Tarihte Bugün 27 Haziran

27 Haziran, dünya ve Türkiye tarihinde siyaset, savaş, bilim, sanat, kültür ve spor gibi birçok alanda önemli olaylara sahne olmuş bir tarihtir. Bu günde yaşanan gelişmeler, hem uluslararası ilişkileri hem de ulusal tarihimizin seyrini derinden etkilemiştir. 

Dünyada Yaşanan Önemli Olaylar

Tarih boyunca 27 Haziran, büyük imparatorlukların yükselişinden modern teknolojilere, devrimci hareketlerden bağımsızlık mücadelelerine kadar geniş bir yelpazede olaylara tanıklık etmiştir.

• MÖ 209: Büyük Hun İmparatorluğu’nda Mete Han tahta çıktı. Bu olay, Türk tarihinin en kritik dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir. Mete Han’ın liderliğinde Hunlar, disiplinli orduları ve etkili yönetim yapısıyla Orta Asya’da güçlü bir imparatorluk kurdular. Bu gelişme, Türk devlet geleneğinin temel taşlarından birini oluşturdu.
• 363: Romalı İmparator Julian’ın ani ölümünün ardından Jovian, Roma İmparatoru ilan edildi. Bu geçiş, Roma İmparatorluğu’nun geç dönemindeki istikrarsızlıklara örnek teşkil eder.
• 678: Papa Agatho, Katolik Kilisesi’nin başına geçti. Bu dönem, kilise tarihinde önemli reform ve istikrar arayışlarının yaşandığı bir süreçti.
• 1358: Ragusa Cumhuriyeti (günümüz Dubrovnik’i) kuruldu. Adriyatik Denizi’nin önemli bir ticaret ve denizcilik merkezi olarak yüzyıllarca varlığını sürdüren bu cumhuriyet, bağımsız şehir devletleri modelinin başarılı örneklerindendir.
• 1499: İtalyan kaşif Amerigo Vespucci, günümüz Brezilya’sının Amapá bölgesini gördü. Bu keşif, Yeni Dünya’nın haritalanmasında ve adlandırılmasında (Amerika ismi Vespucci’den gelir) önemli rol oynadı.
• 1556: İngiltere’de Protestan inançları nedeniyle “Stratford Martyrs” olarak bilinen 13 kişi, Londra yakınlarında yakılarak idam edildi. Bu olay, Reformasyon döneminin dini çatışmalarını yansıtır.
• 1565: Osmanlı İmparatorluğu’nda Sokullu Mehmed Paşa veziriazamlığa getirildi. Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murad dönemlerinde uzun yıllar bu görevi sürdüren Sokullu, Osmanlı’nın en etkili devlet adamlarından biri oldu ve iç-dış politikada belirleyici rol oynadı.
• 1587: Ünlü Osmanlı denizcisi ve Kaptan-ı Derya Kılıç Ali Paşa (Uluç Ali Paşa) vefat etti. Akdeniz’deki Osmanlı hakimiyetinde büyük katkıları olan bir komutandı.
• 1693: İngiltere’de kadınlara yönelik ilk dergilerden “The Ladies’ Mercury” yayımlanmaya başladı. Kadınların sosyal ve günlük yaşamına odaklanan bu yayın, basın tarihinde önemli bir yenilikti.
• 1743: Avusturya Veraset Savaşı sırasında Dettingen Muharebesi yaşandı. İngiltere Kralı II. George, savaş meydanında ordusuna bizzat komuta eden son İngiliz hükümdarı olarak tarihe geçti.
• 1760: Anglo-Cherokee Savaşı’nda Cherokee savaşçıları, Echoee Muharebesi’nde İngiliz kuvvetlerine karşı önemli bir zafer elde etti.
• 1778: Amerikan Bağımsızlık Savaşı döneminde Liberty Bell (Özgürlük Çanı), İngiliz işgali sırasında gizlendiği Allentown’dan Philadelphia’ya coşkuyla geri getirildi. Bu sembol, Amerikan özgürlük mücadelesinin en önemli ikonlarından biridir.
• 1878: Osmanlı/Türk basın tarihinde Ahmet Mithat Efendi, “Tercüman-ı Hakikat” adlı günlük gazeteyi çıkarmaya başladı. Bu gazete, halka yönelik yayıncılık ve aydınlanma açısından çığır açıcıydı.
• 1884: İstanbul’da Beyazıt Devlet Kütüphanesi kuruldu. Türkiye’nin önemli kütüphanelerinden biri olarak kültürel mirasımıza katkı sağladı.
• 1893: New York Borsası’nda büyük bir çöküş yaşandı; bu olay, ekonomik dalgalanmaların küresel etkilerini gösterdi.
• 1905: Rus Donanması’na ait Potemkin zırhlısında mürettebat, kötü yemek ve yaşam koşullarına karşı isyan etti. Gemi Odessa’ya yönlendirildi ve 1905 Rus Devrimi’nin ilk kıvılcımlarından biri oldu. Bu ayaklanma, sinemadan edebiyata birçok esere ilham kaynağı olmuştur.
• 1917: Yunanistan, I. Dünya Savaşı’nda İtilaf Devletleri safında yer aldı.
• 1929: Bell Laboratuvarları, ilk renkli televizyon demonstrasyonunu gerçekleştirdi. Washington’dan New York’a bir buket gül ve Amerikan bayrağı görüntüsü iletilmesi, televizyon teknolojisinin gelişiminde dönüm noktasıydı.
• 1950: Kore Savaşı’nın ilk aşamasında ABD Başkanı Harry Truman, Amerikan hava ve deniz kuvvetlerini Güney Kore’yi desteklemek üzere görevlendirdi. Bu karar, Soğuk Savaş’ın sıcak çatışmalara dönüştüğü kritik bir adımdı.
• 1954: Dünyanın ilk nükleer enerji santrali Obninsk’te (Moskova yakınları) faaliyete geçti. Reaktör yaklaşık 48 yıl hizmet verdi ve barışçıl nükleer enerjinin öncüsü oldu.
• 1956: John Huston’un yönettiği “Moby Dick” filmi prömiyer yaptı ve sinema tarihinde görsel ustalığıyla öne çıktı.
• 1977: Cibuti, Fransa’dan bağımsızlığını ilan etti. Afrika’daki sömürgecilik sonrası bağımsızlık dalgasının önemli örneklerinden biriydi.
• 1980: İtalya’da Itavia Havayolları’na ait bir uçak Ustica yakınlarında düştü; 81 kişi hayatını kaybetti. Olayın nedeni uzun yıllar tartışma konusu oldu.
• 1982: NASA’nın Columbia uzay mekiği, STS-4 testiyle son uçuşunu başarıyla tamamladı ve mekik programı operasyonel aşamaya geçti.
• 1986: Uluslararası Adalet Divanı, ABD’nin Nikaragua’daki müdahalelerini yasadışı ilan etti.
• 1991: Slovenya’nın bağımsızlığını ilan etmesinin ardından Yugoslav ordusu Slovenya’ya saldırdı. Bu, On Gün Savaşı’nı ve Yugoslavya’nın dağılma sürecini başlatan ilk çatışmaydı.

Bu olayların yanı sıra 1652’de New Amsterdam’da (New York) ilk hız sınırı yasasının çıkması gibi yerel düzenlemeler de tarihin küçük ama anlamlı notları arasındadır.

Türkiye’de 27 Haziran

• 1964: 22 Şubat 1962 ve 20 Mayıs 1963 darbe girişimleriyle bağlantılı emekli Süvari Binbaşı Fethi Gürcan idam edildi. Aynı yıl Kıbrıs’ta 15 yaş üstü Türklerin adaya girişi yasaklandı.
• 1978: Anayasa Mahkemesi binasına bombalı saldırı düzenlendi. Dönemde benzin sıkıntısı nedeniyle uzun kuyruklar oluştu.
• 1984: TBMM, askerlik süresini 18 aya indiren yasayı kabul etti.
• 1987: Gaziantep Üniversitesi kuruldu ve Türkiye’deki üniversite sayısı 28’e yükseldi. Aynı yıl sanatçı Cem Karaca, dönemin Başbakanı Turgut Özal’ın desteğiyle yurda döndü.

Türkiye’de 27 Haziran, askeri ve siyasi gelişmeler, basın hayatı ve eğitim kurumlarının kuruluşuyla da anılır. Kerim Tekin gibi sanatçıların trajik kayıpları da bu tarihe denk gelir.

27 Haziran’da Doğan Önemli İsimler

• 1350: II. Manuil, Bizans İmparatoru.
• 1462: XII. Louis, Fransa Kralı.
• 1869: Emma Goldman, anarşist düşünür ve kadın hakları savunucusu.
• 1872: Paul Laurence Dunbar, Amerikalı şair ve yazar.
• 1880: Helen Keller, engelli olmasına rağmen büyük başarılar elde eden yazar ve aktivist.
• 1949: Vera Wang, dünya çapında ünlü moda tasarımcısı.
• 1955: Isabelle Adjani, Fransız sinema oyuncusu.
• 1966: J.J. Abrams, yönetmen ve yapımcı (Star Wars, Lost gibi yapımlar).
• 1975: Tobey Maguire, “Örümcek Adam” rolüyle tanınan Amerikalı oyuncu.

Türk doğanlar arasında yazar Yusuf Atılgan, şarkıcı Kutlu Payaslı, futbolcu Gökhan İnler ve çeşitli dönemlerde sanat, spor ile akademi dünyasından isimler yer alır.

27 Haziran’da Hayatını Kaybeden Önemli İsimler

• MÖ 1212: II. Ramses, Antik Mısır’ın en güçlü firavunlarından biri.
• 1458: Alfonso V, Aragon, Sicilya ve Napoli Kralı.
• 1831: Sophie Germain, matematikçi.
• 1844: Joseph Smith, Mormon Kilisesi’nin kurucusu (mob saldırısında öldürüldü).
• 1964: Fethi Gürcan, Türk subay.
• 1998: Kerim Tekin, Türk pop müziği sanatçısı (trafik kazası sonucu).
• 2001: Jack Lemmon, Oscar ödüllü Amerikalı oyuncu.

Bud Spencer, Michael Nyqvist gibi isimler de farklı yıllarda bu tarihte aramızdan ayrılmıştır.

27 Haziran, askeri zaferler, bilimsel atılımlar (nükleer enerji, renkli TV), devrimci ayaklanmalar, bağımsızlık ilanları ve kültürel ilerlemelerle dolu zengin bir tarihtir. Hem Türkiye’de hem dünyada siyaset, basın, sanat ve teknoloji açısından iz bırakan olaylar barındırır. Bu gün, tarih bilincimizi tazeleyen ve geçmişten ders çıkarma fırsatı sunan önemli bir tarihtir.