Don’t Cry filmindeki performansı sayesinde Akademi Ödülü’ne aday gösterildi.
- 1984 – Johnny ChristJohnny Christ, Amerikalı müzisyen ve Avenged Sevenfold grubunun bas gitaristidir. Grubun modern heavy metal ve hard rock müziğindeki başarısında önemli rol oynayan isimlerden biridir.
- 1985 – Allyson FelixAllyson Felix, Amerikalı atletizm sporcusudur. 200 ve 400 metre koşularında ve bayrak yarışlarında büyük başarılar elde etti. Olimpiyat Oyunları tarihinde en fazla madalya kazanan kadın atletlerden biri olarak tanınır.
- 1987 – Jake AbelJake Abel, Amerikalı oyuncudur. Sinema ve televizyon yapımlarındaki rolleriyle tanındı. Özellikle Percy Jackson film serisindeki Luke Castellan karakteriyle geniş kitlelerce tanındı.
- 1992 – Nathan KressNathan Kress, Amerikalı oyuncudur. Nickelodeon kanalında yayımlanan iCarly dizisinde canlandırdığı Freddie Benson karakteriyle tanındı. Oyunculuğun yanı sıra yönetmenlik çalışmaları da yaptı.
18 Kasım’da Hayatını Kaybeden Ünlü Kişiler
Türkiye’den Hayatını Kaybedenler
- 1482 – Gedik Ahmed PaşaGedik Ahmed Paşa, Osmanlı Devleti’nin önemli sadrazam ve komutanlarından biridir. Fatih Sultan Mehmet ve II. Bayezid dönemlerinde görev yaptı. Otranto Seferi’nde Osmanlı ordusunun başında bulundu. Osmanlı’nın Akdeniz ve İtalya yönündeki askerî faaliyetlerinde önemli rol oynadı.
- 1973 – Zeki BaştımarZeki Baştımar, Türk siyasetçi ve Türkiye Komünist Partisi yöneticilerindendir. Türkiye’deki sol siyasi hareketin tarihî isimleri arasında yer aldı. Siyasi faaliyetleri nedeniyle yaşamının önemli bir bölümünü yurt dışında geçirmek zorunda kaldı.
- 1980 – Akil ÖztunaAkil Öztuna, Türk tiyatro ve sinema oyuncusudur. Türk sinemasının eski dönemlerinde çeşitli yapımlarda rol aldı. Sahne ve sinema çalışmalarının yanı sıra dönemin oyunculuk geleneğinin temsilcileri arasında yer aldı.
- 1983 – İsmail Bilen (Laz İsmail)İsmail Bilen, Laz İsmail adıyla tanınan Türk siyasetçidir. Türkiye Komünist Partisi’nin önemli yöneticilerinden biri oldu ve partinin genel sekreterliği görevini yürüttü. Türkiye sol hareketinin tarihî isimlerinden biridir.
- 1984 – Eşref ÜrenEşref Üren, Türk ressamdır. Özellikle peyzaj ve şehir manzaralarıyla tanındı. Türk resim sanatının Cumhuriyet dönemindeki önemli temsilcilerinden biridir. Eserlerinde doğa, şehir yaşamı ve gündelik hayattan görüntülere yer verdi.
- 1989 – Turhan AytulTurhan Aytul, Türk gazetecidir. Türkiye’nin basın hayatında görev almış isimlerden biridir.
- 2000 – Yıldırım GürsesYıldırım Gürses, Türk sanat müziğinin tanınmış besteci ve ses sanatçılarındandır. 1938’de Bursa’da doğdu. Güçlü sesi, besteleri ve yorumuyla Türk müziğinde önemli bir yer edindi. Çok sayıda esere imza attı. Türk sanat müziğinin sevilen eserlerinden bazılarını besteledi ve seslendirdi. 18 Kasım 2000’de kalp yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetti.
- 2009 – Ömer Lütfi MeteÖmer Lütfi Mete, Türk gazeteci, yazar ve senaristtir. 1950’de Rize’de doğdu. Gazeteciliğin yanı sıra televizyon dizileri ve sinema için senaryolar yazdı. Özellikle Kurtlar Vadisi dizisinin senaryo ekibindeki çalışmalarıyla geniş kitlelerce tanındı. Yazarlık hayatında siyasi ve toplumsal konulara da yer verdi.
- 2013 – Aytunç AltındalAytunç Altındal, Türk yazar, araştırmacı ve gazetecidir. Dinler tarihi, siyaset, uluslararası ilişkiler ve toplumsal konular üzerine çalışmalarıyla tanındı. Kitapları ve televizyon programlarıyla kamuoyunda tartışılan isimlerden biri oldu.
- 2013 – Nejat UygurNejat Uygur, Türk tiyatrosunun en sevilen komedi oyuncularından biridir. 1927’de Kilis’te doğdu. Tiyatro yaşamına genç yaşlarda başladı ve kendi tiyatro topluluğunu kurdu. Uzun yıllar sahnelerde kaldı. Halkın günlük yaşamından, aile ilişkilerinden ve toplumsal olaylardan beslenen mizahi oyunlarıyla geniş bir izleyici kitlesine ulaştı. Türk tiyatrosunda kendine özgü bir anlatım ve oyunculuk tarzı geliştirdi.
- 2017 – Naim SüleymanoğluNaim Süleymanoğlu, Türk spor tarihinin en büyük haltercilerinden biridir. 1967’de Bulgaristan’da doğdu. Cep Herkülü lakabıyla tanındı. Olimpiyat Oyunları’nda Türkiye adına üç altın madalya kazandı. Dünya ve Avrupa şampiyonlukları elde etti. Kendi sıkletinde birçok dünya rekoruna imza attı. Halter tarihinde kendi vücut ağırlığının çok üzerinde kaldırışlar yapmasıyla efsaneleşti. 18 Kasım 2017’de hayatını kaybetti.
- 2018 – Erdin BircanErdin Bircan, Türk iş insanı ve siyasetçidir. Cumhuriyet Halk Partisi’nde siyaset yaptı ve Edirne milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görev aldı.
Dünyadan Hayatını Kaybedenler
- 1794 – Jacques François DugommierJacques François Dugommier, Fransız generaldir. Fransız Devrimi sırasında Cumhuriyet ordusunda görev yaptı. İspanya’ya karşı yürütülen askerî harekâtlarda önemli rol oynadı. 1794’te savaş sırasında hayatını kaybetti.
- 1830 – Adam WeishauptAdam Weishaupt, Alman filozof ve hukuk profesörüdür. 1776’da Bavyera’da Illuminati adlı gizli topluluğu kurdu. Aydınlanma düşüncesinden etkilenen topluluk, dinî ve siyasi otoriteyi sorgulayan fikirleriyle tanındı. Daha sonraki yıllarda Illuminati, çeşitli komplo teorilerinin de merkezinde yer aldı.
- 1886 – Chester A. ArthurChester Alan Arthur, Amerika Birleşik Devletleri’nin 21. başkanıdır. 1881-1885 yılları arasında başkanlık yaptı. Başkanlık döneminde kamu hizmetlerinde reform yapılması ve devlet memurluğunda liyakat sisteminin geliştirilmesi yönünde adımlar atıldı.
- 1922 – Marcel ProustMarcel Proust, Fransız romancı ve deneme yazarıdır. Modern dünya edebiyatının en önemli yazarlarından biri kabul edilir. En tanınmış eseri Kayıp Zamanın İzinde adlı roman dizisidir. Hafıza, zaman, aşk, toplum ve insan psikolojisi üzerine derinlikli anlatımıyla edebiyat tarihinde önemli bir yer edindi. 18 Kasım 1922’de Paris’te hayatını kaybetti.
- 1941 – Walther NernstWalther Nernst, Alman fizikçi ve kimyagerdir. Termodinamik alanındaki çalışmalarıyla tanındı. Özellikle termodinamiğin üçüncü yasasıyla ilişkilendirilen bilim insanıdır. 1920’de Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı.
- 1952 – Paul ÉluardPaul Éluard, Fransız şairdir. Sürrealist edebiyat hareketinin önemli temsilcilerinden biri oldu. Şiirlerinde aşk, özgürlük, barış ve insanlık konularını işledi. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sırasında direniş hareketine verdiği destekle de tanındı.
- 1962 – Niels BohrNiels Bohr, Danimarkalı fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibidir. Atom yapısı ve kuantum teorisi üzerine yaptığı çalışmalarla modern fiziğin gelişimine büyük katkı sağladı. Atom modelinin geliştirilmesinde önemli rol oynadı. 1922’de Nobel Fizik Ödülü kazandı. 18 Kasım 1962’de hayatını kaybetti.
- 1976 – Man RayMan Ray, Amerikalı fotoğrafçı, ressam ve sanatçıdır. Dadaizm ve sürrealizm akımlarının önemli temsilcilerinden biri oldu. Fotoğraf sanatında geliştirdiği yenilikçi tekniklerle tanındı. Özellikle fotoğrafı yalnızca gerçekliği kaydeden bir araç olarak değil, sanatsal bir ifade biçimi olarak ele aldı.
- 1977 – Kurt SchuschniggKurt Schuschnigg, Avusturyalı siyasetçidir. 1934-1938 yılları arasında Avusturya Şansölyesi olarak görev yaptı. Almanya’nın Avusturya üzerindeki baskısına karşı ülkesinin bağımsızlığını korumaya çalıştı. 1938’de Nazi Almanyası’nın Avusturya’yı ilhak etmesiyle görevinden uzaklaştırıldı.
- 1991 – Gustáv HusákGustáv Husák, Slovak komünist siyasetçi ve Çekoslovakya’nın eski devlet başkanıdır. 1969-1987 yılları arasında ülkenin en etkili siyasi liderlerinden biri oldu. Prag Baharı’nın ardından kurulan siyasi düzende önemli rol oynadı.
- 1994 – Cab CallowayCab Calloway, Amerikalı caz şarkıcısı, orkestra şefi ve müzisyendir. Özellikle swing döneminin en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir. Sahne enerjisi, kendine özgü dansları ve müzik yorumuyla tanındı. Minnie the Moocher adlı şarkısı en bilinen eserleri arasındadır.
- 1999 – Paul BowlesPaul Bowles, Amerikalı yazar, besteci ve gezgindir. Özellikle Fas’ta geçirdiği yıllar ve Fas kültürünü eserlerine taşımasıyla tanındı. En bilinen romanı Çölde Çaydır. Eserlerinde yabancılaşma, kültürel farklılıklar ve insan psikolojisi gibi konuları ele aldı.
- 2002 – James CoburnJames Coburn, Amerikalı sinema oyuncusudur. Aksiyon, western ve dram türündeki filmlerde rol aldı. The Magnificent Seven, The Great Escape ve Affliction gibi yapımlarla tanındı. 1999’da Affliction filmindeki performansıyla En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Oscar’ını kazandı.
- 2003 – Michael KamenMichael Kamen, Amerikalı besteci, orkestra şefi ve müzik yapımcısıdır. Sinema müzikleriyle tanındı. Die Hard, Lethal Weapon ve Robin Hood: Prince of Thieves gibi filmlerin müziklerinde imzası bulunur. Rock müzik sanatçılarıyla yaptığı iş birlikleriyle de bilinir.
- 2004 – Robert Fox BacherRobert Fox Bacher, Amerikalı fizikçidir. Nükleer fizik ve atom enerjisi alanındaki çalışmalarıyla tanındı. Manhattan Projesi kapsamında görev alan bilim insanlarından biriydi.
- 2004 – Cy ColemanCy Coleman, Amerikalı besteci, caz piyanisti ve söz yazarıdır. Broadway müzikalleri için bestelediği eserlerle tanındı. Amerikan müzikal tiyatrosunun önemli isimlerinden biri kabul edilir.
- 2007 – Ellen PreisEllen Preis, Avusturyalı eskrimcidir. Olimpiyat Oyunları’nda ve uluslararası müsabakalarda elde ettiği başarılarla tanındı. Kadın eskriminin öncü sporcularından biri olarak kabul edilir.
- 2016 – Sharon JonesSharon Jones, Amerikalı soul ve funk şarkıcısıdır. Sharon Jones & The Dap-Kings grubunun solisti olarak tanındı. Güçlü sesi ve klasik soul müziğini yeniden canlandıran yorumuyla müzik dünyasında önemli bir yer edindi.
- 2019 – Norodom Buppha DeviNorodom Buppha Devi, Kamboçya kraliyet ailesinin üyesi, balerin ve siyasetçidir. Geleneksel Kamboçya dansının dünyaya tanıtılmasında önemli rol oynadı. Kraliyet Bale Topluluğu’nun gelişimine katkı sağladı.
18 Kasım Tarihinin Tarihî Açısından Önemi
18 Kasım, farklı ülkelerin tarihinde birbirinden oldukça farklı gelişmelerin yaşandığı bir gündür. Bu tarihte savaşlar sona ermiş, devletler bağımsızlıklarını ilan etmiş, bilim ve teknoloji alanında yenilikler ortaya çıkmış, edebiyat ve sanat dünyasına önemli isimler katılmıştır.
Özellikle şu olaylar 18 Kasım tarihini dünya tarihinde dikkat çekici hâle getirmektedir:
- Osmanlı ve Türkiye tarihi: Kanije Zaferi, Abdülmecid Efendi’nin halife seçilmesi, Ankara Radyosu’nun yayına başlaması ve İstanbul Üniversitesi’nin açılması.
- Bağımsızlık mücadeleleri: Haiti Devrimi’nin son büyük savaşı ve Letonya’nın bağımsızlığını ilan etmesi.
- Bilim ve teknoloji: Standart saat dilimlerinin uygulanması, tuşlu telefonların kullanıma sunulması ve NASA’nın Mars araştırmaları.
- Sanat ve kültür: Mark Twain’in ilk büyük başarısı, Mickey Mouse’un sesli filmle tanıtılması ve Calvin ve Hobbes’un yayımlanmaya başlaması.
- Dünya tarihi: Somme Muharebesi’nin sona ermesi, Jonestown Katliamı ve King’s Cross metro yangını.
- Türk kültür ve sanat hayatı: Nejat Uygur, Yıldırım Gürses ve Ömer Lütfi Mete gibi önemli isimlerin hayatını kaybetmesi.
- Türk spor tarihi: Naim Süleymanoğlu’nun aramızdan ayrılması.
18 Kasım’da Anılan Özel Günler
- Letonya Bağımsızlık GünüLetonya, 18 Kasım 1918’de bağımsızlığını ilan ettiği için bu tarihi millî bayram olarak kutlar.
- Umman Millî GünüUmman’da 18 Kasım, ülkenin modern tarihini ve devlet geleneğini simgeleyen millî gün olarak anılır.
- Haiti Ordusu ve Zafer GünüHaiti’de 18 Kasım, 1803’teki Vertières Zaferi’nin anıldığı önemli günlerden biridir.
18 Kasım Hakkında Kısa Tarih Takvimi
| Yıl | Olay |
|---|---|
| 1421 | Hollanda’da Aziz Elizabeth sel felaketi |
| 1477 | İngiltere’de ilk tarihli basılı kitap |
| 1583 | Saint Benoit Mektebi’nin açılması |
| 1601 | Kanije Zaferi |
| 1626 | Aziz Petrus Bazilikası’nın kutsanması |
| 1803 | Vertières Muharebesi |
| 1865 | Mark Twain’in öyküsünün yayımlanması |
| 1872 | Susan B. Anthony’nin tutuklanması |
| 1883 | Kuzey Amerika’da standart saat dilimleri |
| 1903 | Panama Kanalı anlaşması |
| 1916 | Somme Muharebesi’nin sona ermesi |
| 1918 | Letonya’nın bağımsızlığı |
| 1922 | Abdülmecid Efendi’nin halife seçilmesi |
| 1927 | Ankara Radyosu’nun yayına başlaması |
| 1928 | Steamboat Willie’nin gösterimi |
| 1933 | İstanbul Üniversitesi’nin açılması |
| 1947 | Yeni Zelanda Ballantyne’s yangını |
| 1963 | Tuşlu telefonların kullanıma sunulması |
| 1978 | Jonestown Katliamı |
| 1985 | Calvin ve Hobbes’un yayımlanmaya başlaması |
| 1987 | King’s Cross metro yangını |
| 1999 | Texas A&M öğrenci ateşi faciası |
| 2007 | Ukrayna Zasyadko maden faciası |
| 2013 | NASA’nın MAVEN uzay aracının fırlatılması |
| 2020 | Utah’taki gizemli metal monolitin keşfi |
18 Kasım, dünya ve Türkiye tarihinde birçok önemli olaya, doğuma ve ölüme sahne olmuş bir gündür. Yukarıda kronolojik ve detaylı şekilde olaylar, doğumlar ve ölümler yer almaktadır. Bu tarih, hem millî hem de uluslararası ölçekte anılmaya değer gelişmelere sahne olmuştur.
Yorumlar
Yorum Gönder
Fikirlerinizi paylaşırsanız sevinirim.