Albert Einstein Kimdir?

Albert Einstein (14 Mart 1879 – 18 Nisan 1955), modern fiziğin en önemli ve etkili dehalarından biri olarak kabul edilen Alman asıllı teorik fizikçidir. Özellikle Özel Görelilik Teorisi ve Genel Görelilik Teorisi ile uzay, zaman, kütle ve enerji kavramlarını kökten değiştirerek bilim tarihine damga vurmuştur. Fotoelektrik etki üzerine yaptığı çalışmalarla kuantum fiziğinin temelinin atılmasına da büyük katkı sağlamış, 20. yüzyıl biliminin simgelerinden biri haline gelmiştir.

Hayatı ve Gençlik Yılları

Einstein, Almanya’nın Ulm şehrinde Yahudi bir ailenin ilk çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Hermann Einstein, elektrik malzemeleri üreten ve satan bir iş adamıydı. Annesi Pauline Koch ise iyi eğitim almış, müziğe ve sanata düşkün bir kadındı. Ailesi kısa süre sonra Münih’e taşındı. Küçük Albert konuşmayı oldukça geç öğrendiği için öğretmenleri onun zihinsel olarak yavaş olduğunu düşünüyordu. Ancak matematik ve fen bilimlerine karşı erken yaşta olağanüstü bir ilgi ve yetenek gösterdi. 13 yaşında keman dersleri almaya başladı ve müzik, hayatının sonuna kadar en büyük tutkularından biri oldu.

1896 yılında İsviçre’ye giderek Zürich’teki Federal Politeknik Okulu’nda (ETH Zürich) fizik ve matematik eğitimi aldı. Burada Sırp asıllı sınıf arkadaşı Mileva Marić ile tanıştı ve derin bir ilişki yaşadı. 1900’de mezun oldu, 1901’de İsviçre vatandaşlığına geçti. Bir süre iş bulmakta zorlandıktan sonra 1902’de Bern’deki İsviçre Patent Ofisi’nde teknik uzman olarak göreve başladı. Bu sakin iş ortamı, onun bilimsel düşüncelerini özgürce geliştirmesine olanak tanıdı.

Bilimsel Çalışmaları ve Eserleri

Einstein’ın bilim kariyerindeki en parlak dönem 1905 yılıdır ve bu yıl “Mucizevi Yıl” (Annus Mirabilis) olarak bilinir. Aynı yıl dört devrim niteliğinde makale yayımladı:

Brown hareketinin istatistiksel açıklaması

Fotoelektrik etkiyi açıklayarak ışığın hem dalga hem parçacık (foton) doğasını ortaya koyması

Özel Görelilik Teorisi

Kütle-enerji eşdeğerliği: E = mc²

1915 yılında Genel Görelilik Teorisi’ni tamamladı. Bu teori, yerçekiminin aslında uzay-zaman dokusunun kütle tarafından bükülmesi olduğunu matematiksel olarak kanıtladı ve Newton fiziğinin sınırlarını aştı.

Başlıca eserleri arasında şunlar yer alır:

• Görelilik: Özel ve Genel Teori (1916) – halk için yazılmış en ünlü kitabı
• Dünyayı Benim Gördüğüm Gibi (The World As I See It)
• Fikirler ve Görüşler (Ideas and Opinions)
• Fiziğin Evrimi (Leopold Infeld ile birlikte)
• Son Yıllarım, Neden Savaş?, Zionizm Üzerine gibi deneme ve makale derlemeleri

Toplamda 300’den fazla bilimsel makale kaleme aldı.

Ödülleri

1921 yılında “teorik fiziğe özellikle fotoelektrik etki yasasının keşfiyle katkılarından dolayı” Nobel Fizik Ödülü’nü kazandı. İlginçtir ki görelilik teorisi o dönemde hâlâ bazı çevrelerce tartışmalı görüldüğü için ödül bu alana verilmemişti.

Diğer önemli ödülleri:

• Barnard Madalyası (1920)
• Matteucci Madalyası (1921)
• Copley Madalyası (1925)
• Max Planck Madalyası (1929)
• Kraliyet Astronomi Topluluğu Altın Madalyası (1926)
• 1999’da Time dergisi tarafından “Yüzyılın Kişisi” seçildi.

Özel Hayatı, Eşi ve Çocukları

Einstein’ın özel hayatı oldukça hareketli ve karmaşıktı. 1902’de Mileva Marić ile evlilik dışı bir kızları oldu: Lieserl. Kızın akıbeti hâlâ tam olarak bilinmemektedir; büyük olasılıkla 1903’te hastalıktan öldü ya da evlatlık verildi.

1903’te Mileva ile resmen evlendiler. Bu evlilikten iki oğulları dünyaya geldi:

Hans Albert Einstein (1904) – ilerleyen yıllarda Berkeley’de mühendislik profesörü oldu.

Eduard Einstein (1910) – şizofreni hastasıydı ve ömrünün büyük kısmını İsviçre’de bir hastanede geçirdi, 1965’te öldü.

Mileva ile evliliği zamanla bozuldu, 1914’te ayrıldılar ve 1919’da boşandılar. Boşanma anlaşmasında, Nobel Ödülü kazanması halinde parayı Mileva’ya vereceği maddesi vardı ve Einstein 1921’de bu sözünü tuttu.

1919 yılında kuzeni Elsa Löwenthal ile evlendi. Elsa’nın önceki evliliğinden iki kızı (Ilse ve Margot) vardı ve Einstein onları evlat edindi. Bu ikinci evlilik daha sakin geçti. Elsa 1936’da öldü. Einstein bir daha evlenmedi ancak hayatı boyunca birkaç duygusal ilişki yaşadığı bilinmektedir.

Müzik tutkusu çok güçlüydü. “Lina” adını verdiği kemanını her yere götürür, Mozart, Bach ve Beethoven eserlerini amatörce çalardı. “Eğer fizikçi olmasaydım müzisyen olurdum” demiştir.

Şarkıları, Filmleri, Tiyatroları, Besteleri, Dizileri

Einstein profesyonel bir sanatçı değildi. Hiçbir şarkı, albüm, beste, tiyatro oyunu veya film senaryosu üretmedi. Ancak kemanıyla klasik müzik icra etmek onun en büyük hobilerinden biriydi.

Hayatı ise birçok yapımda konu edildi:

• Genius (National Geographic dizisi)
• Einstein and Eddington (film)
• Einstein on the Beach (Philip Glass operası)
• Young Einstein gibi yapımlar ve birçok belgesel.

Kişiliği ve Düşünceleri

Einstein barış yanlısı, otorite karşıtı ve humanist bir kişiliğe sahipti. I. Dünya Savaşı sırasında pasifist tutumuyla öne çıktı. Nazilerin iktidara gelmesi üzerine 1933’te Almanya’dan ayrıldı. 1939’da Roosevelt’e yazdığı mektupta nükleer silah araştırması yapılmasını önerdi ancak atom bombasının Hiroşima ve Nagasaki’de kullanılması üzerine derin pişmanlık duydu ve nükleer silahsızlanmayı savundu.

Sade bir yaşam tarzı benimsemişti; çorap giymez, saçlarını kestirmez, resmiyetten hoşlanmazdı. Hayal gücünün bilgiden daha önemli olduğunu söylerdi. Siyonizm’i destekledi ancak Filistin’de Araplarla barış içinde bir arada yaşanmasını savundu.

Vefatı

Albert Einstein, 18 Nisan 1955’te ABD’nin Princeton şehrindeki evinde, 76 yaşında karın aort anevrizmasının yırtılması sonucu hayatını kaybetti. Ölmeden önce İsrail’in kuruluş yıldönümü için bir konuşma hazırlıyordu. Beyni otopsi sırasında çıkarılarak incelendi (bu konu uzun yıllar tartışma yarattı). Cesedi yakıldı ve külleri bilinmeyen bir yere saçıldı.

Mirası ve Önemi

Einstein, sadece fizik bilimini değil, insanlığın evrene bakışını da değiştirmiştir. Teorileri GPS sistemlerinden nükleer enerjiye, astrofizikten kara delik araştırmalarına kadar modern teknolojinin temelini oluşturur. “Dahi” kelimesinin somutlaşmış hali olarak görülür. Basitliği, mizah anlayışı (ünlü dil çıkarma fotoğrafı), barışçıl duruşu ve evreni anlama tutkusuyla insanlığın ortak mirası olmaya devam etmektedir.

Hayal gücü ve merakı sayesinde evrenin sırlarını çözmeye çalışan bu büyük bilim insanı, bugün hâlâ ilham kaynağı olmaya devam ediyor.