Tarihte Bugün 22 Mayıs

22 Mayıs, dünya ve Türkiye tarihinde savaşlardan doğal afetlere, siyasi dönüm noktalarından kültürel ve sanatsal gelişmelere kadar geniş bir yelpazede önemli olaylara sahne olmuş bir gündür. Antik dönemden modern çağa uzanan bu tarihte, askeri zaferler, yıkıcı depremler, ittifaklar ve unutulmaz sanatçıların doğum ile veda anları tarih sayfalarına kazınmıştır. 

22 Mayıs’ta Dünyada Yaşanan Önemli Olaylar

• MÖ 334 – Granikos Muharebesi: Makedonya Kralı Büyük İskender, Pers İmparatoru III. Darius’un ordularını Granikos Nehri kıyısında ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu zafer, İskender’in Pers İmparatorluğu’na karşı başlattığı seferlerin ilk büyük adımı oldu. İskender’in kişisel cesareti ve stratejik dehası sayesinde kazanılan muharebe, Anadolu’nun kapılarını Makedonlara açtı ve Helenistik dönemin temelini attı.
• 1176 – Selahaddin Eyyubi’ye Suikast Girişimi: Haşhaşiler (Assassins) örgütü, Halep yakınlarında dönemin en önemli İslâm komutanlarından Selahaddin Eyyubi’ye suikast düzenledi. Girişim başarısız kaldı ve Selahaddin, yaralanmadan kurtuldu. Bu olay, Haçlı Seferleri döneminde bölgedeki gerilimi artırırken Selahaddin’in Kudüs’ü fethetme yolundaki kararlılığını da gösterdi.
• 1766 – Büyük İstanbul Depremi: Osmanlı başkenti İstanbul’u derinden sarsan yıkıcı bir deprem meydana geldi. Yaklaşık 7.1 büyüklüğündeki deprem, Marmara Denizi’nin doğu kesiminde (Çınarcık Havzası civarı) gerçekleşti. Binlerce bina, cami, sur ve tarihi yapı ağır hasar gördü ya da yıkıldı; tsunami dalgaları kıyıları etkiledi. Resmi kayıtlara göre 4.000’den fazla kişi hayatını kaybetti. Deprem, İstanbul’un yeniden inşasını uzun yıllar gerektiren en büyük afetlerden biri olarak tarihe geçti.
• 1927 – Çin’de Büyük Deprem: Çin’in kuzeybatısındaki Xining bölgesinde şiddetli bir deprem yaşandı ve yaklaşık 200.000 kişinin ölümüne yol açtı. 20. yüzyılın en ölümcül doğal afetlerinden biri olarak kabul edilir.
• 1939 – Çelik Paktı: Nazi Almanyası ile Faşist İtalya arasında “Pact of Steel” adlı askeri ve siyasi ittifak imzalandı. Bu anlaşma, II. Dünya Savaşı öncesi Axis güçlerinin temelini güçlendirdi.
• 1947 – Truman Doktrini’nin Onaylanması: ABD Kongresi, Başkan Harry Truman’ın önerdiği doktrini onayladı. Bu çerçevede Yunanistan ve Türkiye’ye komünizme karşı ekonomik ve askeri yardım sağlandı. Soğuk Savaş’ın erken dönemlerinde Türkiye’nin Batı bloğuna entegrasyonunda kritik rol oynadı.
• 1960 – Büyük Şili Depremi: Valdivia bölgesinde ölçülen 9.5 büyüklüğündeki deprem, insanlık tarihinin kaydedilen en şiddetli sarsıntısı oldu. Deprem ve ardından oluşan tsunami dalgaları Pasifik Okyanusu’nu aşarak Japonya ve Hawaii’ye kadar ulaştı; binlerce kişi hayatını kaybetti.
• 1990 – Yemen’in Birleşmesi: Kuzey ve Güney Yemen uzun süren ayrılıktan sonra tek devlet olarak birleşti ve Yemen Cumhuriyeti kuruldu.

Diğer Önemli Gelişmeler: 1819’da ilk transatlantik buharlı gemi Savannah’ın seferi, 1906’da Wright Kardeşler’in uçak patentleri, 1963’te AC Milan’ın Şampiyon Kulüpler Kupası zaferi, 2011’de Joplin tornado felaketi ve 2012’de Tokyo Skytree’nin açılışı gibi olaylar da bu tarihe damga vurdu.

22 Mayıs’ta Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar

• 1929 – Yahya Kemal Beyatlı’nın Madrid Büyükelçiliği: Türk edebiyatının büyük şairi Yahya Kemal Beyatlı, Türkiye Cumhuriyeti’nin Madrid Büyükelçisi olarak atandı. Bu görev, onun hem edebiyat hem de diplomasi alanındaki kariyerinde önemli bir kilometre taşı oldu.
• 1931 – Fenerbahçe’nin Uluslararası Zaferi: İstanbul şampiyonu Fenerbahçe, Yunanistan şampiyonu Olimpiakos’u 1-0 yenerek Türk futbol tarihinde erken dönem uluslararası başarılara imza attı.
• 1932 – Ağrı İsyanı Davaları: Ağrı İsyanı’na katıldıkları iddiasıyla yargılanan 34 kişiye idam cezası verildi. Bu gelişme, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki iç güvenlik politikalarının bir yansımasıydı.
• 1947 – Truman Yardımı: ABD’nin Türkiye’ye yönelik ekonomik ve askeri destek paketi onaylandı; bu, Türkiye’nin Soğuk Savaş dönemindeki stratejik konumunu güçlendirdi.
• 1950 – Demokrat Parti İktidarı: 14 Mayıs seçimlerinin ardından Adnan Menderes Başbakan, Celâl Bayar ise Cumhurbaşkanı oldu. Çok partili demokrasiye geçişin en kritik adımlarından biri gerçekleşti.
• 1971 – Bingöl Depremi: 6.7-6.8 büyüklüğündeki depremde 878 kişi hayatını kaybetti.
• 1982 – Cevdet Sunay’ın Vefatı: Türkiye’nin 5. Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay İstanbul’da hayatını kaybetti.

Diğer Olaylar: Bayrampaşa Cezaevi’nin temel atılması (1956), Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı’nın kuruluşu (1991) gibi gelişmeler de bu tarihte yer alır.

22 Mayıs’ta Doğan Önemli Kişiler

• 1808 – Gérard de Nerval: Fransız romantizminin öncü şair ve yazarı.
• 1813 – Richard Wagner: Alman opera bestecisi; “Nibelung’un Yüzüğü” gibi eserleriyle müzik tarihini derinden etkiledi.
• 1844 – Mary Cassatt: Amerikalı empresyonist ressam; özellikle kadın ve çocuk temalı tablolarıyla tanındı.
• 1859 – Sir Arthur Conan Doyle: Sherlock Holmes’un yaratıcısı, İskoç yazar ve doktor.
• 1907 – Hergé (Georges Remi): Belçikalı çizgi roman ustası, Tintin serisinin yaratıcısı.
• 1907 – Laurence Olivier: İngiliz tiyatro ve sinema efsanesi, Shakespeare yorumlarıyla ünlü.
• 1930 – Harvey Milk: Amerikalı siyasetçi ve LGBT hakları savunucusu.

Türkiye’den: Nahid Sırrı Örik (1895, yazar), Orhan Veli Kanık (1914, şair), Gül Gülgün (1933, oyuncu), Ayberk Pekcan (1970, oyuncu) ve çeşitli sporcu ve sanatçılar bu tarihte dünyaya geldi.

22 Mayıs’ta Hayatını Kaybeden Önemli Kişiler

• 337 – Büyük Konstantin (I. Konstantin): Roma İmparatoru; Hristiyanlığı resmileştiren ve Konstantinopolis’in (İstanbul) temelini atan hükümdar.
• 1885 – Victor Hugo: “Sefiller” ve “Notre-Dame’ın Kamburu” gibi eserlerin Fransız yazarı.
• 1912 – Şair Eşref: Hicivleriyle ünlü Türk şair ve kaymakam.
• 1955 – Nene Hatun: 93 Harbi’nde (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) kahramanlığıyla tanınan Türk kadın savaşçı.
• 1960 – İbrahim Çallı: Türk ressam.
• 1967 – Langston Hughes: Harlem Rönesansı’nın önde gelen Amerikalı şair ve yazarı.
• 1982 – Cevdet Sunay: Türkiye’nin 5. Cumhurbaşkanı.

Diğer isimler arasında Francesco Guicciardini (1540), Philip Roth (2018) ve çeşitli sanatçılar yer alır.

22 Mayıs, insanlığın hem zaferlerini hem de acılarını bir arada barındıran, depremlerle sarsılan ama sanat, siyaset ve bilimle de ilerleyen bir tarihtir. Bu gün, tarih boyunca hem yıkımı hem de umudu simgeleyen olaylarla dolu kalmaya devam etmektedir. Her yıl yeni gelişmelerle zenginleşen bu tarih, geçmişimizi anlamak için önemli bir pencere sunar.