Tarihte Bugün 26 Temmuz

 

Tarihte Bugün 26 Temmuz: Dünya ve Türkiye’de Yaşanan Olaylar, Doğanlar ve Ölenler

26 Temmuz, dünya ve Türkiye tarihinde siyaset, savaş, bilim, kültür, hukuk, uzay çalışmaları ve insan hakları alanlarında birçok önemli gelişmenin yaşandığı bir gündür. Bu tarihte bağımsızlık ilanları, büyük savaşlar, kurumsal reformlar, bilimsel atılımlar ve kültürel dönüm noktaları kayıtlara geçmiştir.

Dünya Tarihinde 26 Temmuz’da Yaşanan Önemli Olaylar

Erken dönem ve Orta Çağ:

657 yılında Sıffin Savaşı, İslam tarihinin ilk büyük iç çatışması olan Birinci Fitne döneminde Hz. Ali ile Şam Valisi Muaviye bin Ebu Süfyan’ın orduları arasında Fırat kıyısında başladı. Savaşın ardından yaşanan hakem olayı, İslam dünyasında derin ayrılıklara yol açtı ve Şii-Sünni ayrışmasının temel dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir.

811’de Pliska Muharebesi’nde Bulgar Hanı Krum’un ordusu Bizans kuvvetlerini bozguna uğrattı. İmparator I. Nikeforos savaşta hayatını kaybetti; Krum, imparatorun kafatasını içki kâsesi haline getirdi. Bu yenilgi Bizans İmparatorluğu’nu uzun süre etkiledi.

920’de Valdejunquera (Pamplona civarı) Savaşı’nda Navarre ve León Hristiyan birlikleri Müslüman kuvvetler karşısında ağır bir bozgun yaşadı.

1184’te Almanya’nın Erfurt kentinde Henry VI’nın düzenlediği Hoftag toplantısı sırasında bina çöktü. Birçok soylu altındaki lağım çukurlarına düşerek boğuldu; olay “Erfurt lağım felaketi” olarak anılır.

1309’da Papa V. Clement, Henry VII’yi Romalıların Kralı (Kutsal Roma İmparatoru adayı) olarak tanıdı.

1509’da Krishnadevaraya Vijayanagara İmparatorluğu tahtına çıktı ve imparatorluğun yeniden canlanma dönemi başladı.

1519’da Francisco Pizarro Güney Amerika’nın batı kıyısı için kraliyet beratı aldı. 1529’da Peru valisi olarak atandı.

1533’te Pizarro’nun emriyle İnka İmparatoru Atahualpa boğularak idam edildi. Bu olay Güney Amerika’daki İnka İmparatorluğu’nun fiilen sona ermesine yol açtı.

1581’de Utrecht Birliği’ne bağlı yedi kuzey Hollanda eyaleti (Güney Hollanda, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Groningen ve Friesland) “Kralı Reddetme Bildirgesi” (Act of Abjuration / Plakkaat van Verlatinghe) ile İspanya Kralı II. Felipe’nin egemenliğini reddetti. Bu adım Hollanda Cumhuriyeti’nin bağımsızlık sürecinin en kritik dönüm noktası oldu.

1600–1900 arası:

1703’te Tirol’de Pontlatzer Köprüsü’nde yerel halk Bavyera Prens-Elektörü Maximilian II Emanuel’i püskürttü; İspanyol Veraset Savaşı sırasında Viyana’ya planlanan yürüyüş engellendi.

1745’te İngiltere’de Guildford yakınlarında kaydedilen ilk kadınlar kriket maçı oynandı.

1757’de Hastenbeck Savaşı’nda Fransız ordusu Cumberland Dükü komutasındaki İngiliz-Alman birliğini yendi.

1758’de Louisbourg Kuşatması sona erdi; İngilizler Fransızları yenerek Saint Lawrence Körfezi’ni kontrol altına aldı.

1775’te İkinci Kıta Kongresi bağımsız posta teşkilatını kurdu ve Benjamin Franklin’i ilk posta genel müdürü olarak görevlendirdi. Bugünkü ABD Posta Servisi’nin (USPS) temelleri bu tarihte atıldı.

1788’de New York, ABD Anayasası’nı onaylayarak 11. eyalet oldu.

1803’te Londra’nın güneyinde Surrey Iron Railway açıldı; dünyanın ilk kamuya açık demiryolu olarak kabul edilir.

1822’de Simón Bolívar ile José de San Martín Guayaquil’de bir araya geldi. Aynı gün Dervenakia Savaşı’nın ilk günü Osmanlı kuvvetleri ile Yunan bağımsızlık güçleri arasında yaşandı.

1847’de Liberya bağımsızlığını ilan etti. ABD’den özgürlüğüne kavuşmuş kölelerin yerleşmesi amacıyla kurulan ülke, Afrika’nın ilk bağımsız cumhuriyetlerinden biri oldu. Başkent Monrovia, ABD Başkanı James Monroe’nun adını taşıdı. Fransa ve İngiltere ilk tanıyan ülkeler oldu.

1861’de Amerikan İç Savaşı’nda George B. McClellan Potomac Ordusu komutasını üstlendi.

1863’te Morgan’ın Baskını sona erdi; Konfederasyon süvari lideri John Hunt Morgan ve adamları Ohio’daki Salineville’de ele geçirildi.

1882’de Richard Wagner’in Parsifal operası Bayreuth’ta prömiyer yaptı.

1887’de Ludwik Lejzer Zamenhof’un Esperanto dilini tanıtan ilk kitabı (Unua Libro) yayımlandı.

1891’de Fransa Tahiti’yi ilhak etti.

20. yüzyıl ve sonrası:

1908’de ABD Adalet Bakanı Charles Joseph Bonaparte’ın talimatıyla Federal Soruşturma Bürosu’nun (FBI) temeli olan Chief Examiner ofisi personel alımına başladı.

1918’de Emmy Noether’in teoremi Göttingen’de sunuldu; simetrilerden korunum yasalarının türetilmesi modern fiziğin temel taşlarından biri oldu.

1936’da İspanya İç Savaşı’nda Almanya ve İtalya Francisco Franco’nun Milliyetçi tarafını desteklemeye karar verdi.

1941’de ABD, İngiltere ve Hollanda, Japonya’nın Fransız Hindiçini işgaline karşılık Japon varlıklarını dondurdu ve petrol sevkiyatını kesti.

1944’te ilk Alman V-2 roketi İngiltere topraklarına düştü; Kızıl Ordu Lviv’e girdi.

1945’te Potsdam Bildirgesi yayımlandı. ABD, İngiltere ve Çin Japonya’ya koşulsuz teslim çağrısı yaptı. Japonya bildiriyi reddetti; bu süreç Hiroşima ve Nagasaki’ye atom bombalarının atılmasına ve II. Dünya Savaşı’nın sona ermesine giden yolu hızlandırdı. Aynı gün İngiltere’de İşçi Partisi seçimleri kazandı, Clement Attlee başbakan oldu, Winston Churchill istifa etti. USS Indianapolis Tinian’a atom bombası bileşenlerini taşıdı.

1947’de ABD Başkanı Harry S. Truman Ulusal Güvenlik Yasası’nı imzaladı. Bu yasa ile Savunma Bakanlığı, Ulusal Güvenlik Konseyi, CIA ve Hava Kuvvetleri gibi kurumların temelleri atıldı.

1948’de Truman, ABD silahlı kuvvetlerinde ırk ayrımını kaldıran 9981 sayılı İcra Emri’ni yayımladı. Siyah ve beyaz askerler arasındaki ayrım resmen sona erdirildi; bu karar Amerikan sivil haklar tarihinin önemli dönüm noktalarından biri oldu.

1952’de Mısır Kralı I. Faruk tahttan indirildi; Hür Subaylar Hareketi iktidarı ele geçirdi ve oğlu II. Fuad lehine taht devredildi.

1953’te Fidel Castro önderliğindeki grup Santiago de Cuba’daki Moncada Kışlası’na saldırdı. Saldırı başarısız oldu ancak “26 Temmuz Hareketi” adını aldı ve Küba Devrimi’nin başlangıcı kabul edildi. Castro tutuklandı.

1956’da Mısır lideri Cemal Abdünnasır, Dünya Bankası’nın Asvan Barajı finansmanını reddetmesi üzerine Süveyş Kanalı’nı millileştirdi. Bu adım Süveyş Krizi’ni tetikledi.

1963’te NASA dünyanın ilk jeosenkron haberleşme uydusu Syncom-2’yi fırlattı. Aynı gün Üsküp’te (o dönem Yugoslavya, bugün Kuzey Makedonya) deprem 1100’den fazla kişinin ölümüne yol açtı.

1965’te Maldivler yaklaşık 78 yıllık İngiliz himayesinden ayrılarak bağımsızlığını ilan etti.

1971’de Apollo 15 uzaya fırlatıldı. Görev, Ay yüzeyinde bilimsel araştırmalar gerçekleştirdi ve ilk kez Ay aracı (Lunar Rover) kullanıldı.

1974’te Yunanistan’da yedi yıllık askeri yönetimden sonra Konstantin Karamanlis sivil hükümeti kurdu.

1990’da ABD Başkanı George H. W. Bush Engelli Amerikalılar Yasası’nı (ADA) imzaladı. Yasa engellilere yönelik ayrımcılığı yasakladı; eğitim, istihdam ve kamu hizmetleri alanlarında eşit haklar sağladı. Dünya çapında engelli haklarının gelişmesine büyük katkı sundu.

1999’da Kargil Savaşı resmen sona erdi; Hindistan ordusu Pakistanlı sızmacıların tamamen çıkarıldığını duyurdu.

2005’te Mumbai’de 24 saatte 99,5 cm yağış düştü; seller 5000’den fazla kişinin ölümüne yol açtı.

2016’da Hillary Clinton, ABD’de büyük bir partinin başkan adayı olarak aday gösterilen ilk kadın oldu. Aynı yıl Solar Impulse 2 güneş enerjili uçakla dünyayı dolaşan ilk araç oldu.

Türkiye’de 26 Temmuz’da Yaşanan Önemli Olaylar

1552’de Osmanlı ordusu Temeşvar Kalesi’ni fethetti.

1919’da Balıkesir Kongresi başladı ve 30 Temmuz’a kadar sürdü.

1951’de Türkiye’deki ilk petrol, Batman yakınlarındaki Raman Dağı yöresinde bulundu. Bu keşif, Türkiye’nin petrol arama ve üretim tarihinin önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilir.

1967’de Tunceli’nin Pülümür ilçesinde Richter ölçeğine göre 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi. 95 kişi hayatını kaybetti, 127 kişi yaralandı.

1974’te Kıbrıs’ta ateşkes görüşmelerine Dışişleri Bakanı Turan Güneş katıldı. Güneş, “Ateşkes belli haklarımızı kullanmamamız manasına gelmez” açıklamasını yaptı.

1994’te Besim Tibuk tarafından Liberal Demokrat Parti kuruldu.

1995’te İstanbul Altın Borsası açıldı.

26 Temmuz’da Doğan Ünlüler

1678 – I. Joseph, Kutsal Roma İmparatoru.

1739 – George Clinton, ABD’nin 4. Başkan Yardımcısı.

1856 – George Bernard Shaw, İrlandalı yazar, gazeteci ve eleştirmen. 1925 Nobel Edebiyat Ödülü sahibidir. Pygmalion adlı eseri daha sonra My Fair Lady müzikaline uyarlanmıştır.

1875 – Carl Gustav Jung, İsviçreli psikiyatrist. Analitik psikolojinin kurucusudur; kolektif bilinçdışı kuramıyla modern psikolojiye yön vermiştir.

1875 – Antonio Machado, İspanyol şair.

1894 – Aldous Huxley, İngiliz romancı. Cesur Yeni Dünya (Brave New World) adlı distopik romanıyla dünya edebiyatının en önemli isimlerinden biri olmuştur.

1922 – Blake Edwards, Amerikalı yönetmen (Pembe Panter serisi).

1922 – Jason Robards, Amerikalı aktör.

1928 – Stanley Kubrick, sinema tarihinin en büyük yönetmenlerinden biri. Başlıca filmleri arasında 2001: A Space Odyssey, A Clockwork Orange, The Shining ve Full Metal Jacket yer alır.

1928 – Francesco Cossiga, İtalyan siyasetçi ve cumhurbaşkanı.

1939 – John Howard, Avustralya’nın 25. başbakanı.

1943 – Mick Jagger, The Rolling Stones grubunun solisti. Rock müziğin en etkili isimlerinden biri olarak kabul edilir.

1945 – Helen Mirren, Oscar ödüllü İngiliz oyuncu. The Queen filmiyle En İyi Kadın Oyuncu Oscar’ını kazanmıştır.

1945 – Metin Çekmez, Türk oyuncu.

1949 – Roger Taylor, Queen grubunun bateristi.

1949 – Thaksin Shinawatra, Tayland eski başbakanı.

1959 – Kevin Spacey, Oscar ödüllü Amerikalı oyuncu.

1964 – Sandra Bullock, Oscar ödüllü Amerikalı oyuncu. The Blind Side, Gravity, Speed ve Miss Congeniality filmleriyle tanınır.

1967 – Jason Statham, İngiliz aksiyon filmi oyuncusu.

1973 – Kate Beckinsale, İngiliz oyuncu.

1979 – Engin Altan Düzyatan, Türk oyuncu ve sunucu.

1980 – Jacinda Ardern, Yeni Zelanda eski başbakanı.

1981 – Vildan Atasever, Türk oyuncu.

1984 – Sabri Sarıoğlu, Türk millî futbolcu.

1993 – Taylor Momsen, Amerikalı şarkıcı ve oyuncu.

2003 – Can Öncü, Türk motosiklet yarışçısı.

26 Temmuz’da Hayatını Kaybedenler

811 – I. Nikeforos, Bizans İmparatoru (Pliska Muharebesi’nde).

1471 – II. Paulus, Papa.

1533 – Atahualpa, İnka İmparatoru.

1867 – Otto, Yunanistan’ın ilk kralı.

1944 – Rıza Şah Pehlevi, İran Şahı.

1952 – Eva Perón (Evita), Arjantin First Lady’si. Sosyal yardım çalışmalarıyla milyonların sevgisini kazanmıştır.

1957 – Carlos Castillo Armas, Guatemala devlet başkanı (suikast sonucu).

1968 – Cemal Tollu, Türk ressam.

1971 – Diane Arbus, Amerikalı fotoğraf sanatçısı.

1978 – Hasan Ferit Alnar, Türk besteci ve orkestra şefi.

1986 – Sadık Şendil, Türk oyun yazarı.

2004 – Oğuz Aral, Türk karikatürist ve Gırgır dergisi kurucusu.

2004 – Kamran Usluer, Türk tiyatro sanatçısı.

2013 – J. J. Cale, Amerikalı müzisyen.

2015 – Bobbi Kristina Brown, Amerikalı televizyon yıldızı.

2017 – June Foray, Amerikalı seslendirme sanatçısı.

2020 – Olivia de Havilland, İngiliz asıllı Fransız oyuncu.

2021 – Joey Jordison, Slipknot bateristi.

2021 – Albert Bandura, Kanadalı psikolog.

2022 – James Lovelock, İngiliz bilim insanı ve Gaia hipotezinin yaratıcısı.

2023 – Sinéad O’Connor, İrlandalı şarkıcı ve söz yazarı. “Nothing Compares 2 U” adlı şarkısıyla dünya çapında ün kazanmıştır.

26 Temmuz’un Özel Günleri

Bu tarih Maldivler Bağımsızlık Günü, Küba’da Ulusal İsyan Günü (26 Temmuz Hareketi anısına), Esperanto Günü, Liberya Bağımsızlık Günü ve Barbados’ta Emancipation Day olarak kutlanır. Ayrıca bazı yıllarda ABD Ulusal Ebeveynler Günü ve Dünya Teyze ve Amca Günü (Uncle and Aunt Day) ile kesişebilir.

26 Temmuz, devletlerin kuruluşundan uzay çalışmalarına, bağımsızlık mücadelelerinden insan hakları reformlarına, büyük savaşlardan kültürel ve bilimsel atılımlara kadar pek çok alanda tarihe damga vurmuş bir gündür. Edebiyat, sinema, müzik ve bilim dünyasına yön veren isimlerin doğduğu ve anıldığı bu tarih, geçmişin izlerini bugüne taşıyan önemli bir dönüm noktası olmaya devam etmektedir.