Tarihte Bugün 24 Temmuz

24 Temmuz, dünya ve Türkiye tarihinde diplomasi, basın özgürlüğü, savaşlar, keşifler, bilimsel ilerlemeler, kültürel dönüşümler ve siyasi kırılmalar açısından oldukça zengin bir gündür. Özellikle Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması, Basın Bayramı ve II. Meşrutiyet’in ilanı gibi olaylarla Türkiye’nin kolektif hafızasında özel bir yere sahiptir. Bu tarih, hem küresel çapta hem de ulusal düzeyde önemli olaylara sahne olmuştur.

Dünyada 24 Temmuz’da Yaşanan Önemli Olaylar

• 1132: İtalya’nın güneyinde Nocera Savaşı yapıldı. Alife Kontu Ranulf II, Sicilya Kralı II. Roger’i yenerek isyancı baronların konumunu güçlendirdi ve kralı Salerno’ya çekilmeye zorladı.
• 1148: İkinci Haçlı Seferi kapsamında Fransa Kralı VII. Louis ve Almanya Kralı III. Konrad önderliğindeki Haçlı kuvvetleri Şam’ı kuşattı. Kuşatma kısa sürdü ve 28 Temmuz’da sonuçsuz kaldı.
• 1411: İskoçya’da Harlaw Savaşı, ülkenin en kanlı muharebelerinden biri olarak kayıtlara geçti.
• 1534: Fransız kâşif Jacques Cartier, Gaspé bölgesinde 30 metrelik bir haç dikerek Kanada topraklarını Fransa adına resmen ilhak etti. Bu eylem, Yeni Dünya’da Fransız kolonyal varlığının temelini attı.
• 1567: İskoçya Kraliçesi Mary Stuart tahttan indirildi. Bir yaşındaki oğlu James VI (sonradan İngiltere Kralı I. James) tahta çıktı.
• 1701: Antoine de la Mothe Cadillac tarafından Detroit şehrinin temelleri atıldı.
• 1823: Şili’de kölelik resmen kaldırıldı; Güney Amerika’da insan hakları açısından dönüm noktalarından biri oldu.
• 1832: Benjamin Bonneville liderliğindeki ilk vagon kafilesi Rocky Dağları’nı aşarak Wyoming’teki South Pass’tan geçti. Bu yolculuk, Batı Amerika’ya kitlesel göç yollarını açtı.
• 1847: Mormon lider Brigham Young ve yaklaşık 148 öncü, Great Salt Lake Vadisi’ne ulaştı. Burası zamanla Salt Lake City’ye dönüştü ve Utah’ta Pioneer Day olarak kutlanmaya başlandı. Aynı tarihte Richard March Hoe, döner tip matbaa makinesini patentledi; bu icat gazeteciliği devrim niteliğinde hızlandırdı.
• 1851: İngiltere’de uzun yıllardır eleştirilen Pencere Vergisi (Window Tax) nihayet kaldırıldı.
• 1866: Amerikan İç Savaşı’nın ardından Tennessee, Birliğe geri dönen ilk eyalet oldu.
• 1880: Michigan’ın Grand Rapids kentinde dünyanın ilk ticari hidroelektrik santrali elektrik üretmeye başladı.
• 1911: Amerikalı kaşif Hiram Bingham, Peru’da kayıp İnka şehri Machu Picchu’yu yeniden keşfetti. Günümüzde UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alıyor.
• 1915: Chicago Nehri’nde SS Eastland yolcu gemisi alabora oldu. Yaklaşık 845 kişi hayatını kaybetti; Amerikan tarihinin en büyük deniz facialarından biriydi.
• 1921: İlk kez kıyıdan kıyıya (transcontinental) posta uçuşu denemesi gerçekleştirildi.
• 1943: II. Dünya Savaşı’nda Operation Gomorrah kapsamında Hamburg ağır bombardımana tutuldu. İngiliz-Kanada ve Amerikan uçakları sırayla şehri vurdu.
• 1944: Sovyet birlikleri Polonya’daki Majdanek toplama kampını kurtardı.
• 1959: Moskova’da ABD Başkan Yardımcısı Richard Nixon ile Sovyet lideri Nikita Khrushchev arasında ünlü “Mutfak Tartışması” yaşandı. Soğuk Savaş’ın ikonik anlarından biri oldu.
• 1969: Apollo 11 mürettebatı Ay görevini tamamlayarak Pasifik Okyanusu’na başarılı iniş yaptı.
• 1974: Watergate skandalında ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Nixon’ın Beyaz Saray kayıtlarını teslim etmesini emretti.
• 1982: Japonya’nın Nagasaki kentinde şiddetli yağışlar çamur kaymasına yol açtı; 299 kişi öldü.
• 1983: Sri Lanka’da Black July olayları başladı; binlerce kişi etkilendi.
• 1998: Steven Spielberg’in “Saving Private Ryan” filmi vizyona girdi.
• 2005: Lance Armstrong yedinci Tour de France zaferini elde etti.
• Diğer önemli olaylar arasında 2013 İspanya Santiago de Compostela tren kazası (79 ölü), 1977 Libya-Mısır Savaşı’nın sona ermesi ve çeşitli askeri harekâtlar yer alır.

Türkiye’de 24 Temmuz’da Yaşanan Önemli Olaylar

• 1908: II. Meşrutiyet ilan edildi. Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe girdi, parlamento açıldı ve Osmanlı’da basın sansürü büyük ölçüde kalktı.
• 1923: Lozan Barış Antlaşması imzalandı. Modern Türkiye Cumhuriyeti’nin sınırlarını, bağımsızlığını ve egemenliğini uluslararası alanda tescil eden bu antlaşma, kapitülasyonların kaldırılması, Osmanlı’nın hukuken sona ermesi ve yeni Türk devletinin tanınması bakımından tarihî öneme sahiptir.
• 1941: Türkiye’nin ilk Müslüman kadın tiyatro sanatçısı Afife Jale vefat etti.
• 1946: Türkiye’de tek dereceli çoğunluk sistemiyle ilk seçim sonuçları açıklandı.
• 1950: Gazeteciler Cemiyeti, 24 Temmuz’u Basın Bayramı ilan etti. Günümüzde Basın Özgürlüğü için Mücadele Günü olarak da anılır.
• 1952: Merzifon ve Akşehir’de büyük sel felaketi yaşandı.
• 1955: Atlet Ekrem Koçak, Akdeniz Oyunları’nda 800 metrede rekor kırarak şampiyon oldu.
• 1958: İngiltere, Türkiye’nin Kıbrıs’a asker gönderme teklifini reddetti.
• 1959: Irak’ın Kerkük kentinde Türkmen katliamının bilançosu kamuoyuna yansıdı.
• 1960: Basın Ahlak Yasası kabul edildi.
• 1963: Sendikalar Kanunu, Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu yürürlüğe girdi. Aynı yıl TÜBİTAK kuruldu.
• 1967: Manisa’dan Ankara’ya yürüyüş yapan 90 temizlik işçisi 930 kilometrelik yolu tamamlayarak başkente ulaştı.
• 1968: Polis baskınında yaralanan İTÜ öğrencisi Vedat Demircioğlu hastanede hayatını kaybetti.
• 1986: İstanbul Kartal’da tren kazası meydana geldi (9 ölü, 18 yaralı).
• 2020: Ayasofya Camii, 86 yıl aradan sonra yeniden ibadete açıldı ve ilk cuma namazı kılındı.

24 Temmuz’da Doğan Önemli Kişiler

• 1783: Simón Bolívar – Güney Amerika bağımsızlık hareketlerinin efsanevi lideri.
• 1802: Alexandre Dumas (baba) – “Üç Silahşörler” ve “Monte Cristo Kontu” gibi ölümsüz eserlerin Fransız yazarı.
• 1803: Adolphe Adam – Ünlü Fransız besteci.
• 1844: İlya Repin – Rus ressam.
• 1897: Amelia Earhart – Kadın havacılığın öncüsü Amerikalı pilot.
• 1969: Jennifer Lopez – Uluslararası üne sahip şarkıcı, oyuncu ve iş kadını.
• Diğer doğanlar arasında Gus Van Sant (yönetmen), Karl Malone (NBA efsanesi), Rose Byrne, Anna Paquin, Daniele De Rossi, Erdoğan Arıca, Mehdi Mahdavikia, Merve Sevi gibi isimler bulunmaktadır.

24 Temmuz’da Vefat Eden Önemli Kişiler

• 1862: Martin Van Buren – ABD’nin 8. Başkanı.
• 1927: Ryunosuke Akutagawa – Japon yazar.
• 1941: Afife Jale – Türkiye’nin ilk kadın tiyatro oyuncusu.
• 1974: James Chadwick – Nobel ödüllü İngiliz fizikçi (nötronun kaşifi).
• 1980: Peter Sellers – İngiliz aktör ve komedyen.
• Diğer vefatlar arasında Alex Higgins, Robert Ledley ve John Atta Mills gibi isimler yer alır.

24 Temmuz’un Türkiye Açısından Önemi

24 Temmuz, Türkiye için üç temel nedenle semboliktir:

1. Lozan Barış Antlaşması ile kazanılan uluslararası tanınma ve egemenlik.
2. Basın özgürlüğü mücadelesi ve Basın Bayramı.
3. II. Meşrutiyet ile başlayan anayasal ve demokratikleşme süreci.

Bu tarih, keşiflerden barış antlaşmalarına, trajedilerden bilimsel başarılara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Her yıl Lozan Antlaşması, Basın Bayramı ve ilgili olaylarla anılmaya devam eder.

24 Temmuz tarihi olaylar, 24 Temmuz Lozan Antlaşması, 24 Temmuz doğanlar, 24 Temmuz ölenler, Basın Bayramı, Türkiye tarihi önemli günler, dünya tarihi 24 Temmuz, Lozan Barış Antlaşması, II. Meşrutiyet, Amelia Earhart, Jennifer Lopez, Simón Bolívar, Alexandre Dumas.