Tarihte Bugün 14 Nisan

14 Nisan, dünya ve Türkiye tarihinin en dramatik, en çarpıcı ve en çok katmanlı günlerinden biridir. Lincoln suikastı, Titanic faciası, büyük savaşlar, bilimsel atılımlar, siyasi kırılmalar ve kültürel dönüm noktalarıyla dolu bu tarih, insanlığın hem zaferlerini hem de trajedilerini aynı anda yansıtır. 

Olaylar (Dünya ve Türkiye)

• MÖ 43 – Roma iç savaşları sırasında Gaius Pansa komutasındaki Senatör lejyonları, Forum Gallorum Savaşı’nda Mark Antony’nin kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. Bu çarpışma, Roma Cumhuriyeti’nin son dönemlerindeki güç mücadelelerini derinleştirdi.
• MS 69 – Roma İmparatorluğu’nda “Dört İmparator Yılı” olarak bilinen kaos döneminde, Vitellius’un Ren orduları, Otho’yu Birinci Bedriacum Savaşı’nda yenerek Roma’da iktidarı ele geçirdi.
• 966 – Polonya’nın Hristiyanlaşmasının miladı: Pagan hükümdar Mieszko I, Bohemyalı prenses Doubravka ile evlenerek Hristiyanlığı resmen kabul etti; bu olay Polonya devletinin temellerini attı.
• 972 – Kutsal Roma İmparatoru II. Otto, Bizans prensesi Theophanu ile evlendi ve aynı gün Papa XIII. John tarafından imparatoriçe olarak taç giydirildi. Bu evlilik, Doğu-Batı Hristiyan dünyası arasında önemli bir köprü kurdu.
• 1205 – Hadrianapolis (Edirne) Muharebesi: Bulgar Çarı Kaloyan ve müttefik Kuman-Bizans kuvvetleri, Latin İmparatoru I. Baudouin komutasındaki Haçlı ordusunu pusuya düşürerek ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu zafer, Latin İmparatorluğu’nun Balkanlar’daki hâkimiyetini ciddi biçimde sarstı.
• 1395 – Timur ile Altın Orda Hanı Toktamış arasında Terek Nehri Savaşı: Timur’un zaferi, Altın Orda Hanlığı’nın kalıcı askeri çöküşünü başlattı.
• 1471 – İngiltere’de Güller Savaşları’nın kritik dönüm noktası Barnet Savaşı: York Hanedanı’ndan IV. Edward, Lancastrian kuvvetleri yendi; Warwick Kontu öldü ve Edward tahtını yeniden güçlendirdi.
• 1561 – Nuremberg semalarında “göksel savaş” olarak tanımlanan garip bir ışık olayı gözlemlendi; halk arasında büyük korku ve tartışma yarattı.
• 1775 – Philadelphia’da Benjamin Franklin ve Benjamin Rush öncülüğünde Kuzey Amerika’nın ilk kölelik karşıtı derneği “Özgür Zencilerin Yasadışı Kölelikten Kurtarılması Derneği” kuruldu.
• 1828 – Noah Webster, Amerikan İngilizcesinin standartlaşmasında çığır açan An American Dictionary of the English Language’ı yayımladı.
• 1849 – Macaristan Avusturya’dan bağımsızlığını ilan etti; Lajos Kossuth liderliğinde devrimci hareket zirveye ulaştı.
• 1858 – Norveç’in Christiania (bugünkü Oslo) kentinde büyük yangın: Stortorvet çevresindeki birçok yapı yok oldu, yaklaşık 1000 kişi evsiz kaldı.
• 1865 – ABD Başkanı Abraham Lincoln, Ford Tiyatrosu’nda John Wilkes Booth tarafından başından vuruldu. Lincoln ertesi sabah öldü. Aynı gece Dışişleri Bakanı William H. Seward’a da suikast girişimi düzenlendi. Bu olay, Amerikan İç Savaşı sonrası dönemi derinden etkiledi.
• 1894 – New York’ta dünyanın ilk ticari sinema salonu açıldı; Thomas Edison’un kinetoskop cihazları halka sunuldu.
• 1895 – Slovenya’da Ljubljana Depremi: Bölgenin en yıkıcı depremlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
• 1900 – Paris’te Exposition Universelle (Uluslararası Fuar) kapılarını açtı; Osmanlı Pavyonu da fuarda yer aldı.
• 1909 – Osmanlı İmparatorluğu’nda Adana’da Ermeni olayları başladı; büyük bir şiddet dalgası yaşandı.
• 1912 – İstanbul’da Galata Köprüsü (Alman yapımı) hizmete girdi; geçiş ücretliydi ve “müruriye” parası tahsildarlarca toplanıyordu. Aynı gece saat 23:40’ta RMS Titanic, Kuzey Atlantik’te bir buzdağına çarptı ve batmaya başladı (gemi 15 Nisan sabahı battı, 1500’den fazla kişi hayatını kaybetti).
• 1927 – İsveç’te Volvo otomobil şirketi kuruldu.
• 1928 – Türkiye’de eski Ticaret Bakanı Ali Cenani, bütçe usulsüzlüğü iddiasıyla dokunulmazlığı kaldırılarak Yüce Divan’a sevk edildi.
• 1929 – İlk Monaco Grand Prix’si düzenlendi; William Grover-Williams kazandı.
• 1931 – İspanya’da Kral XIII. Alfonso tahttan feragat etti; İkinci İspanya Cumhuriyeti ilan edildi. Aynı gün Barcelona’da Katalonya Cumhuriyeti ilan edildi.
• 1935 – ABD’de “Kara Pazar” (Black Sunday) toz fırtınası: Dust Bowl’un en şiddetli fırtınası Oklahoma ve Teksas’ı vurdu; binlerce kişi göç etmek zorunda kaldı.
• 1944 – Bombay (Mumbai) limanında dev patlama: 800’den fazla ölü, milyonlarca sterlin zarar.
• 1947 – Türk güreşçi Yaşar Doğu Avrupa şampiyonu oldu; Türkiye millî takımı da Avrupa üçüncüsü.
• 1958 – Sovyet uydusu Sputnik 2 yörüngeden düştü; ilk canlı yolcu Laika’yı (dişi köpek) taşıyan araçtı.
• 1960 – Türkiye’de Demokrat Parti, muhalefeti susturmak amacıyla 15 kişilik Tahkikat Komisyonu kurulmasına karar verdi (27 Mayıs sürecine zemin hazırladı).
• 1963 – Türkiye Spor Yazarları ve Spor Kulübü Derneği kuruldu.
• 1981 – ABD uzay mekiği Columbia, STS-1 göreviyle ilk uçuşunu tamamladı. Aynı yıl Bülent Ersoy Londra’da cinsiyet değiştirme ameliyatı oldu.
• 1987 – Türkiye, Avrupa Ekonomik Topluluğu’na (AET) tam üyelik başvurusu yaptı.
• 1994 – ABD jetleri Kuzey Irak’ta iki Türk helikopterini “dost ateşi”yle düşürdü (üç Türk subayı şehit oldu).
• 2003 – İnsan Genomu Projesi resmen tamamlandı; insan DNA’sının %99’u yüksek doğrulukla haritalandı.
• 2007 – Ankara Tandoğan Meydanı’nda büyük Cumhuriyet Mitingi düzenlendi.
• 2010 – Çin Çinghay’da 7.1 şiddetinde deprem: Binlerce ölü ve yaralı.
• 2014 – Nijerya’da Boko Haram’ın Chibok kız okulu baskını: 276 kız öğrenci kaçırıldı.

Doğumlar

• 1126 – İbn Rüşt (Averroes): Endülüslü büyük filozof ve hekim.
• 1578 – III. Felipe: İspanya kralı.
• 1629 – Christiaan Huygens: Hollandalı gökbilimci, matematikçi, fizikçi (ışık dalga teorisiyle ünlü).
• 1866 – Anne Sullivan: Helen Keller’in öğretmeni, “mucize işçisi”.
• 1889 – Arnold J. Toynbee: İngiliz tarihçi.
• 1891 – B.R. Ambedkar: Hint sosyal reformcu, hukukçu, Dalit hakları savunucusu.
• 1904 – John Gielgud: İngiliz tiyatro devi, Oscar ödüllü oyuncu.
• 1906 – Faysal bin Abdülaziz: Suudi Arabistan kralı.
• 1925 – Rod Steiger: Oscar ödüllü Amerikalı oyuncu.
• 1926 – Arif Sami Toker: Türk bestekâr ve ses sanatçısı.
• 1932 – Loretta Lynn: Country müziğin kraliçesi.
• 1935 – Erich von Däniken: “Astronot Tanrılar” teorisiyle tanınan yazar.
• 1936 – Hilmi Yavuz: Türk şair ve yazar.
• 1938 – Mahmud Esad Coşan: Türk ilim adamı, yazar ve din âlimi.
• 1940 – Julie Christie: Oscar ödüllü İngiliz aktris.
• 1945 – Ritchie Blackmore: Deep Purple ve Rainbow’un efsane gitaristi.
• 1970 – Emre Altuğ: Türk şarkıcı ve oyuncu.
• 1973 – Adrien Brody: Oscar ödüllü Amerikalı oyuncu.
• 1977 – Sarah Michelle Gellar: Buffy the Vampire Slayer yıldızı.
• 1979 – Kerem Tunçeri: Türk basketbolcu.
• 1982 – Uğur Boral: Türk futbolcu.
• 1996 – Abigail Breslin: Amerikalı genç oyuncu.
• 1998 – Altay Bayındır: Türk millî kaleci.

Ölümler

• 911 – Papa III. Sergius.
• 1759 – George Frideric Handel: Messiah oratoryosuyla ünlü besteci.
• 1915 – Süleyman Askerî: Osmanlı komutanı.
• 1917 – Ludwik Zamenhof: Esperanto dilinin yaratıcısı.
• 1930 – Vladimir Mayakovsky: Rus devrimci şair.
• 1935 – Emmy Noether: Matematikte devrim yaratan Alman matematikçi.
• 1950 – Ramana Maharshi: Hint mistik ve filozof.
• 1986 – Simone de Beauvoir: Fransız feminist yazar ve filozof.

14 Nisan, tarihin en “kader” dolu günlerinden biridir. Bir yanda insanlığın en büyük teknolojik gururu Titanic’in batışı, diğer yanda Lincoln gibi bir liderin kaybı; bir yanda bilimsel zaferler (genom projesi), diğer yanda savaşlar ve acılar… Bu tarih, hem umudu hem hüznü, hem ilerlemeyi hem yıkımı aynı anda hatırlatır. Türkiye’de de siyasi mücadelelerden kültürel atılımlara kadar izler bırakmıştır. Tarih tekerrürden ibarettir derler; 14 Nisan da bunun en canlı örneklerinden biridir.