Tarihte Bugün 20 Haziran

20 Haziran'da Tarihte Yaşanan Önemli Olaylar, Doğumlar ve Ölümler

20 Haziran, dünya ve Türkiye tarihinde siyasi mücadelelerden bilimsel buluşlara, askeri çatışmalardan kültürel gelişmelere kadar pek çok önemli olaya ev sahipliği yapmış bir tarihtir. Hem küresel hem de ulusal ölçekte savaşlar, devrimler, teknolojik ilerlemeler, doğal afetler ve toplumsal olaylar bu günde yoğunlaşmıştır. 

Dünyada ve Türkiye'de Önemli Olaylar

• MS 404: İstanbul’daki Ayasofya Kilisesi, dönemin siyasi ve dini karışıklıkları ile ayaklanmalar sırasında büyük bir yangınla ağır hasar gördü. Bu olay, Bizans İmparatorluğu’nun merkezindeki en önemli dini yapının erken dönemdeki yıkımlarından biri olarak tarihe geçti ve kilise daha sonra yeniden inşa edildi.
• 451: Flavius Aetius komutasındaki Batı Roma ordusu ile Attila komutasındaki Hun ordusu, Katalaunian Ovası (Châlons) Muharebesi’nde karşı karşıya geldi. Savaş kesin bir zaferle sonuçlanmadı; her iki taraf da ağır kayıplar verdi ancak Attila geri çekilmek zorunda kaldı. Bu muharebe, Hunların Batı Avrupa’daki ilerleyişini yavaşlatarak tarihin dönüm noktalarından biri kabul edilir.
• 1180: Japonya’da Birinci Uji Muharebesi gerçekleşti ve Genpei Savaşı’nın başlangıcı oldu. Bu iç savaş dönemi, Japon tarihinde samuray güçleri arasındaki büyük çatışmaların miladıdır.
• 1481: Fatih Sultan Mehmed’in vefatının ardından Osmanlı taht kavgasında II. Bayezid ile Cem Sultan arasında Yenişehir Ovası’nda savaş yapıldı. Cem Sultan yenilgiye uğradı ve bu olay, Osmanlı tarihinde uzun yıllar sürecek taht mücadelelerinin kritik bir aşaması haline geldi.
• 1622: Osmanlı İmparatorluğu’nda Tarhoncu Ahmed Pasha sadrazamlığa getirildi.
• 1782: ABD Kongresi, Büyük Mühür’ü (Great Seal of the United States) resmen kabul etti. Bu sembol, Amerikan ulusal kimliğinin ve bağımsızlığının temel unsurlarından biri oldu.
• 1789: Fransız Devrimi’nin önemli bir evresinde Üçüncü Zümre vekilleri, kralın meclisi dağıtma emrine karşı Tenis Kortu Yemini’ni (Tennis Court Oath) ederek Ulusal Meclis’i kurma kararlılıklarını ortaya koydular. Bu yemin, devrimin ivme kazanmasında dönüm noktasıdır.
• 1837: İngiltere Kralı IV. William’ın ölümü üzerine 18 yaşındaki yeğeni Victoria tahta çıktı. Victoria, 63 yıldan fazla süren saltanatı boyunca Britanya İmparatorluğu’nun en güçlü dönemine (“Victoria Çağı”) tanıklık etti ve imparatorluğun zirvesini temsil etti.
• 1840: Samuel Morse, telgraf sisteminin patentini aldı. Bu buluş, uzun mesafeli hızlı iletişimin önünü açarak modern telekomünikasyonun temelini attı.
• 1863: Amerikan İç Savaşı sırasında Batı Virginia, ABD’nin 35. eyaleti olarak Birlik’e kabul edildi. Virginia’dan ayrılarak Kuzey tarafında yer aldı.
• 1877: Alexander Graham Bell’in öncülüğünde Kanada’nın Hamilton şehrinde dünyanın ilk ticari telefon hizmeti başlatıldı. Bu, iletişim tarihinde çığır açan bir adımdı.
• 1884: Osmanlı Devleti’nde Mülkiye Mühendis Mektebi kuruldu. Modern mühendislik eğitiminin temel taşlarından biri olan bu kurum, ilerleyen yıllarda önemli mühendisler yetiştirdi.
• 1893: ABD’de Lizzie Borden, babası ve üvey annesini baltayla öldürmekle suçlandığı ünlü davada jüri tarafından beraat etti. Dava, dönemin en sansasyonel cinayet olaylarından biri olarak hafızalarda kaldı.
• 1895: Kiel Kanalı resmen açıldı. Kuzey Denizi ile Baltık Denizi’ni bağlayan bu yapay su yolu, Avrupa deniz ticaretini büyük ölçüde kolaylaştırdı ve dünyanın en işlek kanallarından biri haline geldi.
• 1920 (Türkiye): Milli Mücadele döneminde Çerkez Ethem komutasındaki kuvvetler, Yozgat Ayaklanması’nı bastırmak üzere Ankara’dan harekete geçti. Bu operasyon, TBMM’nin Anadolu’daki otoritesini güçlendirmede önemli rol oynadı.
• 1926 (Türkiye): İzmir Suikastı girişimi soruşturmaları sürerken Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın önde gelen isimlerinden Ali Fuat Cebesoy tutuklandı (Kâzım Karabekir’in tutuklanması ise kısa süre sonra gerçekleşti).
• 1932 (Türkiye): Mustafa Kemal Atatürk, yangın nedeniyle zarar gören Fenerbahçe Kulübü’ne maddi yardımda bulundu. Bu destek, spor camiasında geniş yankı uyandırdı.
• 1933 (Türkiye): İstanbul Üniversitesi bünyesinde İnkılap Enstitüsü’nün kurulması kararlaştırıldı. Cumhuriyet devrimlerini araştırmak ve öğretmek amacıyla kurulan bu enstitü, eğitim tarihimizde önemli bir yere sahiptir.
• 1938 (Türkiye): 3466 sayılı kanunla 19 Mayıs, Millî Bayram ve Gençlik ve Spor Bayramı olarak resmen kabul edildi. Aynı süreçte Gençlik Marşı da resmî marş olarak benimsendi.
• 1942: Auschwitz toplama kampından Kazimierz Piechowski ve arkadaşları, SS üniforması giyerek çalıntı bir araçla kaçmayı başardı. Holokost döneminde nadir görülen başarılı kaçışlardan biriydi.
• 1943 (Türkiye): Adapazarı ve çevresinde 5,6 şiddetinde deprem meydana geldi. Depremde 346 kişi hayatını kaybetti ve bölgede büyük yıkım yaşandı.
• 1943: ABD’de Detroit’te ırk çatışmaları patlak verdi ve birkaç gün sürdü, onlarca kişi hayatını kaybetti.
• 1946 (Türkiye): Şefik Hüsnü önderliğinde Türkiye Sosyalist Emekçi Köylü Partisi kuruldu.
• 1960: Mali ve Senegal bağımsızlığını ilan etti.
• 1961 (Türkiye): Türkiye iş gücü ihracına resmen başladı; Almanya’ya gitmek isteyen işçiler Türkiye İş Kurumu önünde toplandı. Aynı yıl ilk naneli (mentollü) sigara olan Çamlıca piyasaya sürüldü.
• 1963: Küba Füze Krizi’nin ardından ABD ile SSCB arasında “kırmızı telefon” (sıcak hat) anlaşması imzalandı. Nükleer savaş riskini azaltmak için kritik bir doğrudan iletişim kanalı kurulmuş oldu.
• 1975: Steven Spielberg’in yönettiği Jaws (Dişler) filmi vizyona girdi. Yaz sezonunda blockbuster filmlerin öncüsü olarak sinema endüstrisini derinden etkiledi.
• 1987 (Türkiye): Mardin’in Ömerli ilçesine bağlı Pınarcık köyünde PKK’nın gerçekleştirdiği katliamda 30 sivil (çoğu kadın ve çocuk) hayatını kaybetti. Olay, Türkiye’nin terörle mücadele tarihinde en acı olaylardan biri olarak yer aldı.
• 1990 (Türkiye): Trabzon’un Akçaabat ilçesinde sel felaketi yaşandı; 39 kişi öldü, 4 kişi kayboldu.
• 1991: Alman Parlamentosu, başkenti Bonn’dan Berlin’e taşıma kararı aldı.

Diğer dikkat çeken olaylar arasında 1944’teki Büyük Marianas Türkiye Avı (Philippine Sea Muharebesi), 1973 Ezeiza katliamı ve çeşitli doğal afetler de bulunmaktadır.

20 Haziran’da Doğan Önemli İsimler

• 1756: Joseph Martin Kraus – Klasik dönem bestecisi.
• 1819: Jacques Offenbach – Operet türünün öncü bestecilerinden.
• 1905: Lillian Hellman – Ünlü Amerikan oyun yazarı ve insan hakları savunucusu.
• 1909: Errol Flynn – Hollywood’un efsanevi aktörlerinden.
• 1914: Muazzez İlmiye Çığ – Türk Sümerolog, uzun ömürlü bilim insanı ve araştırmacı.
• 1924: Audie Murphy – II. Dünya Savaşı’nın en çok madalyalı Amerikan askerlerinden, daha sonra aktör.
• 1931: Martin Landau – Oscar ödüllü aktör.
• 1932: Altan Öymen – Türk gazeteci ve siyasetçi.
• 1946: Zülfü Livaneli – Türk müzisyen, yazar ve yönetmen.
• 1949: Lionel Richie – Ünlü Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı.
• 1967: Nicole Kidman – Oscar ödüllü Avustralyalı oyuncu.
• 1978: Frank Lampard – İngiliz futbolcu ve teknik direktör.

20 Haziran’da Hayatını Kaybeden Önemli İsimler

• 840: I. Ludwig – Frank Kralı.
• 1277: Karamanoğlu Mehmed Bey – Karamanoğulları Beyi.
• 1933: Clara Zetkin – Alman sosyalist, kadın hakları savunucusu.
• 1947: Bugsy Siegel – ABD’li mafya lideri.
• 1966: Georges Lemaître – Büyük Patlama teorisinin öncülerinden Belçikalı bilim insanı.
• 1972: Şeref Akdik – Türk sanatçı.
• 1989: Hasan İzzettin Dinamo – Türk şair ve yazar.
• 1997: Cahit Külebi – Türk şair.
• 2005: Jack Kilby – Entegre devrenin mucitlerinden, Nobel ödüllü bilim insanı.
• 2024: Donald Sutherland – Ünlü Kanadalı aktör (ve diğer yıllarda çeşitli Türk ve yabancı isimler).

20 Haziran, Osmanlı taht mücadelelerinden Kraliçe Victoria’nın tahta çıkışına, telgraf ve telefon gibi iletişim devrimlerinden Milli Mücadele’nin kritik operasyonlarına, deprem ve sel gibi afetlerden terör olaylarına kadar geniş bir spektrumda iz bırakmıştır. Bu gün, hem dünya hem de Türkiye tarihi açısından siyasi, askeri, bilimsel ve toplumsal açıdan zengin bir mirasa sahiptir. Tarihin akışı içinde her yıl yeni bağlamlarda hatırlanmaya devam eder.