Tarihte Bugün 17 Kasım

 

Tarihte Bugün 17 Kasım

17 Kasım Tarihte Bugün: Türkiye’de ve Dünyada Yaşanan Önemli Olaylar, Doğanlar ve Ölenler

17 Kasım, tarih boyunca siyasi dönüşümler, savaşlar, bilimsel ilerlemeler, kültürel gelişmeler ve toplumsal mücadelelerle dolu bir gündür. Osmanlı Devleti’nin son padişahının İstanbul’dan ayrıldığı, İngiltere’de Elizabeth döneminin başladığı, Süveyş Kanalı’nın açıldığı, Avrupa’da komünist rejimlerin çöküşüne yol açan Kadife Devrim’in başladığı ve birçok başka önemli gelişmenin yaşandığı bu tarih, hem Türkiye hem de dünya tarihi açısından özel bir yere sahiptir.

Türkiye’de 17 Kasım Tarihinde Yaşanan Önemli Olaylar

1808 – IV. Mustafa’nın öldürülmesi
29. Osmanlı padişahı IV. Mustafa, kardeşi II. Mahmud’un emriyle boğdurularak hayatını kaybetti. Yeniçerilerin onu yeniden tahta çıkarma girişimi endişesi bu karara yol açmıştı. Bu olay, Osmanlı’da taht mücadelelerinin ve Alemdar Mustafa Paşa döneminin kritik noktalarından biri olarak tarihe geçti.

1877 – Rus birliklerinin Kars’a saldırısı
93 Harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Rus ordusu Kars civarında harekât başlattı. Doğu Anadolu’daki bu mücadeleler, savaşın seyrini ve sonrasındaki toprak kayıplarını etkileyen önemli gelişmeler arasındaydı.

1911 – Çakırcalı Mehmet Efe’nin ölümü
Ege bölgesinin ünlü efelerinden Çakırcalı Mehmet Efe, Nazilli’de güvenlik güçleriyle girdiği çatışmada hayatını kaybetti.

1914 – Trabzon’un bombalanması
I. Dünya Savaşı sırasında Rus İmparatorluğu Trabzon’u bombalamaya başladı. Bu olay, Karadeniz cephesindeki çatışmaların erken dönem örneklerinden biriydi.

1918 – Bakü’nün işgali ve İzmit çevresindeki gelişmeler
İngiliz kuvvetleri Bakü’ye girdi. Aynı dönemde İzmit ve çevresinde işgale karşı ilk protestolar ile Müdafaa-i Hukuk hazırlıkları başladı.

1922 – VI. Mehmet Vahdettin’in İstanbul’dan ayrılması
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırmasının ardından son Osmanlı padişahı VI. Mehmet Vahdettin, 17 Kasım sabahı İngiliz savaş gemisi HMS Malaya ile İstanbul’dan ayrıldı. Malta üzerinden İtalya’nın San Remo kentine yerleşti. Bu ayrılış, Osmanlı saltanatının fiilen sona ermesinin sembolik olaylarından biri olarak kabul edilir. Aynı dönemde Abdülmecid Efendi halife seçildi ve Şarköy, 2,5 yıllık Yunan işgalinden kurtuldu.

1924 – Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kuruluşu
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Refet Bele ve Adnan Adıvar gibi Milli Mücadele’nin önde gelen isimleri partinin kuruluşunda yer aldı. Genel başkanlığa Kazım Karabekir getirildi. Parti, liberal ekonomi ve yerinden yönetim gibi görüşleri savundu ancak Şeyh Sait İsyanı sonrası çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu kapsamında 1925’te kapatıldı. Bu kuruluş, çok partili hayat denemelerinin ilk önemli adımlarından biriydi.

1930 – Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın feshedilmesi
Fethi Okyar’ın genel başkanlığında kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası, kısa süren faaliyetinin ardından kendini feshetti. Atatürk’ün teşvikiyle kurulan parti, siyasi gerginlikler nedeniyle faaliyetlerini sürdüremedi.

1936 – Bruno Taut’un göreve başlaması
Alman mimar Bruno Taut, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’nde göreve başladı. Modern mimarlık anlayışının Türkiye’de tanınmasına katkı sağlayan Taut, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi binası gibi önemli projelere imza attı.

1963 – Yerel seçimler
Türkiye’de yerel yönetim seçimleri yapıldı. 1960 darbesi sonrası demokratik siyasi hayatın yeniden şekillenmesi açısından önem taşıyan bir gelişmeydi.

1967 – TBMM’de Kıbrıs gizli oturumu
Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kıbrıs’taki gelişmeleri görüşmek üzere uzun süreli gizli oturum düzenledi. Adadaki Türk toplumunun güvenliği ve olası tedbirler ele alındı.

1972 – Türkiye Ulusal Kadınlar Partisi’nin kuruluşu
Türkiye’de ilk kadın partisi olan Türkiye Ulusal Kadınlar Partisi kuruldu.

1995 – Osman Hamdi Bey tablosunun satışı
Osman Hamdi Bey’in “Yeşil Türbe” tablosu İngiltere’de yüksek bir fiyata satıldı. Türk resim sanatının uluslararası değerini gösteren bir gelişmeydi.

1999 – Avrupa Şampiyonası’na katılım hakkı
Türkiye millî futbol takımı, İrlanda’yı yenerek 2000 Avrupa Futbol Şampiyonası finallerine katılma hakkı kazandı.

2003 – İstanbul sinagog saldırıları
İstanbul’da sinagoglara yönelik bombalı saldırılar düzenlendi.

2015 – Hükümet kurma görevi
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 64. Hükümeti kurma görevini Ahmet Davutoğlu’na verdi.

2016 – Siirt maden kazası
Siirt’in Şirvan ilçesindeki bakır madeninde meydana gelen kaza sonucu 16 işçi hayatını kaybetti.

2017 – NATO tatbikatından çekilme
Norveç’teki NATO tatbikatında yaşanan olaylar nedeniyle Türk askerleri geri çekildi.

2019 – Yıldız Kenter’in vefatı
Türk tiyatrosunun efsane ismi Yıldız Kenter, 91 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti. Devlet Sanatçısı unvanına sahip olan Kenter, kardeşi Müşfik Kenter ile birlikte Türk tiyatrosuna büyük katkı sağlamıştı.

2023 – Metin Uca’nın vefatı
Yazar ve sunucu Metin Uca hayatını kaybetti.

Dünyada 17 Kasım Tarihinde Yaşanan Önemli Olaylar

284 – Diocletianus’un imparator ilan edilmesi
Diocletianus, Roma ordusunun desteğiyle imparator oldu. Daha sonra Tetrarşi sistemini geliştirerek imparatorluğun yönetimini yeniden düzenledi.

1558 – I. Elizabeth’in tahta çıkışı
İngiltere Kraliçesi I. Mary’nin ölümü üzerine üvey kız kardeşi I. Elizabeth tahta çıktı. Elizabeth dönemi, İngiltere’nin kültürel, ekonomik ve denizcilik alanlarında yükseliş yaşadığı altın çağ olarak kabul edilir. William Shakespeare’in eserlerini verdiği dönem de bu yıllara rastlar.

1800 – ABD Kongresi’nin Capitol’de toplanması
Amerika Birleşik Devletleri Kongresi, Washington’daki henüz tamamlanmamış Capitol binasında ilk kez toplandı.

1831 – Ekvador ve Venezuela’nın bağımsızlığı
Ekvador ve Venezuela, Büyük Kolombiya’dan ayrılarak bağımsızlıklarını ilan etti.

1869 – Süveyş Kanalı’nın açılışı
Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlayan Süveyş Kanalı, görkemli bir törenle resmen açıldı. Yaklaşık on yıllık inşaatın ardından tamamlanan kanal, Avrupa ile Asya arasındaki deniz yolunu binlerce kilometre kısalttı. Ferdinand de Lesseps’in öncülüğünde gerçekleştirilen proje, dünya ticaretini köklü biçimde değiştirdi. Açılışa Fransa İmparatoriçesi Eugénie de katıldı.

1913 – Panama Kanalı’ndan ilk gemi geçişi
Panama Kanalı’ndan ilk gemi geçişiyle ilgili tarihsel gelişmeler yaşandı. Resmî açılış 1914’te gerçekleşti.

1918 – İngilizlerin Bakü’ye girişi
Birinci Dünya Savaşı sonrasında İngiliz kuvvetleri petrol kaynaklarıyla stratejik öneme sahip Bakü’ye girdi.

1933 – ABD-Sovyetler Birliği diplomatik ilişkileri
Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği’ni resmen tanıdı ve diplomatik ilişkiler kuruldu.

1939 – Prag’daki öğrenci olayları
Nazi işgali altındaki Çekoslovakya’da Jan Opletal’ın ölümünün ardından çıkan öğrenci gösterilerine karşılık 9 öğrenci idam edildi, üniversiteler kapatıldı ve 1200’den fazla öğrenci toplama kamplarına gönderildi. Bu olay, Uluslararası Öğrenciler Günü’nün kökenini oluşturdu.

1965 – Ia Drang Vadisi Muharebesi
Vietnam Savaşı’nın önemli erken dönem çatışmalarından biri olan Ia Drang Vadisi Muharebesi’nin kritik aşamaları yaşandı.

1968 – Heidi Game
ABD televizyon tarihinde unutulmaz bir olay yaşandı. New York Jets-Oakland Raiders maçının son dakikaları yerine Heidi filmi yayınlandı ve maçta yaşanan geri dönüş izlenemedi. Bu olay “Heidi Game” olarak anılır.

1970 – Lunokhod 1’in Ay’a inmesi
Sovyetler Birliği’nin Luna 17 görevi kapsamında Lunokhod 1 adlı uzaktan kumandalı gezgin araç Ay yüzeyine indi. Başka bir gök cisminde ilk başarılı rover göreviydi. Aynı dönemde Douglas Engelbart bilgisayar faresi için ilk patenti aldı.

1973 – Nixon’ın açıklaması ve Atina Politeknik Ayaklanması
ABD Başkanı Richard Nixon, Watergate skandalı sırasında “Ben bir dolandırıcı değilim” açıklamasını yaptı. Aynı gün Yunanistan’da Atina Politeknik Ayaklanması askerî müdahaleyle kanlı biçimde bastırıldı. Tankın üniversite kapısını kırmasıyla sona eren olay, diktatörlüğe karşı direnişin sembolü oldu.

1989 – Kadife Devrim’in başlaması
Çekoslovakya’da Prag’da öğrenciler komünist rejime karşı kitlesel protesto düzenledi. Berlin Duvarı’nın yıkılışından kısa süre sonra başlayan barışçıl hareket, komünist yönetimin sonunu getirdi. Václav Havel önderliğindeki süreç Kadife Devrim olarak anılır.

1997 – Luksor Katliamı
Mısır’ın Luksor kentinde Hatşepsut Tapınağı’nı ziyaret eden turistlere yönelik saldırıda 62 kişi hayatını kaybetti.

2003 – Arnold Schwarzenegger’in vali olması
Arnold Schwarzenegger, Kaliforniya Valisi olarak yemin etti.

2006 – Röntgenyum elementinin adlandırılması
Atom numarası 111 olan yapay elemente resmen Röntgenyum adı verildi.

2013 – Sebastian Vettel’in rekoru
Sebastian Vettel, Formula 1’de üst üste 8. zaferini kazandı.

2017 – Kafa nakli deneyi açıklaması
İtalyan cerrah Sergio Canavero ve ekibinin kadavra üzerinde kafa nakli gerçekleştirdiğine dair açıklamalar gündeme geldi.

2020 – Christopher Krebs’in görevden alınması
ABD’de seçim güvenliği yetkilisi Christopher Krebs görevden alındı.

17 Kasım’da Doğan Önemli Kişiler

Türkiye’de doğanlar

  • 1870: İbnülemin Mahmut Kemal İnal (tarihçi, yazar, biyografi araştırmacısı)
  • 1939/1940: Âşık Mahzuni Şerif (halk ozanı, asıl adı Şerif Cırık)
  • 1958: Nursel Aydoğan (siyasetçi)
  • 1978: Ferit Aktuğ (oyuncu)
  • 1992: Erdem Kaynarca (oyuncu)
  • Diğer isimler arasında Özgür İleri, Musa Çağıran, Alim Öztürk gibi sporcular ve sanatçılar yer alır.

Dünyada doğanlar

  • 9: Vespasian (Roma İmparatoru, Flavius Hanedanı kurucusu)
  • 1749: Nicolas Appert (konserve teknolojisinin öncüsü)
  • 1755: XVIII. Louis (Fransa Kralı)
  • 1831: Manuel Antônio de Almeida (Brezilyalı yazar)
  • 1866: Voltairine de Cleyre (Amerikalı anarşist yazar)
  • 1867: Henri Gouraud (Fransız general)
  • 1887: Bernard Montgomery (İngiliz mareşal)
  • 1901: Lee Strasberg (Method oyunculuk eğitmeni)
  • 1902: Eugene Wigner (Nobel ödüllü fizikçi)
  • 1906: Soichiro Honda (Honda Motor kurucusu)
  • 1920: Gemini Ganesan (Hintli aktör)
  • 1925: Rock Hudson (Amerikalı aktör)
  • 1942: Martin Scorsese (film yönetmeni – Taxi Driver, Goodfellas, Raging Bull)
  • 1944: Danny DeVito (oyuncu, yönetmen)
  • 1952: Cyril Ramaphosa (Güney Afrika Cumhurbaşkanı)
  • 1960: RuPaul (drag ikonu ve sunucu)
  • 1966: Jeff Buckley (müzisyen) ve Sophie Marceau (oyuncu)
  • 1978: Rachel McAdams (Kanadalı oyuncu)
  • 1987: Kat DeLuna (şarkıcı) ve Nani (futbolcu)
  • 1997: Kim Yugyeom (Güney Koreli şarkıcı)

17 Kasım’da Hayatını Kaybeden Önemli Kişiler

Türkiye’de ölenler

  • 1808: IV. Mustafa (Osmanlı padişahı)
  • 1982: Suat Taşer (şair, yazar, tiyatro oyuncusu)
  • 1984: Ercüment Behzat Lav (şair ve tiyatro sanatçısı)
  • 1993: Günay Sağun (ressam)
  • 2015: Atilla Arcan (oyuncu ve komedyen)
  • 2016: Mete Dönmezer (oyuncu ve seslendirme sanatçısı)
  • 2018: Metin Türel (futbolcu ve teknik direktör)
  • 2019: Yıldız Kenter (tiyatro ve sinema sanatçısı) ve Jale Birsel
  • 2023: Metin Uca (yazar ve sunucu)

Dünyada ölenler

  • 375: I. Valentinianus (Roma İmparatoru)
  • 1558: I. Mary (İngiltere Kraliçesi, Kanlı Mary)
  • 1624: Jakob Böhme (Alman mistik filozof)
  • 1794: Jacques François Dugommier (Fransız general)
  • 1796: II. Katerina (Büyük Katerina, Rusya İmparatoriçesi)
  • 1907: Lord Kelvin (William Thomson – fizikçi)
  • 1917: Auguste Rodin (Fransız heykeltıraş – Düşünen Adam)
  • 1928: Lala Lajpat Rai (Hint bağımsızlık lideri)
  • 1929: Herman Hollerith (veri işleme öncüsü)
  • 1959: Heitor Villa-Lobos (Brezilyalı besteci)
  • 2000: Louis Néel (Nobel ödüllü fizikçi)
  • 2006: Ferenc Puskás (Macar futbol efsanesi)
  • 2012: Bal Thackeray (Hint siyasetçi)
  • 2013: Doris Lessing (Nobel Edebiyat Ödüllü yazar)

17 Kasım’ın Özel Günleri

17 Kasım, Uluslararası Öğrenciler Günü (International Students’ Day) olarak anılır. Kökeni 1939’da Nazi işgali altındaki Çekoslovakya’da yaşanan öğrenci gösterilerine ve sonrasındaki baskılara dayanır. Ayrıca Dünya Coğrafi Bilgi Sistemleri Günü, Guinness Dünya Rekorları Günü, Akciğer Kanseri Farkındalık Günü ve Dünya Prematüre Farkındalık Günü gibi çeşitli farkındalık günleriyle de ilişkilendirilir.

Kısa Kronoloji

  • 284: Diocletianus imparator oldu
  • 1558: I. Elizabeth tahta çıktı
  • 1800: ABD Kongresi Capitol’de toplandı
  • 1869: Süveyş Kanalı açıldı
  • 1922: Vahdettin İstanbul’dan ayrıldı, Şarköy kurtuldu
  • 1924: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu
  • 1930: Serbest Cumhuriyet Fırkası feshedildi
  • 1933: ABD-Sovyet ilişkileri kuruldu
  • 1939: Prag öğrenci olayları
  • 1970: Lunokhod 1 Ay’a indi
  • 1973: Nixon açıklaması ve Atina Politeknik
  • 1989: Kadife Devrim başladı
  • 1997: Luksor Katliamı
  • 1999: Türkiye EURO 2000’e katıldı
  • 2003: Schwarzenegger vali oldu
  • 2019: Yıldız Kenter vefat etti

17 Kasım, Osmanlı tarihinin kapanış sürecinden dünya ticaretinin dönüşümüne, demokrasi mücadelelerinden bilimsel atılımlara kadar geniş bir yelpazede iz bırakmış bir gündür. Martin Scorsese, Âşık Mahzuni Şerif, Auguste Rodin ve Yıldız Kenter gibi isimlerin doğum veya ölüm yıl dönümü olması da günü kültürel açıdan zenginleştirir.

Yorumlar

Popüler Yayınlar

Kıssadan Hisse Hikayeler 2

Ece Evren - Geçmişten Gelen Adam Kitap Tanıtımı

Emek Hırsızlığında Son Nokta

İçeriklerim Kopyalanıyor