Tarihte Bugün 27 Nisan

DÜNYADA YAŞANAN ÖNEMLİ OLAYLAR

Orta Çağ ve Yeni Çağ Olayları

• MS 395 – Bizans İmparatoru Arcadius, sarayın en güçlü isimlerinden hadım Rufinus'un entrikalarını boşa çıkarmak ve kendi otoritesini güçlendirmek amacıyla Aelia Eudoxia ile evlendi. Bu evlilik, Doğu Roma İmparatorluğu'ndaki saray entrikalarının yoğunlaştığı bir dönemde siyasi dengeleri değiştirdi.
• 1296 – İskoçya'nın bağımsızlık mücadelesinin kaderini belirleyen Dunbar Savaşı gerçekleşti. İngiltere Kralı I. Edward komutasındaki ordular, İskoç kuvvetlerini ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu savaş, İskoçya'nın İngiltere kontrolüne girmesine giden yolda kritik bir dönüm noktası oldu.
• 1521 – Dünya tarihinin akışını değiştiren iki büyük olay aynı günde yaşandı. Osmanlı İmparatorluğu'nda 26 yaşındaki I. Süleyman, "Kanuni" ve "Muhteşem" unvanlarıyla tarihe geçecek saltanatına başladı. Tam 46 yıl sürecek bu dönem, Osmanlı'yı askeri, hukuki ve kültürel anlamda zirveye taşıdı. Aynı gün Filipinler'de de tarihi bir çatışma yaşandı: Portekizli kaşif Ferdinand Magellan, Mactan Adası'nda yerli lider Lapu-Lapu'nun direnişiyle karşılaştı ve savaşta öldürüldü. Magellan'ın ölümü, dünyanın çevresini dolaşma seferini yarım bıraksa da, mürettebatı onun gösterdiği rotayı takip ederek keşif gezisini tamamladı.
• 1565 – İspanya, Filipinler'deki ilk kalıcı yerleşim yeri olan Cebu şehrini kurdu. Bu şehir, kısa sürede Asya ile Meksika arasında kürk, baharat ve gümüş ticaretinin yapıldığı stratejik bir durak haline geldi ve İspanyol sömürge imparatorluğunun uzak doğudaki en önemli üssü oldu.
• 1650 – İskoçya'nın kuzeyindeki Carbisdale Savaşı'nda Kralcı güçler, Covenanter ordusu karşısında büyük bir yenilgiye uğradı. Bu savaş, İngiliz İç Savaşı'nın İskoçya ayağındaki son büyük çatışmalardan biriydi.
• 1667 – Döneminin en büyük şairlerinden John Milton, başyapıtı Kayıp Cennet adlı eserinin telif hakkını sadece 10 sterlin karşılığında sattı. Günümüz edebiyatının en önemli epik şiirlerinden biri olarak kabul edilen bu eser, Milton'a yaşamı boyunca çok az maddi kazanç sağladı.
• 1749 – Georg Friedrich Handel'in Kraliyet Havai Fişek Müziği adlı ünlü eseri, Londra'da Kral II. George'un huzurunda ilk kez seslendirildi. Eser, Aix-la-Chapelle Antlaşması'nın imzalanmasını kutlamak için bestelenmişti ve 24 obua, 12 fagot, 9 trompet, 9 korno ve çok sayıda davuldan oluşan dev bir orkestra için yazılmıştı.
• 1773 – İngiltere Parlamentosu, iflasın eşiğindeki Doğu Hindistan Şirketi'ni kurtarmak amacıyla Çay Yasası'nı kabul etti. Bu yasa, Amerikan kolonilerine sadece şirketin çayının satılmasına izin veriyordu. Kolonilerde "Temsilsiz vergi olmaz" sloganlarıyla büyük tepki çeken bu yasa, Boston Çay Partisi olayına ve ardından Amerikan Bağımsızlık Savaşı'na giden yolu açtı.
• 1805 – ABD Deniz Piyadeleri, Berberi korsanlarına karşı düzenlenen Birinci Berberi Savaşı sırasında Libya'nın Derna limanına baskın düzenledi. Teğmen Presley O'Bannon komutasındaki bu operasyon, ABD Deniz Piyadeleri'nin ilk kez yabancı topraklarda savaş bayrağını dalgalandırdığı an oldu ve bugünkü Deniz Piyadeleri marşında geçen "Trablus sahilleri" ifadesine ilham verdi.
• 1813 – 1812 Savaşı sırasında Amerikan güçleri, Yukarı Kanada'nın başkenti York'u (günümüz Toronto) ele geçirdi. General Zebulon Pike komutasındaki Amerikan birlikleri şehri yağmaladı ve parlamento binasını yaktı. Ancak bu operasyon sırasında General Pike hayatını kaybetti. Bir yıl sonra İngilizler misilleme olarak Washington, DC'yi yakarak Beyaz Saray ve Kongre Binası'na büyük zarar verdi.
• 1865 – ABD tarihinin en büyük deniz felaketi Mississippi Nehri'nde yaşandı. İç Savaş'ın sona ermesinin ardından savaş esirlerini taşıyan Sultana adlı buharlı vapur, patlayarak battı. Resmi kayıtlara göre 1.700'den fazla kişi hayatını kaybetti; ancak bazı tarihçiler ölü sayısının 2.300'e kadar çıktığını tahmin etmektedir. Felaket, Titanik battığında bile bu sayıya ulaşılamadığı için Amerikan sularında yaşanan en ölümcül deniz kazası olarak kayıtlara geçti.
• 1908 – Londra Olimpiyat Oyunları başladı. Bu olimpiyatlar, modern olimpiyat hareketinin gelişmesinde önemli bir kilometre taşı oldu. Oyunlar ilk kez 6 ay gibi rekor bir süreye yayıldı ve birçok yeni spor branşı programa eklendi.

Modern Tarih ve Siyasi Gelişmeler

• 1909 – Osmanlı İmparatorluğu'nda 31 Mart Vakası olarak bilinen isyan hareketinin bastırılmasının ardından, Hareket Ordusu'nun İstanbul'a girmesiyle Sultan II. Abdülhamid tahttan indirildi. Yerine kardeşi Mehmed Reşad, V. Mehmed adıyla tahta çıkarıldı. Bu olay, II. Meşrutiyet döneminin güçlenmesini sağladı ve İttihat ve Terakkî Cemiyeti'nin iktidarını pekiştirdi.
• 1937 – İtalya diktatörü Benito Mussolini, Almanya ile Roma-Berlin Mihveri'nin temellerini atan siyasi açıklamalarda bulundu. Bu açıklamalar, iki faşist rejim arasındaki askeri ve siyasi işbirliğini resmileştirerek II. Dünya Savaşı öncesinde Avrupa'daki bloklaşmayı hızlandırdı.
• 1941 – II. Dünya Savaşı'nın en kritik günlerinde, Alman birlikleri Yunanistan'ın başkenti Atina'ya girerek şehri işgal etti. Akropolis'te Nazi bayrağı dalgalandırıldı. Aynı gün Slovenya'da Faşizm karşıtı Ulusal Kurtuluş Cephesi kuruldu ve Balkanlar'daki direniş hareketi örgütlendi.
• 1945 – II. Dünya Savaşı'nın son günlerinde, İtalyan partizanlar, kaçarken yakaladıkları Benito Mussolini'yi ve sevgilisi Claretta Petacci'yi kurşuna dizerek idam etti. Mussolini'nin cesedi daha sonra Milano'da bir benzin istasyonuna asılarak halkın teşhirine sunuldu. Aynı gün Sovyet birlikleri Berlin'in dış mahallelerine girerek Nazi Almanyası'nın çöküş sürecini hızlandırdı.
• 1950 – Güney Afrika'da apartheid rejiminin en önemli yasalarından biri olan Bölgeler Yasası (Group Areas Act) kabul edildi. Bu yasa, farklı ırkların yaşadığı bölgeleri yasal olarak ayırarak siyahların, Hintlilerin ve renklilerin beyazların yaşadığı bölgelerde bulunmasını yasaklıyordu. Yaklaşık 40 yıl yürürlükte kalan bu yasa, yüzbinlerce insanın zorla yerinden edilmesine neden oldu.
• 1960 – Batı Afrika'da bulunan Togo, Fransa'dan bağımsızlığını kazandı. Sylvanus Olympio, ülkenin ilk cumhurbaşkanı oldu. Togo, Fransız sömürge imparatorluğunun dağılma sürecinde bağımsızlığını kazanan ilk Fransız Batı Afrika kolonilerinden biriydi.
• 1961 – Sierra Leone, Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını ilan etti. Sir Milton Margai, ülkenin ilk başbakanı oldu. Bu olay, Britanya İmparatorluğu'nun Batı Afrika'daki varlığının sona ermesine yönelik önemli bir adımdı.
• 1978 – Afganistan'da Nisan Devrimi (Saur Devrimi) başladı. Muhammed Davud Han'ın devrildiği bu askeri darbe sonucunda ülke yönetimi sosyalist bir rejime geçti ve Afganistan Demokratik Cumhuriyeti ilan edildi. Bu olay, ilerleyen yıllarda Sovyetler Birliği'nin Afganistan'ı işgaline ve on yıllarca sürecek bir iç savaşa zemin hazırladı.
• 1992 – Yugoslavya'nın dağılma sürecinde, Sırbistan ve Karadağ, birlikte Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'ni kurduklarını ilan etti. Bu yeni devlet, eski Yugoslavya'nın hukuki halefi olduğunu iddia ediyordu, ancak uluslararası toplum tarafından bu iddiası tanınmadı. Aynı gün, Birleşik Krallık'ta 700 yıllık tarihinde bir ilk yaşandı: Betty Boothroyd, Avam Kamarası'nın ilk kadın Başkanı (Speaker) seçildi.
• 1994 – Güney Afrika'da tarihi bir seçim yapıldı. Siyahilerin de ilk kez oy kullanabildiği bu seçim, 44 yıllık apartheid rejiminin fiilen sona erdiği an oldu. Nelson Mandela'nın liderliğindeki Afrika Ulusal Kongresi (ANC) seçimi ezici bir zaferle kazanırken, Mandela ülkenin ilk siyahi cumhurbaşkanı olmaya hazırlanıyordu. Seçim üç gün sürdü ve yaklaşık 20 milyon kişi oy kullandı.

Bilim, Teknoloji ve Keşifler

• 2005 – Dünyanın en büyük yolcu uçağı olan Airbus A380, Fransa'nın Toulouse kentinde ilk test uçuşunu başarıyla gerçekleştirdi. Çift katlı bu dev uçak, 853 yolcu kapasitesiyle havacılık tarihinde yeni bir dönem başlattı. Dört motorlu bu uçağın kanat açıklığı neredeyse bir futbol sahası genişliğindeydi.
• 2011 – ABD'nin güney eyaletlerini vuran yaklaşık 120 hortum, 316 kişinin ölümüne yol açarak büyük bir yıkıma neden oldu. Bu hortum fırtınası, Alabama, Mississippi, Tennessee, Georgia ve Virginia eyaletlerini etkiledi ve 2,5 milyar doların üzerinde maddi hasara yol açtı.

TÜRKİYE VE OSMANLI TARİHİNDE BUGÜN

• 1748 – Babür İmparatorluğu'nun son büyük hükümdarlarından biri olarak kabul edilen İmparator Muhammed Şah, Delhi'de hayatını kaybetti. Yetenekli bir şair ve müzisyen de olan Muhammed Şah döneminde Babür sanatı ve edebiyatı son parlak dönemini yaşadı. Ölümü, imparatorluğun hızla çöküşe geçtiği bir döneme denk geldi.
• 1909 – II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesiyle sonuçlanan 31 Mart Vakası'nın ardından, V. Mehmed Reşad tahta çıktı. 1918'e kadar sürecek olan saltanatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun en yıkıcı dönemlerinden birine (Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı) denk geldi. V. Mehmed daha çok sembolik bir padişahtı; gerçek güç İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin elindeydi.
• 1941 – II. Dünya Savaşı tüm hızıyla sürerken Alman orduları Yunanistan'ı işgal etti. Türkiye savaşın dışında kalmayı başarsa da, Yunanistan'ın ve Balkanların düşüşü, Türkiye'yi Alman ordularına komşu yaptı. Ankara yönetimi, Alman tehdidine karşı tedbirler almak zorunda kaldı ve Boğazlar ile Trakya bölgesinde askeri önlemlerini artırdı.
• 1942 – Muhtemelen bugün Türkiye'de kayda değer bir olay yaşanmadı. Ancak dünyada, ABD'nin Oklahoma eyaletini vuran şiddetli bir fırtına 100 kişinin ölümüne neden oldu.
• 1960 – Demokrat Parti iktidarına karşı muhalefetin giderek arttığı bir dönemde, üniversite öğrencileri Ankara ve İstanbul'da protesto gösterileri düzenledi. Bu olaylar, sadece bir ay sonra (27 Mayıs 1960) gerçekleşecek olan askeri darbenin habercisi olarak değerlendirildi.
• 2007 – Türk siyasi tarihinde derin izler bırakan "e-muhtıra" olayı yaşandı. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turu sırasında, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin internet sitesinde yayımlanan bir bildiride, laikliğin korunması konusunda kararlı olunduğu belirtildi. Sivil-asker ilişkileri açısından büyük tartışma yaratan bu bildiri, "post-modern darbe" tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Hükümet karara tepki gösterirken, yaşanan siyasi kriz sonucunda erken seçime gidildi.

27 NİSAN'DA DOĞAN ÜNLÜLER

• 1495 – Kanuni Sultan Süleyman (kesin doğum tarihi tartışmalı olmakla birlikte geleneksel olarak bu gün kabul edilir): Osmanlı İmparatorluğu'nun en uzun süre (46 yıl) tahtta kalan padişahı. Batı'da "Muhteşem Süleyman", Doğu'da "Kanuni" olarak anılan bu büyük hükümdar, imparatorluğu hem askeri hem de hukuki alanda zirveye taşıdı.
• 1759 – Mary Wollstonecraft: Modern feminizmin öncü isimlerinden İngiliz yazar ve filozof. 1792'de yayımladığı Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi adlı eserinde, kadınların erkeklerle eşit eğitim hakkına sahip olması gerektiğini savundu ve modern feminist düşüncenin temel taşlarını döşedi.
• 1791 – Samuel Morse: Amerikalı mucit ve ressam. Tek kablolu telgraf sistemini geliştirdi ve iletişim devrimi yaratan Mors alfabesini icat etti. 1844'te "Tanrı ne yaptı?" mesajını telgrafla göndererek uzak mesafeli iletişimde yeni bir çağ başlattı.
• 1820 – Herbert Spencer: İngiliz filozof, biyolog ve sosyolog. "En güçlü olanın hayatta kalması" ifadesini sosyal teoriye uygulayarak Sosyal Darwinizm'in temellerini attı. Toplumu canlı bir organizma gibi gören Spencer'ın fikirleri, 19. yüzyılın ikinci yarısında büyük etki yarattı.
• 1822 – Ulysses S. Grant: Amerikan İç Savaşı'nda Birlik ordularının başkomutanı olarak Kuzey'in zaferini sağlayan ve ardından ABD'nin 18. Başkanı (1869-1877) olan asker ve devlet adamı.
• 1891 – Sergei Prokofiev: Rus-Sovyet besteci, piyanist ve orkestra şefi. Roméo ve Juliette balesi, Peter ve Kurt adlı çocuk masalı ve Üç Portakal Aşkı operasıyla tanınır. 20. yüzyılın en önemli bestecilerinden biri olarak kabul edilir.
• 1896 – Rogers Hornsby: Tüm zamanların en iyi sağ elini kullanan vurucularından biri olarak kabul edilen Amerikan beyzbol oyuncusu. Kariyerinde iki kez Ulusal Lig MVP'si seçildi ve 1942'de Beyzbol Onur Listesi'ne alındı.
• 1899 – Walter Lantz: Amerikalı animatör ve film yapımcısı. Sevimli ağaçkakan karakteri Woody Woodpecker'ı yaratan isimdir. Çizgi film tarihinin en uzun soluklu karakterlerinden birini yaratan Lantz, aynı zamanda Oswald the Lucky Rabbit serisinin de yapımcısıydı.
• 1912 – Zohra Sehgal: Hindistan sinemasının efsanevi oyuncusu ve modern dansın öncülerinden. 100 yaşını aşkın süren kariyerinde Bollywood filmlerinden İngiliz televizyon dizilerine kadar birçok yapımda rol aldı. 2002 yılında Hindistan'ın en yüksek sivil nişanlarından Padma Shri ile ödüllendirildi.
• 1927 – Coretta Scott King: İnsan hakları mücadelesinin sembol ismi Martin Luther King Jr.'ın eşi. Kocasının 1968'de suikaste uğramasının ardından onun mücadelesini devraldı ve Martin Luther King Jr. Anma Merkezi'nin kuruluşuna öncülük etti. Kendisi de önemli bir sivil haklar aktivistiydi.
• 1932 – Anouk Aimée: Fransız sinema oyuncusu. Federico Fellini'nin Tatlı Hayat (La Dolce Vita) ve 8½ filmlerindeki rolleriyle uluslararası üne kavuştu. Jacques Demy'nin Bir Şemsiye İçin (Les Parapluies de Cherbourg) filmiyle de büyük beğeni topladı.
• 1961 – Sheena Easton: İskoç şarkıcı ve oyuncu. 1980'lerin en popüler kadın vokalistlerinden biriydi. "Morning Train (Nine to Five)" şarkısıyla Grammy ödülü kazandı ve James Bond filmi For Your Eyes Only'nın tema şarkısını seslendirdi.

27 NİSAN'DA HAYATINI KAYBEDENLER

• 1521 – Ferdinand Magellan: Portekizli kaşif ve denizci. Dünyanın çevresini dolaşma seferini başlatan isim olarak tarihe geçti. Filipinler'de Mactan Adası'nda yerlilerle girdiği çatışmada öldürüldü. Ölümüne rağmen seferi tamamlayan gemilerden 18 mürettebat, dünyanın çevresini dolaşarak Avrupa'ya döndü.
• 1810 – John Metcalf: "Knaresborough'lu Kör Jack" olarak bilinen İngiliz yol yapımcısı. Henüz 4 yaşında kör olmasına rağmen mühendislik dehasıyla İngiltere'nin kuzeyinde yaklaşık 290 km yol inşa etti. Onun yaptığı yollar, modern kara yolu inşaatının temellerini oluşturdu.
• 1865 – John Wilkes Booth: Amerikalı aktör ve ABD Başkanı Abraham Lincoln'ün suikastçısı. Lincoln'ü bir tiyatroda vurduktan sonra kaçtı ancak 12 gün sonra Virginia'da bir tütün deposunda köşeye sıkıştırıldı. Çıkan çatışmada vurularak öldürüldü.
• 1882 – Ralph Waldo Emerson: Amerikalı deneme yazarı, şair ve filozof. Amerikan transandantalizm akımının lideri olarak kabul edilir. Doğa ve Kendine Güven adlı eserleri, Amerikan edebiyatının başyapıtları arasında yer alır.
• 1937 – Antonio Gramsci: İtalyan Marksist filozof, yazar ve siyasetçi. Faşist rejim tarafından 11 yıl hapiste tutuldu ve bu dönemde Hapishane Defterleri'ni yazdı. Kültürel hegemonya teorisi, modern siyaset felsefesini derinden etkiledi.
• 1965 – Edward R. Murrow: Amerikalı radyo ve televizyon gazetecisi. II. Dünya Savaşı sırasında Londra'dan yaptığı yayınlarla milyonlarca Amerikalıya savaşı anlattı. Gazetecilik mesleğinin altın standartlarını belirleyen Murrow, "İyi geceler ve iyi şanslar" veda sözüyle hatırlanır.
• 1972 – Kwame Nkrumah: Gana'nın bağımsızlık mücadelesinin lideri, ülkenin ilk başbakanı ve ilk cumhurbaşkanı. Pan-Afrikanizm hareketinin en önemli isimlerinden biriydi. "Bağımsızlıktan önce özgürlük" sloganıyla Afrika'nın sömürgeden kurtulması için mücadele etti.
• 1992 – Olivier Messiaen: Fransız besteci, orgcu ve kuşbilimci. 20. yüzyıl klasik müziğinin en özgün seslerinden biriydi. Kuş şarkılarını notaya dökerek müziğe uyarlamasıyla tanındı. Zamanın Sonu Dörtlüsü adlı eseri, bir savaş esiri kampında bestelediği başyapıtlardan biridir.

27 Nisan, tarih boyunca keşiflerin, devrimlerin, siyasi dönüşümlerin ve teknolojik gelişmelerin yoğun olarak yaşandığı bir gün olmuştur. Osmanlı'dan günümüze Türkiye tarihi açısından II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesi ve 2007 e-muhtırası kritik öneme sahiptir. Dünya genelinde ise Magellan'ın ölümü, Güney Afrika'da apartheid rejiminin yasal zemine oturtulması, Yugoslavya'nın yeniden yapılanması, Airbus A380'in ilk uçuşu ve Nelson Mandela'nın tarihi zaferi bu günün uluslararası ölçekteki önemini artırmaktadır.