Tarihte Bugün 19 Temmuz

Dünya ve Türkiye Tarihinde Önemli Olaylar, Doğumlar ve Ölümler

19 Temmuz, dünya tarihinde savaşlardan bilimsel keşiflere, sosyal hareketlerden kültürel gelişmelere kadar pek çok dönüm noktasının yaşandığı özel bir gündür. Kadın hakları mücadelelerinden askeri zaferlere, uzay araştırmalarından siyasi değişimlere uzanan geniş bir yelpazede olaylara sahne olmuştur. Türkiye ve Osmanlı tarihinde de askeri direnişler, siyasi gelişmeler ve kültürel dönüm noktalarıyla dikkat çeker.

19 Temmuz’da Dünyada Yaşanan Önemli Olaylar

• MS 64 – Büyük Roma Yangını : Roma İmparatoru Nero döneminde Büyük Roma Yangını 19 Temmuz gecesi Circus Maximus civarında başladı. Altı gün süren yangın, şehrin büyük bir bölümünü küle çevirdi. Yangının Nero tarafından çıkarıldığı veya yangını izlerken lir çaldığına dair efsaneler tarih boyunca dillendirilse de, kesin kanıtlar sınırlıdır. Felaketin ardından Roma daha düzenli bir şekilde yeniden inşa edildi ve geniş caddeler kazanıldı.
• 711 – Guadalete Savaşı ve Endülüs’ün Başlangıcı : Kuzey Afrika’dan gelen Tarık bin Ziyad komutasındaki Müslüman ordular, Vizigot Kralı Roderic’i Guadalete Savaşı’nda yenilgiye uğrattı. Bu zafer, İber Yarımadası’nda yaklaşık sekiz asır sürecek Endülüs medeniyetinin temelini attı ve Avrupa tarihinde derin izler bıraktı.
• 1545 – Mary Rose’un Batışı : İngiltere Kralı VIII. Henry’nin gurur duyduğu amiral gemisi Mary Rose, Solent açıklarında battı. Yaklaşık 73 mürettebat hayatını kaybetti. Olay, Kral Henry’nin gözleri önünde gerçekleşen büyük bir deniz felaketi olarak tarihe geçti. Gemi kalıntıları 1982’de büyük bir arkeolojik çabayla su yüzüne çıkarıldı.
• 1553 – Lady Jane Grey’in Tahttan İndirilmesi : Sadece dokuz gün tahtta kalan Lady Jane Grey, tahttan indirildi ve VIII. Henry’nin kızı Mary Tudor (I. Mary) İngiltere Kraliçesi ilan edildi. “Kanlı Mary” lakabıyla anılan kraliçe, Protestanlara yönelik politikalarıyla tarihte yer etti.
• 1799 – Rosetta Taşı’nın Keşfi : Napolyon’un Mısır Seferi sırasında bir Fransız askeri tarafından bulunan Rosetta Taşı, aynı metnin hiyeroglif, demotik ve Yunanca üç versiyonunu taşıyordu. Bu sayede Antik Mısır hiyeroglifleri çözüldü ve Mısır uygarlığına dair bilgilerimiz büyük ölçüde arttı.
• 1848 – Seneca Falls Kadın Hakları Kongresi : Amerika Birleşik Devletleri’nde kadın hakları hareketinin miladı olan Seneca Falls Kongresi, New York’ta Elizabeth Cady Stanton ve Lucretia Mott öncülüğünde başladı. Kadınların oy hakkı, eşitlik ve yurttaşlık talepleri burada sistematik olarak dile getirildi. Bu kongre, uluslararası feminist hareketin temel taşlarından biri oldu.
• 1870 – Fransa-Prusya Savaşı’nın Başlangıcı : Fransa’nın Prusya’ya savaş ilan etmesiyle başlayan bu çatışma, Avrupa haritasını değiştirdi. Savaşın sonunda Alman İmparatorluğu kuruldu ve güç dengeleri kökten değişti.
• 1900 – Paris Metrosu’nun Açılışı : Dünyanın en ikonik ulaşım sistemlerinden Paris Metrosu’nun ilk hattı hizmete girdi. Günümüzde milyonlarca yolcuya hizmet veren metro, 20. yüzyıl kentleşmesinin sembollerinden biri haline geldi.
• 1903 – İlk Tour de France’ın Tamamlanması
• Fransız bisikletçi Maurice Garin, tarihin ilk Tour de France yarışını kazandı. Bu organizasyon, zamanla dünyanın en prestijli bisiklet yarışı oldu.

Diğer Önemli Gelişmeler

• 1692: Salem Cadı Mahkemeleri’nde idamlar devam etti.
• 1943: II. Dünya Savaşı’nda ABD kuvvetleri Roma’yı bombaladı.
• 1969: Apollo 11 Ay yörüngesine girdi (iniş ertesi gün gerçekleşti).
• 1979: Nikaragua’da Sandinista devrimi zafer kazandı.
• 1980 ve 1996: Moskova ve Atlanta Yaz Olimpiyatları 19 Temmuz’da başladı.
• 1912: Arizona’da büyük bir meteor olayı yaşandı.

19 Temmuz’da Türkiye ve Osmanlı Tarihinde Önemli Olaylar

• 1453 – Çandarlı Halil Paşa’nın İdamı : İstanbul’un fethinden kısa süre sonra Fatih Sultan Mehmet, Sadrazam Çandarlı Halil Paşa’yı idam ettirdi. Bu olay, fetih sonrası siyasi dengelerin değiştiğinin işaretiydi.
• 1877 – Plevne Savunması’nın Başlangıcı : 93 Harbi sırasında Gazi Osman Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri Plevne’de Rus ve müttefiklerine karşı destansı bir savunma başlattı. 145 gün süren direniş, askeri tarihimizde önemli bir yer tutar.
• 1913 – Edirne’nin Geri Alınması : Osmanlı ordusu, Balkan Savaşları sırasında Edirne’yi Bulgarlardan geri aldı. Bu zafer, ulusal morali yükseltti.
• 1948 – Yeni Seçim Kanunu : Gizli oy, açık sayım sistemini getiren seçim kanunu kabul edildi. Bu, Türkiye’de demokratik süreçlerin önemli bir adımıydı.
• 1980 – Nihat Erim Suikastı : Eski Başbakan Nihat Erim, solcu militanlar tarafından öldürüldü. Bu olay, 12 Eylül öncesi siyasi şiddetin zirvelerinden biriydi.
• 1982 – Refah Partisi’nin Kuruluşu : Refah Partisi resmen kuruldu. Necmettin Erbakan’ın siyasi yasaklı olması nedeniyle Ali Türkmen genel başkan oldu.
• 1990 – Karun Hazineleri’nin İadesi Kararı : New York Federal Mahkemesi, kaçak çıkarılan Karun Hazineleri’nin Türkiye’ye iadesine hükmetti. Hazine 1993’te yurda getirildi.
• 2009 – Kapalı Alanlarda Sigara Yasağı : Lokanta, kafe ve benzeri kapalı mekanlarda sigara içme yasağı uygulamaya girdi. Bu, kamu sağlığı açısından önemli bir adımdı.

Ayrıca Yalova’nın Yunan işgalinden kurtuluş yıl dönümü 19 Temmuz’da kutlanır. Çeşitli depremler (örneğin 1933 Denizli-Çivril) ve siyasi gelişmeler de bu tarihe damga vurmuştur.

19 Temmuz’da Doğan Ünlü İsimler

• 1814 – Samuel Colt: Amerikan silah mucidi, Colt revolverin mucidi.
• 1834 – Edgar Degas: Fransız empresyonist ressam ve heykeltıraş.
• 1893 – Vladimir Mayakovski: Rus şair ve oyun yazarı.
• 1947 – Brian May: Queen grubunun efsane gitaristi ve astrofizikçi.
• 1976 – Benedict Cumberbatch: Sherlock ve Doctor Strange gibi yapımlarla tanınan İngiliz aktör.

Diğer isimler arasında Herbert Marcuse, Ilie Năstase, Howard Schultz ve Anthony Edwards yer alır.

19 Temmuz’da Hayatını Kaybeden Ünlü İsimler

• 1374 – Francesco Petrarca (Petrarch): İtalyan hümanist şair, Rönesans düşüncesinin öncülerinden.
• 1947 – Aung San: Burma milliyetçisi ve bağımsızlık lideri (suikast).
• 1965 – Syngman Rhee: Güney Kore’nin ilk cumhurbaşkanı.
• 2014 – James Garner: Amerikalı ikonik aktör.

19 Temmuz’un Tarihteki Yeri ve Önemi

19 Temmuz, Büyük Roma Yangını’ndan Rosetta Taşı’nın keşfine, Seneca Falls Kongresi’nden Plevne Savunması’na kadar insanlık tarihinin kritik dönüm noktalarına ev sahipliği yapmıştır. Bilim, sanat, siyaset, spor ve askeri alanlarda kalıcı izler bırakan bu gün, geçmişle bugünü anlamak için önemli bir pencere sunar. Her yıl yeni olaylarla zenginleşen tarihimiz, 19 Temmuz’u unutulmaz kılar.