Tarihte Bugün 26 Nisan

26 Nisan, insanlık tarihinin hafızasında derin izler bırakan siyasi kırılmalardan sanat ve bilim dünyasının unutulmaz isimlerinin var oluşuna, savaşların vahşi yüzünden barışa atılan umut dolu adımlara kadar pek çok olaya ev sahipliği yapmıştır.

Dünya Tarihinde 26 Nisan

• 1478: Floransa’nın güçlü ve kültürel açıdan zirvedeki Medici ailesine karşı düzenlenen Pazzi Suikastı gerçekleşti. Floransa Katedrali’nde düzenlenen bu saldırıda Giuliano de’ Medici acımasızca katledilirken, kardeşi Lorenzo de’ Medici ağır yaralı olarak kurtuldu. Bu suikast, Floransa Cumhuriyeti’nde büyük bir siyasi kaosa yol açtı ve Medici ailesinin düşmanlarına karşı misillemelerini tetikledi.
• 1564: İngiliz edebiyatının gelmiş geçmiş en büyük oyun yazarı olarak kabul edilen William Shakespeare, Stratford-upon-Avon’daki Kutsal Üçlü Kilisesi’nde vaftiz edildi. Kesin doğum tarihi bilinmemekle birlikte geleneksel olarak 23 Nisan’da doğduğu varsayılan Shakespeare için 26 Nisan, kayıtlara geçen en eski resmî tarihtir. Bu vaftiz kaydı, Batı edebiyatının en önemli figürünün dünyaya gelişinin ilk kanıtıdır.
• 1792: Fransız Devrimi’nin coşkulu günlerinde, Claude Joseph Rouget de Lisle tarafından bestelenen “Marseillaise” adlı devrimci marş, Fransa’nın ulusal kimliğinin ayrılmaz bir parçası haline geldi. Daha sonra Fransa Ulusal Marşı olarak kabul edilecek bu eser, özgürlük ve direnişin sembolü oldu.
• 1802: Napolyon Bonapart’ın girişimleriyle hazırlanan Senato Kararı, Fransız Konsülü tarafından kabul edilerek Amiens Antlaşması onaylandı. Bu antlaşma, Fransa ile Büyük Britanya arasında geçici de olsa bir barış ortamı sağlayarak Napolyon Savaşları’na kısa bir süreliğine ara verilmesini mümkün kıldı.
• 1865: Amerikan İç Savaşı’nın bitişine giden süreçte, Konfederasyon generali Joseph E. Johnston, General William Tecumseh Sherman’a teslim oldu. Bu teslimiyet, Güneyli direnişin büyük ölçüde kırıldığı anlamına geliyordu ve savaşın fiilen sona ermesine önemli bir katkı sağladı.
• 1937: İspanya İç Savaşı sırasında, Nazi Almanyası’na bağlı Condor Lejyonu, İspanya’nın Bask bölgesindeki Guernica kasabasını acımasız bir hava bombardımanına tuttu. Sivil halkın hedef alındığı bu saldırı, modern savaş tarihinin en trajik ve tartışmalı olaylarından biri oldu. Saldırı, Pablo Picasso’nun aynı adlı devasa tablosu “Guernica” ile ölümsüzleşti ve savaşın dehşetini tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi.
• 1942: II. Dünya Savaşı’nın Pasifik Cephesi’nde, ABD ilk kez Japon ana karasına bir hava saldırısı düzenledi. “Doolittle Baskını” olarak bilinen bu operasyon, Tokyo başta olmak üzere birçok Japon şehrini hedef aldı. Maddi hasarı sınırlı olsa da, bu saldırı Japon halkında büyük bir şok etkisi yarattı ve Amerikan kamuoyunun moralini yükseltti.
• 1964: Afrika kıtasında önemli bir siyasi birleşme gerçekleşti. Tanganyika ve Zanzibar, birleşerek yeni bir devlet olan Tanzanya’yı kurdu. Ülkenin ilk cumhurbaşkanı, pan-Afrikanist lider Julius Nyerere oldu. Bu birleşme, sömürge sonrası Afrika’daki siyasi yapılanmanın özgün örneklerinden biri olarak tarihe geçti.
• 1986: İnsanlık tarihinin en büyük nükleer felaketlerinden biri olan Çernobil Faciası, Sovyetler Birliği’ne bağlı Ukrayna’daki Çernobil Nükleer Santrali’nde meydana geldi. 25 Nisan gecesi başlayan güvenlik testi sırasında 4. reaktörde kontrolden çıkan zincirleme reaksiyon sonucu dev bir patlama yaşandı. 26 Nisan sabahından itibaren atmosfere yayılan radyoaktif bulutlar, tüm Avrupa’ya yayılarak binlerce kilometrekarelik alanın kirlenmesine ve milyonlarca insanın sağlığının tehdit edilmesine yol açtı.
• 1994: Güney Afrika’da yüzyıllardır süregelen apartheid (ırk ayrımcılığı) rejimi tarihe karışıyordu. 26 Nisan, ülkedeki ilk çok ırklı demokratik seçimlerin dördüncü ve son günüydü. Nelson Mandela’nın özgürlük mücadelesinin simgesi haline geldiği bu seçimler, siyahların yüzyıllardır ilk kez oy kullanabildiği bir dönüm noktası oldu ve Mandela’nın başkanlığa giden yolu resmen açıldı.
• 2005: Lübnan’da büyük protestolara yol açan Refik Hariri suikastının ardından artan uluslararası baskı sonuç verdi. Suriye, yaklaşık 29 yıldır sürdürdüğü askeri varlığını Lübnan’dan tamamen çekme kararı aldı ve 26 Nisan’da son askerleri de topraklarından çekti. Bu olay, “Sedir Devrimi” olarak bilinen halk hareketinin zaferi olarak kabul edildi.

Türkiye Tarihinde 26 Nisan

• 1909: Osmanlı İmparatorluğu’nda siyasi dengelerin altüst olduğu 31 Mart Vakası’nın ardından İstanbul’a giren Hareket Ordusu, Meclis-i Mebusan’ı yeniden topladı. 26 Nisan’da Meclis, tarihi bir kararla Sultan II. Abdülhamid’in tahttan indirilmesini ve yerine V. Mehmed Reşad’ın tahta çıkarılmasını resmen duyurdu. Bu karar, imparatorluğun yönetiminde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
• 1915: Çanakkale Savaşı’nın kara muharebeleri tüm şiddetiyle devam ediyordu. 26 Nisan’da Arıburnu bölgesinde, Anzak birlikleri ile Osmanlı savunması arasında kanlı çatışmalar yaşandı. Dönemin 19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal (Atatürk), birliklerini bizzat yöneterek düşmanın stratejik tepelere ilerlemesini durdurmayı başardı. Bu an, Anafartalar Zaferi’nin habercisi olan ilk kritik savunma hatlarından biriydi.
• 1920: Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) açılmasının hemen ardından, meclis başkanı Mustafa Kemal Atatürk, uluslararası alanda meşruiyet kazanmak için önemli bir diplomatik adım attı. 26 Nisan’da, Bolşevik lider Vladimir Lenin’e bir mektup göndererek TBMM Hükümeti’nin tanınmasını ve iki ülke arasında dostluk ilişkilerinin kurulmasını talep etti. Bu mektup, Ankara hükümetinin ilk resmî dış politika girişimi olarak tarihe geçti.
• 1930: Türkiye’de ekonomik bağımsızlığı ve ulusal parayı korumak amacıyla önemli bir yasal düzenleme hayata geçirildi. 26 Nisan’da kabul edilen “Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu”, kambiyo rejimini düzenleyerek döviz çıkışını kontrol altına aldı ve Türk lirasının değerini korumayı hedefledi. Bu yasa, yıllarca Türkiye’nin ekonomi politikasının temel taşlarından biri oldu.
• 1956: Türk tiyatro tarihine iz bırakan bir vefa örneği olarak, ülkenin ilk Müslüman kadın tiyatro oyuncusu Afife Jale anısına İstanbul’da bir tiyatro sahnesi açıldı. Bir grup sanatçı tarafından kurulan Afife Jale Sahnesi, kadın sanatçıların tiyatroya katılımının önündeki engelleri aşan bu cesur ismi onurlandırmak amacıyla hizmete girdi.
• 1960: Türk Hava Kuvvetleri’ne ait bir askeri uçak, henüz belirlenemeyen bir teknik arıza nedeniyle düştü. Kazada 6 pilot ve askeri personel hayatını kaybetti. Bu olay, dönemin havacılık teknolojisi ve güvenlik protokolleri açısından tartışmalara yol açtı.
• 1981: 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından, yönetimin hukuki altyapısını yeniden düzenleme çabaları kapsamında, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin kurulmasına ilişkin kanun teklifi Danışma Meclisi’nde kabul edildi. Bu mahkemeler, özellikle devlet güvenliğine karşı işlenen suçlara bakmak üzere olağanüstü yargı mercileri olarak tasarlandı.
• 1988: Türkiye’de medya tarihinde yeni bir dönemin sinyalleri verilmeye başlandı. 1980’lerin ikinci yarısında teknolojik ve siyasi engellerin yavaş yavaş aşılmasıyla birlikte, özel televizyon yayıncılığının temelleri atıldı. 26 Nisan, bu dönüşümün somut adımlarının atıldığı günlerden biri olarak kayıtlara geçti.
• 1993: Tansu Çiller, Doğru Yol Partisi’nin (DYP) genel başkanlığına seçilerek Türk siyasetinde bir ilki gerçekleştirdi. Çiller’in bu seçimi, bir ay sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın başbakanı olarak yemin etmesinin yolunu açtı ve ülkenin siyasi tarihinde önemli bir dönüm noktası oldu.

26 Nisan’da Doğanlar (Dünya ve Türkiye)

• 121: Roma İmparatoru ve Stoacı filozof Marcus Aurelius. “Kendime Düşünceler” adlı eseriyle hem yönetici hem de düşünür kimliğini birleştiren ender liderlerdendir.
• 1564: William Shakespeare. Vaftiz tarihi 26 Nisan olan İngiliz edebiyatının devi, Hamlet, Romeo ve Juliet gibi ölümsüz eserleriyle dünya kültür mirasının temel taşlarından biridir.
• 1711: İskoç filozof, tarihçi ve deneme yazarı David Hume. Batı felsefesinin en önemli isimlerinden biri olarak ampirizm ve şüphecilik akımının öncüsüdür.
• 1798: Fransız romantizm akımının kurucu ressamı Eugène Delacroix. “Halka Yol Gösteren Özgürlük” tablosuyla Fransız Devrimi’nin ruhunu tuvaline yansıtan sanatçıdır.
• 1886: Türk şair, yazar ve diplomat Yahya Kemal Beyatlı. “Kendi Gök Kubbemiz” şiiriyle milli edebiyatın en özgün seslerinden biri olmuştur.
• 1889: Avusturya kökenli İngiliz filozof Ludwig Wittgenstein. 20. yüzyılın en etkili düşünürlerinden biri olarak dil felsefesine çığır açan katkılarda bulunmuştur.
• 1900: Amerikalı fizikçi ve sismolog Charles Richter. Depremlerin şiddetini ölçmek için kullanılan “Richter ölçeği”ni geliştirmiştir.
• 1917: Çin doğumlu Amerikalı mimar Ieoh Ming Pei. Paris Louvre Müzesi’nin avlusuna inşa ettiği cam piramit ile modern mimarinin en ikonik yapılarından birine imza atmıştır.
• 1921: Türk tiyatro ve sinema sanatçısı Cüneyt Gökçer. Devlet Tiyatroları’nın kurucu kadrosunda yer alan önemli bir sanat adamıdır.
• 1960: İngiliz müzisyen Roger Taylor. Efsanevi rock grubu Queen’in dinamik davulcusu ve aynı zamanda başarılı bir solo sanatçıdır.
• 1963: Çin asıllı Amerikalı dövüş sanatçısı ve oyuncu Jet Li. “Kahraman” ve “Ölümcül Silah 4” gibi filmlerle uluslararası aksiyon sinemasının efsane isimlerinden olmuştur.
• 1970: Melania Trump. ABD’nin 45. başkanı Donald Trump’ın eşi ve eski First Lady’sidir.
• 1972: Türk pop müziğinin megastarı Tarkan. “Şımarık”, “Kuzu Kuzu” gibi hit şarkılarıyla sadece Türkiye’de değil, dünya müzik listelerinde de büyük başarı elde etmiştir.
• 1975: Türk manken ve oyuncu Nefise Karatay. 1989 yılında Miss Turkey seçilen Karatay, daha sonra oyunculuk ve sunuculuk kariyeriyle tanınmıştır.

26 Nisan’da Ölenler (Dünya ve Türkiye)

• 1865: John Wilkes Booth. Amerikan tarihinin en trajik suikastını gerçekleştiren, ABD Başkanı Abraham Lincoln’ü öldüren aktördür. Yakalanmasının ardından bir çiftlikte vurularak öldürüldü.
• 1920: Hint matematik dehası Srinivasa Ramanujan. Sayılar teorisi, devam eden kesirler ve sonsuz seriler alanında çığır açan çalışmalar yapmış, kısa yaşamına çok sayıda matematiksel keşif sığdırmıştır.
• 1944: Türk şair, yazar ve devlet adamı Süleyman Nazif. Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati edebiyat topluluklarının önemli isimlerinden biri olan Nazif, özellikle “Batarya ile Ateş” adlı eseriyle tanınır.
• 1951: Alman teorik fizikçi Arnold Sommerfeld. Kuantum fiziğinin öncülerinden biri olarak atom teorisine önemli katkılarda bulunmuştur.
• 1964: Hasan Ali Yücel. Türk eğitimci, şair ve siyasetçi. Milli Eğitim Bakanı olarak Köy Enstitüleri’ni kuran, Batı klasiklerini Türkçeye kazandıran dönüşümcü bir aydındır.
• 1973: Türk ressam Mükerrem Berk. Soyut sanatın Türkiye’deki öncü isimlerinden biri olarak, fırçasını geleneksel figüratif temalardan arındırarak özgün bir üslup geliştirmiştir.
• 1984: Amerikalı caz piyanisti ve grup lideri Count Basie. Swing döneminin en büyük efsanelerinden biri olan Basie, big band cazının gelişimine yön vermiştir.
• 1989: Amerikalı komedyen ve oyuncu Lucille Ball. “I Love Lucy” adlı efsanevi sitcom dizisiyle televizyon tarihinde komedinin öncü kadın figürlerinden olmuştur.
• 2019: Türk rock müzisyeni, gitarist ve söz yazarı Yavuz Çetin. Kariyeri boyunca blues ve rock müziğin en yetkin temsilcilerinden biri olarak gösterilen Çetin, ardında güçlü bir müzikal miras bırakmıştır.