Tarihte Bugün 24 Eylül

24 Eylül Tarihte Bugün: Dünya ve Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar, Doğumlar ve Ölümler

24 Eylül, Gregoryen takvimine göre yılın 267. günüdür (artık yıllarda 268.). Bu tarih, dünya ve Türkiye tarihinde siyaset, savaş, bilim, edebiyat, sanat, havacılık, uzay araştırmaları ve toplumsal mücadeleler açısından son derece yoğun bir gündür.

24 Eylül’de Dünyada Yaşanan Önemli Olaylar

787 – İkinci İznik Konsili yeniden toplandı

24 Eylül 787’de Bizans İmparatorluğu döneminde İkinci İznik Konsili (Yedinci Ekümenik Konsil) İznik’te (bugünkü İznik, Türkiye) Hagia Sophia kilisesinde toplandı. Konsil, Hristiyan dünyasında uzun süre devam eden ikonoklazm (dinî tasvirlerin ve ikonaların kullanılmasına karşı çıkılması) tartışmasının kritik dönüm noktalarından biriydi. 8. yüzyılda Bizans’ta kiliselerdeki ikonaların putperestlik olduğu düşüncesi güçlenmiş, birçok dinî tasvir yok edilmişti. İkonaları savunanlarla karşı çıkanlar arasındaki mücadele yalnızca dinî değil, aynı zamanda siyasi bir mesele hâline gelmişti. 787’de alınan kararlarla ikonaların Hristiyan ibadet hayatındaki yeri yeniden kabul edildi. Bu nedenle 24 Eylül 787, Bizans ve Hristiyanlık tarihinin önemli tarihlerinden biri olarak kabul edilir.

1566 – II. Selim Osmanlı tahtına çıktı

24 Eylül 1566, Osmanlı tarihi açısından son derece önemli bir gündür. Kanuni Sultan Süleyman’ın 7 Eylül 1566’da Zigetvar Seferi sırasında ölmesinin ardından oğlu II. Selim (Sarı Selim) Osmanlı padişahı oldu. Osmanlı Devleti’nin 11. padişahı olan II. Selim, babasının aksine seferlere bizzat katılmadı. Döneminde devlet yönetiminde özellikle Sokullu Mehmed Paşa büyük ağırlık kazandı. II. Selim döneminde Kıbrıs’ın fethi gerçekleşti ve 1571’de İnebahtı Deniz Savaşı yapıldı. 24 Eylül 1566, Osmanlı tarihinde önemli bir taht değişikliğini ve yönetimde saray ile güçlü vezirlerin ağırlığının arttığı dönemin başlangıcını simgeler.

1568 – San Juan de Ulúa Deniz Savaşı

24 Eylül 1568’de İspanyol kuvvetleri ile İngiliz denizciler arasında San Juan de Ulúa Muharebesi meydana geldi. Çatışma, Yeni İspanya’daki Veracruz yakınlarında gerçekleşti. İngiliz denizci ve tüccar John Hawkins ile Francis Drake’in de içinde bulunduğu İngiliz filosu, İspanyollarla karşı karşıya geldi. İspanyol kuvvetleri İngiliz filosunu yenilgiye uğrattı. Bu olay, İngiltere ile İspanya arasındaki ilişkilerin giderek bozulduğu dönemin önemli deniz çatışmalarından biri oldu.

1645 – Rowton Heath Muharebesi

İngiliz İç Savaşı sırasında 24 Eylül 1645’te Rowton Heath Muharebesi yapıldı. Parlamentocular ile Kral I. Charles’a bağlı Kraliyetçi güçler arasındaki savaşta Parlamentocu kuvvetler galip geldi. Savaş, İngiliz İç Savaşı’nın krallık yanlısı kuvvetlerin giderek zayıfladığı dönemlerinden birinde meydana geldi.

1789 – ABD’de Yüksek Mahkeme sisteminin temeli atıldı

24 Eylül 1789’da Amerika Birleşik Devletleri Kongresi Judiciary Act of 1789 olarak bilinen yasayı kabul etti. Bu yasa, ABD federal yargı sisteminin temel yapısını oluşturdu. Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi’nin örgütlenmesi düzenlendi, federal mahkemelerin yapısı ve görev alanları belirlendi. Ayrıca Adalet Bakanı makamı ihdas edildi. ABD’de federal hukuk sisteminin kurumsallaşması açısından bu tarih son derece önemlidir.

1830 – Belçika’da Geçici Hükûmet kuruldu

24 Eylül 1830’da Belçika’daki bağımsızlık hareketinin ardından ileri gelenlerden oluşan bir Geçici Hükûmet Komitesi oluşturuldu. Belçika, o dönemde Hollanda Krallığı’nın yönetimi altındaydı. Belçika Devrimi’nin gelişmesiyle birlikte Hollanda’dan ayrılma süreci başladı ve birkaç ay içerisinde bağımsız Belçika devletinin kuruluşuna giden yol açıldı.

1841 – Sarawak’ın yönetimi James Brooke’a bırakıldı

24 Eylül 1841’de Brunei Sultanlığı, Sarawak üzerindeki yönetimi İngiliz maceracı James Brooke’a bıraktı. Brooke, daha sonra bölgede “Beyaz Rajalar” olarak bilinen hanedanın temelini oluşturdu. Bu gelişme, Güneydoğu Asya’da Avrupa sömürgeciliğinin yayılması bakımından önemli sonuçlar doğurdu.

1846 – Monterrey Meksika-Amerika Savaşı sırasında ABD’nin eline geçti

24 Eylül 1846’da General Zachary Taylor komutasındaki Amerikan kuvvetleri, Meksika-Amerika Savaşı sırasında Monterrey’i ele geçirdi. Monterrey’in düşmesi, savaşın önemli askerî gelişmelerinden biri oldu. Savaş sonucunda Meksika, bugünkü ABD’nin güneybatısındaki çok geniş topraklarını kaybetti.

1852 – İlk motorlu yolcu taşıyan hava gemisi uçuşu

24 Eylül 1852, havacılık tarihinin en ilginç tarihlerinden biridir. Fransız mucit Henri Giffard, bu tarihte buhar motoruyla çalışan bir hava gemisiyle uçuş gerçekleştirdi. Giffard’ın hava gemisi yaklaşık 44 metre uzunluğundaydı ve küçük bir buhar motoru kullanıyordu. Paris ile Trappes arasında gerçekleştirilen uçuş yaklaşık 27 kilometrelik bir mesafeyi kapsıyordu. Bu uçuş, insanın havada yalnızca rüzgârın yönüne bağlı kalmadan motor gücüyle yönlendirilebilir bir hava aracı kullanması bakımından havacılık tarihinde önemli bir aşamaydı.

1869 – “Black Friday” altın krizi

24 Eylül 1869’da ABD finans tarihinde Black Friday – Kara Cuma olarak bilinen büyük altın spekülasyonu yaşandı. Finansçılar Jay Gould ve James Fisk, altın piyasasını kontrol ederek büyük kâr elde etmeye çalıştı. Piyasadaki spekülasyonun büyümesi üzerine ABD Başkanı Ulysses S. Grant yönetimi altın satışına müdahale etti. Hazine’nin piyasaya altın sürmesiyle altın fiyatları hızla düştü. Sonuç olarak çok sayıda yatırımcı büyük kayıplar yaşadı ve olay ABD finans piyasalarının tarihindeki en meşhur spekülasyonlardan biri hâline geldi.

1877 – Şiroyama Muharebesi

24 Eylül 1877’de Japonya’da Şiroyama Muharebesi gerçekleşti. Bu savaş, Satsuma İsyanı’nın son büyük çatışmasıydı. İmparatorluk Japon Ordusu, geleneksel samuray sınıfının temsilcilerinden Saigō Takamori önderliğindeki isyancıları kuşattı. Çatışmanın sonunda isyancı kuvvetler tamamen yenildi. Satsuma İsyanı’nın sona ermesiyle Japonya’da merkezi imparatorluk yönetiminin gücü daha da arttı ve samuray sınıfının eski siyasi ve askerî ağırlığı büyük ölçüde ortadan kalktı.

1890 – Mormon Kilisesi çok eşlilik uygulamasından vazgeçti

24 Eylül 1890’da İsa Mesih’in Son Zaman Azizler Kilisesi, çok eşlilik uygulamasından resmen vazgeçtiğini ilan etti. Bu karar, ABD hükümeti ile Mormon topluluğu arasında uzun yıllardır devam eden siyasi ve hukuki çatışmaların önemli aşamalarından biriydi. Karar daha sonra Amerikan hukuk sistemiyle ilişkilerin normalleşmesinde önemli rol oynadı.

1906 – Devils Tower ABD’nin ilk ulusal anıtı oldu

ABD Başkanı Theodore Roosevelt, 24 Eylül 1906’da Wyoming’deki Devils Tower oluşumunu Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk Ulusal Anıtı ilan etti. Devils Tower, Wyoming’de yükselen çok büyük ve dikkat çekici bir kaya oluşumudur. Roosevelt’in kararı, ABD’de doğal ve kültürel varlıkların federal düzeyde korunmasına ilişkin yeni bir dönemin başlangıcı açısından önemlidir.

1906 – Atlanta Irk Ayaklanması

Aynı gün ABD’nin Atlanta kentinde ciddi bir ırksal şiddet olayı meydana geldi. Siyah Amerikalılara yönelik suçlamalar ve yayılan söylentiler ortamında beyaz kalabalıkların saldırıları başladı. Olaylarda çok sayıda kişi öldü ve yaralandı; siyahların işyerleri ve evleri zarar gördü. Atlanta olayları, 20. yüzyılın başlarında ABD’nin güneyindeki ırk ayrımcılığının ve toplumsal gerilimin ne kadar ağır olduğunu gösteren olaylardan biri olarak tarihe geçti.

1922 – Bolvadin Yunan işgalinden kurtuldu

24 Eylül 1922, Türkiye açısından özellikle Afyonkarahisar ve Bolvadin için önemli bir tarihtir. Türk Kurtuluş Savaşı’nın Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi sonrasındaki ilerleyişi sırasında Bolvadin, Yunan işgalinden kurtarıldı. Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruz, Yunan ordusunun Anadolu’dan geri çekilmesiyle sonuçlanmıştı. Eylül ayında Türk ordusu Batı Anadolu’da hızla ilerledi. 24 Eylül, Bolvadin’in işgalden kurtuluş tarihi olarak kabul edilir.

1929 – Jimmy Doolittle tamamen aletlerle uçuş gerçekleştirdi

24 Eylül 1929’da Amerikalı havacı Jimmy Doolittle, havacılık tarihinde önemli bir deneme gerçekleştirdi. Doolittle, kokpit dışını görmeden, yalnızca uçağın uçuş aletlerini kullanarak kalkıştan inişe kadar uçuş yaptı. Bu deney, modern aletli uçuş sistemlerinin geliştirilmesi bakımından çok önemliydi. Özellikle sis, bulut ve kötü hava koşullarında pilotların dış görüşe bağımlılığını azaltan uçuş teknolojisinin gelişmesine katkıda bulundu.

1932 – Poona Paktı

24 Eylül 1932’de Hindistan’ın bağımsızlık mücadelesinin önemli olaylarından biri olan Poona Paktı üzerinde anlaşmaya varıldı. Anlaşma, Mahatma Gandhi ile B. R. Ambedkar arasında yürütülen tartışmaların sonucunda ortaya çıktı. Konu, Hindistan’daki kast sisteminin en alt kesimlerinde bulunan ve o dönemin diliyle “Depressed Classes” olarak adlandırılan toplulukların siyasi temsiliydi. Anlaşma, bu gruplar için eyalet yasama organlarında ayrılmış sandalye düzenlemesi getirdi. Hindistan’ın bağımsızlık ve toplumsal eşitlik tarihinin önemli belgelerinden biri olarak kabul edilir.

1940 – Berlin İngiliz uçakları tarafından bombalandı

II. Dünya Savaşı sırasında 24 Eylül 1940’ta İngiliz bombardıman uçakları Berlin’deki sanayi hedeflerine yönelik bir operasyon düzenledi. Yaklaşık 129 İngiliz bombardıman uçağı operasyona katıldı. Ancak kötü hava koşulları ve yoğun sis nedeniyle bombardımanın hedef üzerindeki etkisi sınırlı kaldı. Bu saldırı, İngiltere ile Nazi Almanyası arasındaki hava savaşının yoğunlaştığı dönemde gerçekleşti.

1941 – Japonya Pearl Harbor hakkında istihbarat toplamaya başladı

24 Eylül 1941’de Japonya’nın Hawaii’deki konsolosluğuna Pearl Harbor’daki Amerikan savaş gemilerinin konumları ve sayıları hakkında ayrıntılı bilgi toplaması yönünde talimat verildi. Bu gelişme özellikle önemlidir çünkü bundan yalnızca birkaç ay sonra, 7 Aralık 1941’de Japonya Pearl Harbor’a saldırdı. Dolayısıyla 24 Eylül 1941’deki talimat, Pearl Harbor saldırısına giden istihbarat hazırlıklarının bir parçasıydı.

1946 – Cathay Pacific kuruldu

24 Eylül 1946’da Hong Kong merkezli Cathay Pacific Airways kuruldu. Havayolu daha sonraki yıllarda Asya ile Avrupa, Amerika ve dünyanın diğer bölgeleri arasında önemli bir hava ulaşımı şirketine dönüştü.

1948 – Honda kuruldu

24 Eylül 1948’de Japonya’da Honda Motor Company kuruldu. Şirketin kurucuları Soichiro Honda ve ortaklarıydı. Honda başlangıçta küçük motorlar ve motosikletlerle büyüdü. Daha sonraki yıllarda otomobil, motosiklet, motor ve çeşitli teknolojik ürünler üreten küresel bir şirket hâline geldi.

1954 – Londra’nın ünlü Routemaster otobüsü tanıtıldı

24 Eylül 1954’te Londra’nın simgelerinden biri hâline gelecek olan AEC Routemaster otobüsünün ilk örneği tanıtıldı. Çift katlı bu otobüsler daha sonraki yıllarda Londra’nın ulaşım kültürünün sembollerinden biri hâline geldi.

1956 – Orhan Hançerlioğlu TDK ödülünü kazandı

Türkiye’de 24 Eylül 1956’da yazar Orhan Hançerlioğlu, “Ali” adlı romanıyla Türk Dil Kurumu’nun En İyi Yapıt Ödülü’nü kazandı. Bu gelişme, dönemin Türk edebiyatı açısından 24 Eylül’e kaydedilmiş önemli kültürel olaylardan biridir.

1957 – Little Rock Krizi ve Camp Nou’nun açılışı

ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower, 24 Eylül 1957’de Arkansas’ın Little Rock kentindeki Central High School’da ırk ayrımının kaldırılmasını sağlamak üzere 101. Hava İndirme Tümeni askerlerini bölgeye gönderdi. Okula siyah öğrencilerin kabul edilmesi ciddi protestolara yol açmıştı. Federal hükümet, eyalet yönetiminin direnişine rağmen mahkeme kararlarının uygulanmasını sağlamak için askerî güç kullandı. Little Rock Krizi, ABD’deki sivil haklar mücadelesinin en önemli olaylarından biri olarak tarihe geçti. Aynı gün İspanya’nın Barcelona kentindeki Camp Nou stadyumu açıldı. Stadyum, FC Barcelona’nın yeni stadı olarak hizmete girdi ve yıllar içinde Avrupa futbolunun en tanınmış stadyumlarından biri hâline geldi.

1960 – ABD’nin ilk nükleer uçak gemisi denize indirildi ve Türkiye’de Yüksek Adalet Divanı kuruldu

24 Eylül 1960’ta USS Enterprise denize indirildi. Enterprise, dünyanın ilk nükleer enerjili uçak gemisiydi. Nükleer enerji sayesinde uzun süre yakıt ikmali yapmadan operasyon yapabilmesi, deniz kuvvetleri tarihinde önemli bir teknolojik gelişmeydi. Aynı gün Türkiye’de 27 Mayıs 1960 askerî darbesinden sonra Demokrat Parti yöneticileri hakkında yargılamaları yürütmek üzere Yüksek Adalet Divanı kuruldu. Daha sonra Yassıada’da gerçekleştirilen yargılamalar Türkiye’nin siyasi tarihindeki en tartışmalı hukuk süreçlerinden biri hâline geldi.

1973 – Gine-Bissau bağımsızlığını ilan etti

24 Eylül 1973’te Gine-Bissau, Portekiz sömürge yönetiminden bağımsızlığını ilan etti. Bağımsızlık mücadelesi uzun yıllar sürmüş ve PAIGC tarafından yürütülmüştü. Portekiz’in 1974’teki Karanfil Devrimi’nden sonra bağımsızlık sürecinin uluslararası tanınması tamamlandı. 24 Eylül bugün Gine-Bissau’nun Bağımsızlık Günü olarak kutlanmaktadır.

1975 – Everest’in güneybatı yüzüne ilk tırmanış

24 Eylül 1975’te bir dağcılık ekibi Everest’in güneybatı yüzü üzerinden zirveye ulaşmayı başardı. Bu rota, Everest’in klasik sırt rotalarına göre çok daha zor teknik tırmanışlardan biri olarak kabul ediliyordu. Başarı, Himalaya dağcılığının önemli teknik başarılarından biri oldu.

1980 – İran-Irak Savaşı’nın ilk günleri

Irak’ın İran’a geniş çaplı saldırısı 22 Eylül 1980’de başladı. 24 Eylül’de savaş artık geniş çaplı biçimde devam ediyordu. Bu savaş yaklaşık sekiz yıl sürdü ve yüz binlerce insanın ölümüne yol açtı. Kimyasal silah kullanımı, şehirlerin bombalanması, petrol tesislerinin hedef alınması ve Körfez’deki tanker saldırıları savaşın önemli unsurları arasında yer aldı.

1981 – Paris Türkiye Başkonsolosluğu baskını

24 Eylül 1981’de Paris’te Türkiye’nin Paris Başkonsolosluğu’na silahlı bir saldırı ve baskın gerçekleştirildi. Saldırıyı Ermeni militan örgütü ASALA üstlendi. Baskın sırasında güvenlik görevlisi Cemal Özen öldürüldü; Başkonsolos Kaya İnal yaralandı. Saldırganlar konsolosluk binasında bulunan çok sayıda kişiyi rehin aldı. Olay, 1970’li ve 1980’li yıllarda Türk diplomatlarına ve Türkiye’nin dış temsilciliklerine yönelik Ermeni silahlı örgütlerinin gerçekleştirdiği saldırıların en dikkat çekici örneklerinden biridir.

1987 – Süleyman Demirel siyasete döndü

24 Eylül 1987’de Süleyman Demirel, Doğru Yol Partisi’nin olağanüstü kongresinde oy birliğiyle genel başkan seçildi. 12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından siyasi yasak getirilen eski siyasetçilerin yeniden aktif siyasete dönmesinin yolu, 1987’de yapılan düzenlemeler ve halkoylaması sonrasında açılmıştı. Demirel’in DYP’nin başına geçmesi, onun Türk siyasetine aktif olarak dönüşünü simgeleyen önemli gelişmelerden biri oldu.

1993 – Kamboçya’da monarşi yeniden kuruldu

24 Eylül 1993’te Kamboçya’da monarşi yeniden tesis edildi. Norodom Sihanouk, yeniden Kamboçya kralı oldu. Kamboçya bu döneme kadar savaş, Khmer Rouge yönetimi, Vietnam müdahalesi ve uzun siyasi çatışmalar yaşamıştı. Monarşinin yeniden kurulması, ülkenin iç savaş ve çatışma döneminden çıkış sürecinin önemli siyasi adımlarından biriydi.

1996 – Kapsamlı Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması imzaya açıldı, Diyarbakır Cezaevi olayı ve Zeki Müren’in ölümü

24 Eylül 1996’da Kapsamlı Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması (CTBT) Birleşmiş Milletler’de imzaya açıldı. 71 ülkenin temsilcileri ilk gün antlaşmayı imzaladı. Antlaşmanın amacı, atmosferde, uzayda, su altında ve yer altında yapılan nükleer denemeleri yasaklamaktı. Aynı gün Diyarbakır E Tipi Cezaevi’nde ciddi bir olay meydana geldi. Cezaevindeki siyasi tutuklu ve hükümlülere yönelik müdahale sonucunda 12 mahkûm hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı. Olay, Türkiye’nin yakın siyasi tarihinin en tartışmalı cezaevi olaylarından biri oldu. Aynı tarihte Türk sanat müziğinin en önemli isimlerinden Zeki Müren hayatını kaybetti. Müren, TRT İzmir Televizyonu tarafından kendisi için hazırlanan program sırasında kalp krizi geçirdi. 1931 yılında Bursa’da doğan Zeki Müren; şarkıcı, besteci, söz yazarı, oyuncu ve sahne sanatçısı olarak Türk kültüründe benzersiz bir yer edindi. Klasik Türk müziğinin geniş kitlelere ulaşmasında büyük rol oynadı. Özellikle güçlü sesi, sahne kıyafetleri, sahne üslubu, şiirleri ve besteleriyle yalnızca müzik alanında değil, Türkiye’nin popüler kültür tarihinde de etkili oldu.

2005 – Hurricane Rita ABD’yi vurdu

24 Eylül 2005’te Hurricane Rita, ABD’nin Louisiana ve Teksas bölgelerinde karaya ulaştı. Kasırga, Katrina Kasırgası’nın yarattığı büyük felaketin hemen ardından geldi. Louisiana ve Teksas’ın bazı bölgelerinde ağır hasar meydana geldi. Elektrik kesintileri, sel, bina hasarları ve geniş çaplı tahliyeler yaşandı.

2007 – Myanmar’da büyük protestolar

24 Eylül 2007’de Myanmar’ın Yangon kentinde on binlerce kişi hükûmete karşı protesto gösterilerine katıldı. Gösteriler daha sonra “Safran Devrimi” olarak anıldı. Budist rahiplerin de yoğun biçimde katıldığı gösterilerin temelinde ekonomik sorunlar, artan yaşam maliyetleri ve askeri yönetimin politikalarına yönelik hoşnutsuzluk bulunuyordu.

2008 – Thabo Mbeki istifa etti

24 Eylül 2008’de Güney Afrika Devlet Başkanı Thabo Mbeki, görevinden istifa etti. Mbeki’nin istifası, Afrika Ulusal Kongresi içindeki siyasi mücadelelerin sonucunda gerçekleşti. Yerine daha sonra Kgalema Motlanthe devlet başkanı oldu.

2009 – Pittsburgh G20 Zirvesi başladı

24 Eylül 2009’da G20 Pittsburgh Zirvesi başladı. Dünyanın en büyük ekonomilerini bir araya getiren zirvenin gündeminde 2008 küresel finans krizinin ardından ekonomik toparlanma, finansal sistemin düzenlenmesi ve uluslararası ekonomik koordinasyon bulunuyordu.

2013 – Pakistan’da büyük deprem

24 Eylül 2013’te Pakistan’ın Belucistan bölgesinde 7,7 büyüklüğünde büyük bir deprem meydana geldi. Depremin merkez üssü Awaran yakınlarındaydı. Yüzlerce insan hayatını kaybetti, çok sayıda yerleşim yeri ağır hasar gördü.

2014 – Hindistan Mars yörüngesine ulaştı

24 Eylül 2014, uzay araştırmaları tarihinde Hindistan açısından tarihi bir gündür. Hindistan’ın Mars Orbiter Mission (Mangalyaan) uzay aracı Mars’ın yörüngesine girdi. Böylece Hindistan Mars yörüngesine ulaşan ilk Asya ülkesi ve ilk Mars görevinde bunu başaran ilk ülke oldu.

2015 – Mina’da Hac izdihamı

24 Eylül 2015’te Suudi Arabistan’ın Mina bölgesinde Hac sırasında büyük bir insan izdihamı meydana geldi. Olay, Hac tarihinde en ölümcül izdihamlardan biri oldu. Farklı kaynaklarda ölü sayıları konusunda farklı rakamlar verilmiştir; ilk açıklamalarda yüzlerce kişinin öldüğü bildirilmiş, sonraki değerlendirmelerde sayıların 1.000’in üzerinde olabileceği belirtilmiştir.

2017 – Almanya’da federal seçim

24 Eylül 2017’de Almanya’da federal seçim yapıldı. Angela Merkel’in liderliğindeki CDU/CSU ittifakı, seçimde en yüksek oy oranına ulaşarak parlamentodaki en büyük siyasi grup oldu. Bu sonuç Merkel’in Almanya başbakanlığındaki dördüncü döneminin önünü açtı.

2023 – Bennu asteroidinden örnekler Dünya’ya getirildi

24 Eylül 2023, uzay araştırmaları açısından çok önemli bir gündü. NASA’nın OSIRIS-REx uzay aracının taşıdığı kapsül, asteroid 101955 Bennu’dan alınan örneklerle Dünya’ya döndü. Kapsül ABD’nin Utah eyaletine indi. Bu görev sayesinde bilim insanları ilk kez Bennu asteroidinden alınmış büyük miktarda malzemeyi ayrıntılı biçimde inceleme imkânı elde etti.

Türkiye Tarihinde 24 Eylül

Türkiye açısından 24 Eylül’ün öne çıkan olayları şunlardır:

• 1566: II. Selim Osmanlı padişahı oldu.
• 1882: İstanbul Beyazıt Kütüphanesi kuruldu. Burası Türkiye’nin en eski ve önemli kütüphane kurumlarından biri hâline geldi.
• 1922: Bolvadin Yunan işgalinden kurtuldu.
• 1956: Orhan Hançerlioğlu, “Ali” adlı romanıyla TDK En İyi Yapıt Ödülü’nü aldı.
• 1960: 27 Mayıs Darbesi sonrasında Yüksek Adalet Divanı kuruldu.
• 1981: Paris Türkiye Başkonsolosluğu saldırısı gerçekleştirildi; Cemal Özen hayatını kaybetti, Kaya İnal yaralandı.
• 1987: Süleyman Demirel, DYP Genel Başkanı seçilerek aktif siyasete döndü.
• 1996: Diyarbakır Cezaevi olayı meydana geldi. Aynı gün Türkiye’nin en önemli sanatçılarından Zeki Müren hayatını kaybetti.

24 Eylül’de Doğan Ünlüler

24 Eylül, sanat, edebiyat, siyaset, bilim ve sinema açısından çok sayıda önemli insanın doğum günüdür.

• 15: Vitellius, Roma İmparatoru (ö. 69). Dört İmparator Yılı’nda kısa süre hüküm sürdü.
• 936: Adudüddevle, Büveyhi hükümdarı (ö. 983).
• 1501: Gerolamo Cardano, İtalyan matematikçi, hekim, filozof ve bilim insanı. Matematik tarihinin önemli isimlerinden biridir. Özellikle cebir alanındaki çalışmalarıyla tanınır (ö. 1576).
• 1534: Guru Ram Das, Sihizm’in dördüncü gurusu (ö. 1581).
• 1583: Albrecht von Wallenstein, Otuz Yıl Savaşı döneminin önemli askerî liderlerinden biri (ö. 1634).
• 1625: Johan de Witt, Hollandalı devlet adamı ve matematikçi (ö. 1672).
• 1717: Horace Walpole, İngiliz yazar, tarihçi ve politikacı. Gotik roman türünün öncülerinden (ö. 1797).
• 1725: Arthur Guinness, İrlandalı iş insanı. Daha sonra dünyanın en tanınmış bira markalarından birinin temelini atan kişidir (ö. 1803).
• 1755: John Marshall, ABD’nin 4. Yüksek Mahkeme Başkanı. Yargı denetimi ilkesini yerleştirdi (ö. 1835).
• 1884: İsmet İnönü, Türk asker, siyasetçi ve Türkiye’nin 2. Cumhurbaşkanı. Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in kuruluşuna kadar Türkiye tarihinin en önemli asker ve devlet adamlarından biridir. Kurtuluş Savaşı’nda Batı Cephesi komutanlığı yaptı, Lozan görüşmelerinde heyet başkanlığı üstlendi, 1938’de cumhurbaşkanı oldu (ö. 1973).
• 1896: F. Scott Fitzgerald, Amerikalı romancı. Özellikle “The Great Gatsby – Muhteşem Gatsby” romanıyla dünya edebiyatının en tanınmış yazarlarından biri hâline geldi. Amerikan edebiyatında 1920’lerin “Caz Çağı”nı anlatan en önemli yazarlardan biridir (ö. 1940).
• 1898: Howard Florey, Avustralyalı patolog ve farmakolog. Penisilinin saflaştırılması ve klinik kullanımına katkıları nedeniyle Nobel Ödülü aldı (ö. 1968).
• 1902: Ruhollah Humeyni, İranlı dini lider ve İran İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu (ö. 1989).
• 1911: Konstantin Çernenko, Sovyet lideri (ö. 1985).
• 1930: John Young, Amerikalı astronot. Ay’a ayak basan dokuzuncu kişi; birden fazla uzay aracı sınıfında uçuş yapan nadir isimlerden (ö. 2018).
• 1936: Jim Henson, Amerikalı kuklacı, yönetmen ve yapımcı. The Muppets karakterlerini yaratmasıyla tanınır. Kermit the Frog, Miss Piggy ve diğer Muppet karakterleri onun yaratıcılığının ürünüdür (ö. 1990).
• 1941: Linda McCartney, Amerikalı şarkıcı ve fotoğrafçı. Paul McCartney’nin eşi (ö. 1998).
• 1944: Yalçın Boratap, Türk oyuncu.
• 1945: John Rutter, İngiliz besteci.
• 1946: “Mean” Joe Greene, Amerikalı futbolcu.
• 1949: Pedro Almodóvar, İspanyol film yönetmeni, senarist ve yapımcı. İspanyol sinemasının dünya çapında tanınmasında önemli rol oynadı.
• 1957: Brad Bird, Amerikalı yönetmen ve senarist (Incredibles, Ratatouille gibi animasyon filmleriyle bilinir).
• 1977: Ebru Destan, Türk şarkıcı, oyuncu ve manken.
• 1977: Emine Ün, Türk oyuncu, eski manken ve sunucu.
• 1986: Leah Dizon, Japon şarkıcı ve model.
• 1987: Gürhan Gürsoy, Türk futbolcu.
• 1996: Melisa Şenolsun, Türk oyuncu.

24 Eylül’de Ölen Ünlüler

• 366: Papa Liberius.
• 768: Kısa Pippin (Pippin III), Frank Kralı.
• 1180: I. Manuel Komnenos, Bizans İmparatoru. 1118 doğumlu olan Manuel, Bizans’ın 12. yüzyıldaki en güçlü hükümdarlarından biriydi.
• 1435: Bavyeralı Isabeau, Fransa Kraliçesi.
• 1494: Angelo Poliziano, İtalyan hümanist ve şair. Rönesans İtalya’sının önemli edebiyatçılarından biriydi.
• 1541: Paracelsus (Theophrastus von Hohenheim), İsviçreli hekim, simyacı, doğa araştırmacısı ve düşünür. Tıp tarihinde kimyasal maddelerin tedavide kullanılması konusunda öncü isimlerden biri olarak kabul edilir.
• 1621: Jan Karol Chodkiewicz, Polonyalı askeri komutan.
• 1834: I. Pedro, Brezilya’nın ilk imparatoru. Brezilya’nın Portekiz’den bağımsızlığının ilan edilmesinde önemli rol oynadı.
• 1914: İsmail Gaspıralı, Kırım Tatarlarının en önemli fikir adamlarından biri. Eğitimci, gazeteci, yayıncı ve siyaset düşünürü olarak tanındı. Türk dünyasında eğitim ve kültürel birlik düşüncesinin gelişmesinde büyük etkisi oldu. Meşhur düşüncesi “Dilde, fikirde, işte birlik” anlayışıyla özetlenir.
• 1939: Carl Laemmle, sinema yapımcısı. Almanya doğumlu Amerikalı yapımcı Laemmle, Amerikan sinema endüstrisinin gelişiminde önemli isimlerden biriydi. Universal Pictures şirketinin kuruluşunda rol oynadı.
• 1945: Hans Geiger, Alman fizikçi. Özellikle radyoaktivitenin ölçülmesini sağlayan Geiger sayacı ile tanınır.
• 1973: Şükûfe Nihal Başar, Türk şair ve yazar. Türk edebiyatında özellikle kadın yazarların ve kadınların eğitim ve toplumsal hayattaki konumlarının tartışıldığı dönemde önemli bir edebî figürdü.
• 1991: Dr. Seuss (Theodor Seuss Geisel), Amerikalı çocuk kitabı yazarı ve çizer. “The Cat in the Hat”, “Green Eggs and Ham” gibi eserleriyle tanınır.
• 1996: Zeki Müren, Türk sanat müziğinin en önemli isimlerinden biri. 1931 doğumlu Müren, 1996’da 65 yaşındayken hayatını kaybetti. Klasik Türk müziğinin en önemli yorumcularından biri olan Müren; yüzlerce şarkı seslendirdi, çok sayıda eser besteledi, şiirler yazdı, sinema filmlerinde oynadı ve Türk sahne kültürünü büyük ölçüde değiştirdi. “Sanat Güneşi” ve “Paşa” lakaplarıyla anıldı.
• 1999: Muhsin Batur, Türk asker. 12 Mart 1971 Muhtırası’nda imzası bulunan eski Hava Kuvvetleri Komutanı.
• 2004: Françoise Sagan, Fransız yazar. Özellikle genç yaşta yayımladığı “Bonjour Tristesse – Günaydın Hüzün” adlı romanıyla dünya çapında tanındı.
• 2008: Kazım Kanat, Türk gazeteci ve spor yazarı. Özellikle spor gazeteciliği ve futbol yorumculuğuyla tanınıyordu.
• 2009: Nelly Arcan, Kanadalı romancı.
• 2015: Uğur Dağdelen, eski millî futbolcu. Türk futbolunda özellikle Samsunspor ve millî takım dönemleriyle tanındı.

24 Eylül’ün Tarihsel Olarak Öne Çıkan Temaları

24 Eylül’e baktığımızda ilginç bir tarihsel çeşitlilik ortaya çıkıyor:

• Osmanlı tarihi: 1566’da II. Selim’in tahta çıkışı.
• Türkiye Cumhuriyeti tarihi: 1922’de Bolvadin’in kurtuluşu, 1960’ta Yüksek Adalet Divanı, 1987’de Süleyman Demirel’in siyasete dönüşü.
• Türkiye’nin yakın tarihi: 1981’de Paris Başkonsolosluğu saldırısı, 1996’da Diyarbakır Cezaevi olayı ve aynı gün Zeki Müren’in ölümü.
• Bilim ve teknoloji: 1852’de Henri Giffard’ın motorlu hava gemisi, 1929’da aletlerle uçuş, 2014’te Hindistan’ın Mars yörüngesine ulaşması, 2023’te Bennu asteroidinden örneklerin Dünya’ya getirilmesi.
• Savaş ve siyaset: 1568’de San Juan de Ulúa, 1645’te Rowton Heath, 1846’da Monterrey, 1877’de Şiroyama, 1940’ta Berlin bombardımanı, 1973’te Gine-Bissau’nun bağımsızlığı ve 1993’te Kamboçya monarşisinin yeniden kurulması.
• İnsan hakları ve toplumsal mücadele: 1932’de Poona Paktı, 1957’de Little Rock Krizi, 2007’de Myanmar protestoları.
• Doğumlar: 24 Eylül; İsmet İnönü, F. Scott Fitzgerald, Jim Henson ve Pedro Almodóvar gibi çok farklı alanlarda iz bırakmış isimlerin doğum günüdür.
• Ölümler: 24 Eylül ise I. Manuel Komnenos, Paracelsus, İsmail Gaspıralı, Hans Geiger, Şükûfe Nihal, Zeki Müren ve Françoise Sagan gibi farklı dönemlerden önemli kişilerin ölüm tarihidir.

24 Eylül’ün En Dikkat Çekici Tarihleri – Kısa Kronoloji

• 787 – İkinci İznik Konsili yeniden toplandı.
• 1566 – II. Selim Osmanlı tahtına çıktı.
• 1568 – San Juan de Ulúa Deniz Savaşı gerçekleşti.
• 1645 – Rowton Heath Muharebesi yapıldı.
• 1789 – ABD federal yargı sisteminin temeli atıldı.
• 1830 – Belçika Geçici Hükûmeti oluşturuldu.
• 1846 – ABD kuvvetleri Monterrey’i ele geçirdi.
• 1852 – Henri Giffard motorlu hava gemisiyle uçtu.
• 1869 – ABD’de Black Friday altın krizi yaşandı.
• 1877 – Satsuma İsyanı’nın son büyük savaşı yapıldı.
• 1890 – Mormon Kilisesi çok eşlilikten vazgeçtiğini açıkladı.
• 1906 – Devils Tower ABD’nin ilk ulusal anıtı ilan edildi.
• 1906 – Atlanta Irk Ayaklanması yaşandı.
• 1922 – Bolvadin Yunan işgalinden kurtuldu.
• 1929 – Jimmy Doolittle yalnızca uçuş aletleriyle uçuş gerçekleştirdi.
• 1932 – Poona Paktı imzalandı.
• 1940 – İngiliz uçakları Berlin’i bombaladı.
• 1941 – Japonya, Pearl Harbor hakkında ayrıntılı istihbarat toplama talimatı verdi.
• 1946 – Cathay Pacific kuruldu.
• 1948 – Honda kuruldu.
• 1957 – Little Rock’a federal askerler gönderildi; Camp Nou açıldı.
• 1960 – Yüksek Adalet Divanı kuruldu; USS Enterprise denize indirildi.
• 1973 – Gine-Bissau bağımsızlığını ilan etti.
• 1975 – Everest’in güneybatı yüzünden zirveye ulaşıldı.
• 1981 – Paris Türkiye Başkonsolosluğu saldırıya uğradı.
• 1987 – Süleyman Demirel DYP Genel Başkanı oldu.
• 1993 – Kamboçya’da monarşi yeniden kuruldu.
• 1996 – CTBT imzaya açıldı; Diyarbakır Cezaevi olayı yaşandı; Zeki Müren öldü.
• 2005 – Hurricane Rita ABD’yi vurdu.
• 2007 – Myanmar’da büyük protestolar yapıldı.
• 2008 – Thabo Mbeki istifa etti.
• 2009 – Pittsburgh G20 Zirvesi başladı.
• 2013 – Pakistan’da büyük deprem meydana geldi.
• 2014 – Hindistan Mars yörüngesine ulaştı.
• 2015 – Mina’da Hac izdihamı meydana geldi.
• 2017 – Almanya’da federal seçim yapıldı.
• 2023 – NASA’nın OSIRIS-REx kapsülü Bennu asteroidinden aldığı örneklerle Dünya’ya döndü.

24 Eylül, tarih boyunca siyasi değişiklikler, askerî çatışmalar, bilimsel atılımlar, kültürel başarılar ve toplumsal mücadelelerle dolu bir gün olarak öne çıkar. Hem dünya hem de Türkiye tarihi açısından zengin içeriğiyle her yıl “tarihte bugün” araştırmalarında en çok incelenen tarihlerden biridir.