TARİHTE BUGÜN 28 NİSAN

28 Nisan, dünya ve Türkiye tarihinde isyanlardan savaşlara, siyasi kırılmalardan bilimsel keşiflere, unutulmaz doğumlardan trajik ölümlere kadar pek çok önemli olaya ev sahipliği yapmıştır. 

DÜNYADA OLANLAR

• 1789 – HMS Bounty İsyanı (Bounty Mutiny): Pasifik Okyanusu’nda seyir halinde olan İngiliz gemisi HMS Bounty’de, Kaptan William Bligh’a karşı mürettebat tarafından ünlü isyan çıkarıldı. İsyanın lideri Fletcher Christian ve destekçileri, Kaptan Bligh ile ona sadık kalan 18 kişiyi küçük bir sandala bindirerek gemiden uzaklaştırdı. Bligh ve ekibi, açık denizde binlerce kilometre boyunca kürek çekerek inanılmaz bir denizcilik başarısıyla Timor adasına ulaşmayı başardı. Bu olay, denizcilik tarihinin en bilinen isyanlarından biri olarak kalmıştır.
• 1910 – İlk Gece Uçuşu: Fransız pilot Louis Paulhan, havacılık tarihinde bir ilki gerçekleştirerek gece uçuşu yapan ilk pilot oldu. Bu gelişme, karanlıkta havacılık faaliyetlerinin mümkün olduğunu gösterdi ve modern havacılığın gelişiminde önemli bir kilometre taşı oldu.
• 1916 – Paskalya Ayaklanması’nın Sonu: İrlanda’nın bağımsızlığı için başlatılan Paskalya Ayaklanması (Easter Rising), bu tarihte İngiliz kuvvetleri tarafından tamamen bastırıldı. Ayaklanmanın liderleri yakalanarak idam edildi. Her ne kadar bastırılsa da bu olay, İrlanda halkının bağımsızlık ateşini körükledi ve ilerleyen yıllarda İrlanda Özgür Devleti’nin kurulmasına giden yolu açtı.
• 1920 – San Remo Konferansı’nda Ortadoğu’nun kaderi çizildi: I. Dünya Savaşı’nın galip devletleri olan İngiltere, Fransa, İtalya ve Japonya, İtalya’nın San Remo kentinde bir araya geldi. Bu konferansta, Osmanlı İmparatorluğu’nun Arap topraklarının mandalara bölünmesine karar verildi. Filistin, Irak ve Ürdün İngiliz mandası altına girerken; Suriye ve Lübnan ise Fransız mandasına bırakıldı. Bu kararlar, modern Ortadoğu’nun sınırlarının çizilmesinde temel oldu ve Siyonizm hareketine Filistin topraklarında bir “ulusal yurt” kurma hakkı tanındı. Aynı gün, Kızıl Ordu’nun Bakü’ye girmesiyle Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti fiilen sona erdi ve Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurularak Sovyetleştirme süreci tamamlandı.
• 1932 – Sarımsak ve soğanın tansiyonu düşürdüğü keşfedildi: Amerikalı bilim insanları, sarımsak ve soğanın içinde bulunan allisin maddesinin kan basıncını düşürdüğünü laboratuvar ortamında bilimsel olarak kanıtladı. Bu keşif, doğal tedavi yöntemlerine olan ilgiyi artırdı ve beslenme biliminde yeni bir çığır açtı.
• 1945 – Benito Mussolini’nin cesedinin sergilenmesi: İtalyan diktatör Benito Mussolini, iki gün önce (27 Nisan) İtalyan partizanlar tarafından yakalanarak sevgilisi Clara Petacci ile birlikte kurşuna dizilmişti. 28 Nisan günü, cesetleri Milano’daki Loreto Meydanı’na getirilerek bir benzin istasyonunun önünde baş aşağı asıldı. Halk, bu cesetlere yumruk atıp tükürerek faşizme olan nefretini gösterdi. Bu görüntüler, Avrupa’da faşizmin sembolik ve fiili sonunu ilan eden anlar olarak tarihe geçti.
• 1952 – Japonya’nın işgali resmen sona erdi: 1951 yılında imzalanan San Francisco Barış Antlaşması, 28 Nisan 1952’de yürürlüğe girdi. Bu tarihle birlikte, II. Dünya Savaşı’nın ardından ABD önderliğindeki Müttefik Kuvvetler’in Japonya topraklarındaki işgali resmen sona erdi. Japonya yeniden egemen bir devlet haline geldi, ancak ABD askeri üslerinin ülkede kalmasına izin verildi.
• 1967 – Muhammed Ali askere alınmayı reddetti: Dünya ağır sıklet boks şampiyonu Muhammed Ali, Vietnam Savaşı’na katılmayı reddettiği gerekçesiyle Houston’daki askerlik şubesine çağrıldı. Şubeye adımını attığında, “Vietnamlılar bana ‘Zenci’ demedi” diyerek yemin etmeyi reddetti. Bu tutumu nedeniyle boks lisansı iptal edildi, beş yıl hapis cezasına çarptırıldı (ceza daha sonra temyizde bozuldu) ve unvanı elinden alındı. Ali, bu eylemiyle savaş karşıtı hareketin sembol isimlerinden biri haline geldi.
• 1967 – Expo 67 Açıldı: Kanada’nın Montreal kentinde düzenlenen Expo 67, dönemin en büyük uluslararası fuarlarından biri olarak kapılarını açtı. 62 ülkenin katıldığı fuar, milyonlarca ziyaretçiyi ağırladı ve dünya barışı ile teknolojik ilerlemeye vurgu yaptı.
• 1969 – Charles de Gaulle istifa etti: Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle, bölgesel reformlar ve Senato’nun kaldırılmasını öngören bir referandum düzenledi. Referandum sonucunda “hayır” oylarının çıkması üzerine de Gaulle, daha önce verdiği sözü tutarak anında istifa etti. “Fransa ben olmadan da yaşayabilir” diyerek siyasetten tamamen çekildi. Bu olay, Fransa’nın Beşinci Cumhuriyet tarihinde önemli bir dönüm noktası oldu.
• 1986 – Çernobil felaketi dünyaya duyuruldu: Sovyetler Birliği’ndeki Çernobil nükleer santralinde 26 Nisan’da meydana gelen korkunç kaza, Sovyet yönetimi tarafından gizlenmeye çalışılıyordu. Ancak 28 Nisan’da İsveç’te yapılan radyasyon ölçümlerinde anormal derecede yüksek seviyeler tespit edildi. Bunun üzerine Sovyetler Birliği, felaketin varlığını dünyaya duyurmak zorunda kaldı. Bu olay, insanlık tarihinin en büyük nükleer kazası olarak kayıtlara geçti.
• 1994 – Güney Afrika’da ilk renkli seçim ve Nelson Mandela: Güney Afrika’da apartheid rejiminin sona ermesinin ardından yapılan ilk çok ırklı seçimlerde oy verme işlemi 28 Nisan’da tamamlandı. Nelson Mandela, yüzde 62 oy oranıyla ülkenin ilk siyahi devlet başkanı seçildi. Bu seçimlerle birlikte apartheid sistemi resmen tarihe karıştı.
• 2001 – İlk uzay turisti Dennis Tito: Amerikalı milyarder iş insanı Dennis Tito, Rus Soyuz TM-32 uzay aracıyla Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) doğru yola çıktı. 20 milyon dolar ödeyen Tito, NASA’nın tüm itirazlarına rağmen yolculuğunu başarıyla tamamlayarak uzaya giden ilk turist unvanını kazandı. Bu olay, uzay turizminin başlangıcı olarak kabul edilir.

TÜRKİYE’DE OLANLAR

• 1915 – Mehmed Çavuş’un kahramanlığı ve Birinci Kirte Muharebesi: Çanakkale Savaşı sırasında Arıburnu cephesinde, 57. Alay’dan Mehmed Çavuş, düşman gemilerini yok eden Nusret mayın gemisinin mayınlarını döşerken bacağı kopmasına rağmen görevi tamamladı ve o gün şehit düştü. Anısına bugün Çanakkale Şehitliği’nde ismi yazılıdır. Aynı gün, İtilaf Devletleri ile Osmanlı kuvvetleri arasında Birinci Kirte Muharebesi (Battle of Krithia) gerçekleşti. İtilaf güçleri ağır kayıplar vererek cephede ilerleyemedi.
• 1920 – Osmanlı Mebusan Meclisi’nin kapanışı ve Ankara süreci: İstanbul’un işgalinin ardından Osmanlı Mebusan Meclisi dağıtılmıştı. 28 Nisan’da, İstanbul’daki bu baskı ortamından kaçan milletvekilleri ve direnişçiler Ankara’da yeni bir siyasi yapılanma sürecini hızlandırdılar. Bu gelişmeler, 23 Nisan 1920’de açılan Büyük Millet Meclisi’nin otoritesini pekiştiren adımlar olarak tarihe geçti.
• 1924 – Ankara’da ilk kadın kulübü kuruldu: Nezihe Muhiddin önderliğinde Ankara’da “Türk Kadınlar Birliği” adlı dernek kuruldu. Bu dernek, kadınlara siyasi haklar tanınması için yoğun mücadele verdi. 1934 yılında kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilince, dernek amacına ulaştığını ilan ederek kendini feshetti.
• 1944 – Türkiye, Almanya’ya krom satışını durdurdu: II. Dünya Savaşı sırasında Müttefikler’in yoğun baskısı ve savaşın gidişatının değişmesiyle birlikte Türkiye, Nazi Almanyası’na yaptığı stratejik krom sevkiyatını 28 Nisan’da resmen durdurdu. Bu karar, Almanya’nın çelik üretimini doğrudan etkileyerek savaş ekonomisine darbe vurdu.
• 1960 – 28 Nisan Öğrenci Olayları: Demokrat Parti iktidarına karşı başlayan öğrenci protestoları, 28 Nisan’da İstanbul ve Ankara’da zirveye ulaştı. İstanbul Üniversitesi’nde düzenlenen mitingde öğrenciler “Hürriyet” ve “Kahrolsun diktatörlük” sloganları attı. Polisin müdahalesi sonucunda çıkan arbedede öğrenci Turan Emeksiz hayatını kaybetti. Ankara Üniversitesi’nde de benzer olaylar yaşandı ve çok sayıda öğrenci tutuklandı. Bu olaylar, 27 Mayıs 1960 askeri darbesine giden yoldaki en önemli toplumsal gerilim noktalarından biri oldu.
• 1994 – Tansu Çiller’den “tek tip” açıklaması: Başbakan Tansu Çiller, Güneydoğu’daki terörle mücadele kapsamında yaptığı bir konuşmada, “Türkiye’de tek tip insan, tek tip düşünce olacak” ifadesini kullandı. Bu sözler, kamuoyunda büyük tepki çekti ve “düşünce özgürlüğüne aykırı” olduğu gerekçesiyle yoğun eleştirilere maruz kaldı.
• 1996 – Cezaevlerinde “Hayata Dönüş” öncesi gerilim: 1990’lı yıllarda Türkiye cezaevlerinde yaşanan açlık grevleri ve insan hakları ihlallerine zemin hazırlayan süreçte, 28 Nisan 1996 tarihinde bazı cezaevlerinde önemli gerilimler yaşandı. Bu tarih, ilerleyen yıllarda “Hayata Dönüş” operasyonlarının habercisi niteliğindeki gelişmelere sahne oldu.
• 2006 – AFAD’ın temeli atıldı: Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla, Acil Durum ve Afet Yönetimi Başkanlığı’nın (AFAD) kuruluş süreci başlatıldı. İlk merkez, Elazığ’da açıldı. AFAD, daha sonra Türkiye’nin afet yönetiminden sorumlu ana kuruluşu haline geldi.
• 2012 – MİT TIR’ları soruşturması: Elazığ Cumhuriyet Başsavcılığı, Milli İstihbarat Teşkilatı’na (MİT) ait olduğu iddia edilen TIR’ların jandarma tarafından durdurulmasıyla ilgili olarak soruşturma başlattı. Bu olay, “MİT TIR’ları krizi” olarak tarihe geçti ve savcılara soruşturma yasağı getirilmesine yol açtı.

DOĞANLAR

• 1442 – IV. Edward: İngiltere Kralı, Güller Savaşı’nda Yorkçu hanedanının lideri. 1461-1470 ve 1471-1483 yılları arasında iki dönem tahtta kaldı.
• 1758 – James Monroe: Amerika Birleşik Devletleri’nin 5. başkanı (1817-1825). “Monroe Doktrini” (Amerika Amerikalılarındır) ile tanınır.
• 1878 – Lionel Barrymore: Amerikalı oyuncu, “Yaşamak İçin” (It’s a Wonderful Life) filmindeki Bay Potter rolüyle ünlü. En İyi Erkek Oyuncu Oscar’ı sahibi.
• 1908 – Oskar Schindler: Alman iş insanı. II. Dünya Savaşı’nda 1.200’den fazla Yahudi’yi kendi fabrikasında çalıştırarak soykırımdan kurtardı. “Schindler’in Listesi” filmiyle dünya çapında tanındı.
• 1926 – Harper Lee: Amerikalı yazar, “Bülbülü Öldürmek” (To Kill a Mockingbird) romanıyla Pulitzer Ödülü aldı. Romanı 40 milyondan fazla sattı.
• 1937 – Saddam Hüseyin: Irak’ın 5. cumhurbaşkanı (1979-2003). 2003 yılında ABD önderliğindeki işgalle devrildi, 2006 yılında idam edildi.
• 1952 – Fethi Heper: Türk eski futbolcu, Eskişehirspor ve milli takımın forvet oyuncusu. 1970’lerin unutulmaz golcülerinden.
• 1970 – Diego Simeone: Arjantinli teknik direktör ve eski futbolcu. Atletico Madrid’i iki kez La Liga ve iki kez Avrupa Ligi şampiyonu yaptı.
• 1974 – Penelope Cruz: İspanyol oyuncu, ilk İspanyol kadın olarak En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Oscar’ı kazandı (“Vicky Cristina Barcelona”).
• 1981 – Jessica Alba: Amerikalı oyuncu, “Dark Angel”, “Fantastik Dörtlü” (Fantastic Four) ve “Sin City” filmleriyle tanındı.

ÖLENLER

• 1813 – Mihail Kutuzov: Rus mareşal, Napolyon’a karşı 1812 Vatanseverlik Savaşı’nın kumandanı. Borodino Muharebesi’nden sonra Napolyon’u Moskova’dan çekilmeye zorladı.
• 1925 – Fuat Hüsnü Kayacan: Türk asker ve siyasetçi, Kurtuluş Savaşı’nda Kuvâ-yı Milliyeci. TBMM’de 2. dönem Kırşehir milletvekiliydi.
• 1936 – I. Fuad: Mısır Kralı (1922-1936). Sudan’ın da hükümdarı sayılırdı. Yerine oğlu Faruk geçti.
• 1937 – Antonio Gramsci: İtalyan Marksist düşünür, siyaset teorisyeni ve yazar. Hapishane Defterleri ile tanınır. Faşist rejim tarafından hapsedildi ve hapiste hayatını kaybetti.
• 1945 – Frank Knox: Amerikalı siyasetçi ve iş insanı, II. Dünya Savaşı sırasında Amerikan Deniz Kuvvetleri Sekreteri. Görevi başında kalp krizi sonucu öldü.
• 1970 – Kemalettin Tuğcu: Türk çocuk kitapları yazarı. “Küçük Kahraman” serisiyle tanındı. 
• 1992 – Francis Bacon: İrlanda asıllı İngiliz ressam. Figüratif resmin sürrealist ve korkutucu üslubuyla tanındı. Eserleri müzayedelerde 100 milyon doları aştı.
• 1999 – Alf Ramsey: İngiliz futbolcu ve teknik direktör. 1966 Dünya Kupası’nı İngiltere’ye kazandıran efsanevi teknik adam. “Kadroda as değil takım olmalı” sözü meşhurdur.
• 2002 – Lou Thesz: Amerikalı profesyonel güreşçi. 6 kez dünya ağır sıklet şampiyonu. Modern güreşin temel hareketlerinin yaratıcısı.
• 2003 – Barry White: Amerikalı soul, R&B ve funk sanatçısı. Dünyaca ünlü “Can’t Get Enough of Your Love, Babe” şarkısının yorumcusu.
• 2007 – Karl-Erik Palmér: İsveçli eski futbolcu ve FIFA yetkilisi. 1958 Dünya Kupası’nda İsveç forması giydi, sonra hakemlik ve yöneticilik yaptı.
• 2015 – Muhammed Recep el-Cezeri: Filistinli siyasetçi, El-Fetih hareketinin kurucularından. Filistin Kurtuluş Örgütü’nde üst düzey görevler aldı.

AYRICA

• Hıristiyanlıkta: Aziz Vitalis, Aziz Valeria, Aziz Afra ve Aziz Petrus Chanel’in anma günü.
• Dünya İş Sağlığı ve Güvenliği Günü: Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından her yıl iş kazaları ve meslek hastalıklarına dikkat çekmek için 28 Nisan’da anılır.
• Dünya Veteriner Hekimler Günü: Nisan ayının son cumartesi gününe denk gelir; 28 Nisan’a rastladığı yıllarda kutlanır.

28 Nisan, isyanların, savaşların, siyasi istifaların, toplumsal hareketlerin, bilimsel keşiflerin ve sanat dünyasındaki önemli doğumların bir araya geldiği, dolu dolu bir gün olarak tarihteki yerini almaktadır.