Tarihte Bugün 13 Mart

13 Mart, dünya ve Türkiye tarihinde bilimsel keşifler, siyasi dönüşümler, savaşlar, doğal afetler, kültürel gelişmeler ve trajedilerin bir arada yer aldığı önemli bir tarihtir. Aşağıda bu tarihte gerçekleşen olaylar, doğan önemli kişiler ve hayatını kaybedenler, kronolojik olarak ve detaylı biçimde, özgün bir anlatımla yeniden derlenmiştir.

Dünyada ve Türkiye'de Yaşanan Önemli Olaylar

• 624: Bedir Muharebesi yapıldı. Hz. Muhammed'in önderliğindeki Müslüman ordusu, Mekke müşriklerine karşı sayıca az olmasına rağmen büyük bir zafer kazandı. Bu savaş, İslam tarihinin dönüm noktalarından biri kabul edilir ve İslam'ın yayılmasında kritik rol oynadı.
• 1781: Güneş sisteminin yedinci gezegeni Uranüs, Alman asıllı İngiliz astronom William Herschel tarafından keşfedildi. Herschel ilk başta bu gök cismini bir kuyruklu yıldız zannetse de daha sonraki incelemelerle gezegen olduğu anlaşıldı. Teleskopla keşfedilen ilk gezegen olması nedeniyle astronomi tarihinde özel bir yere sahiptir.
• 1840: Osmanlı İmparatorluğu'nda resmî takvim olarak Rumi Takvim kullanılmaya başlandı. Bu takvim, Hicri ve Miladi takvimlerin birleştirilmiş haliydi ve devlet işlerinde uzun yıllar kullanıldı.
• 1881: Rus Çarı II. Aleksandr, Narodnaya Volya (Halkın İradesi) örgütünün düzenlediği bombalı suikast sonucu öldürüldü. Çar, reformcu politikalarıyla tanınsa da bu suikast Rus tarihinde önemli bir kırılma yarattı.
• 1899: Mustafa Kemal, 1283 yaka numarasıyla Kara Harp Okulu'nun piyade sınıfına kaydoldu. Bu tarih, Harbiyeliler tarafından geleneksel olarak kutlanan ve "içimizde" sloganıyla anılan özel bir gün haline geldi.
• 1900: Fransa'da çocuk ve kadın işçilerin günlük çalışma süresi 11 saatle sınırlandırıldı. Bu düzenleme, işçi hakları mücadelesinde önemli bir adımdı.
• 1919: Kâzım Karabekir Paşa, Erzurum'da 15. Kolordu Komutanlığı'na atandı. Bu atama, Milli Mücadele döneminde Doğu Cephesi'nin örgütlenmesinde kilit rol oynadı.
• 1920: Almanya'da Kapp Darbesi (Kapp Putsch) gerçekleşti. Sağcı milliyetçiler, Weimar Cumhuriyeti hükümetini kısa süreliğine devirdi ancak darbe başarısız oldu.
• 1926: Mustafa Kemal Paşa'nın Falih Rıfkı Atay ve Mahmut Soydan'a anlattığı hatıralarının özeti, Milliyet gazetesinde yayımlanmaya başlandı.
• 1930: Amerikalı astronom Clyde Tombaugh, Lowell Gözlemevi'nde Pluto'nun keşfini resmen duyurdu. Bu keşif, 2006'ya kadar Güneş Sistemi'nin dokuzuncu gezegeni olarak kabul edildi.
• 1933: Nazi Almanyası'nda Joseph Goebbels, Halkı Aydınlatma ve Propaganda Bakanı olarak atandı. Bu görev, propaganda makinesinin kurulmasında temel adım oldu.
• 1940: Kış Savaşı sona erdi. Finlandiya, Sovyetler Birliği'ne karşı direnişini sürdürdükten sonra barış antlaşması imzalayarak teslim oldu.
• 1954: Dien Bien Phu Muharebesi başladı. Viet Minh güçleri, Fransız sömürge ordusuna karşı Vietnam'da büyük bir saldırı başlattı. Bu savaş, Fransa'nın Güneydoğu Asya'dan çekilmesinin yolunu açtı.
• 1955: Fenerbahçe ile Galatasaray arasındaki derbi maçında tribünlerde çıkan arbede sonucu bir kişi hayatını kaybetti.
• 1969: NASA'nın Apollo 9 görevi başarıyla tamamlandı. Ay modülü uzayda ilk kez test edildi ve ekip Dünya'ya döndü.
• 1982: 12 Eylül yönetimi döneminde, yasa dışı Türkiye Komünist Emek Partisi'ni (TKEP) kuran ve cinayetler işleyen üç sol militan (Seyit Konuk, İbrahim Ethem Coşkun, Necati Vardar) idam edildi.
• 1983: Beylerbeyi'nde restorasyon halindeki tarihi İsmail Hakkı Efendi Yalısı yangında tamamen yok oldu. Yangın, yanındaki 205 yıllık Beylerbeyi Camii'nin kubbesine de zarar verdi.
• 1992: Erzincan'da Richter ölçeğine göre 6.8 büyüklüğünde deprem meydana geldi. Depremde 653 kişi hayatını kaybetti, on binlerce bina yıkıldı ve yaklaşık 100 bin kişi evsiz kaldı.
• 1994: İstanbul Boğazı'nda iki Rum gemisinin çarpışması sonucu çıkan yangında 15 denizci öldü, 17 kişi kayboldu. Denize yayılan petrol büyük bir çevre felaketine yol açtı.
• 1996: Efes Pilsen, Avrupa Koraç Kupası'nı kazanarak Türk basketbol tarihine geçti. Aynı yıl İskoçya'nın Dunblane kasabasında bir ilkokula düzenlenen silahlı saldırıda 16 çocuk ve bir öğretmen öldürüldü; saldırgan intihar etti.
• 2013: Vatikan'da yeni papa seçildi. Arjantinli Kardinal Jorge Mario Bergoglio, Papa Francis adını alarak yaklaşık 1300 yıl sonra Avrupa dışından gelen ilk papa oldu.
• 2014: İngiltere ve Galler'de eşcinsel evlilik yasası resmen yürürlüğe girdi.
• 2016: Ankara Kızılay Güvenpark'ta bomba yüklü araçla gerçekleştirilen intihar saldırısında 37 kişi öldü, çok sayıda kişi yaralandı.
• 2020: COVID-19 salgını nedeniyle Türkiye'de yüz yüze eğitim durduruldu ve uzaktan eğitime geçildi.

13 Mart'ta Doğan Ünlü Kişiler

• 1499: Juan Rodríguez Cabrillo – İspanyol-Portekizli kâşif (ö. 1543).
• 1615: Papa XII. Innocentius – Katolik Kilisesi'nin 242. papası (ö. 1700).
• 1764: Charles Grey – Britanyalı siyasetçi ve başbakan, Earl Grey çayının isim babası (ö. 1845).
• 1800: Mustafa Reşit Paşa – Tanzimat Fermanı'nın mimarı, Osmanlı sadrazamı (ö. 1858).
• 1910: Kemal Tahir – Türk roman yazarı, toplumcu gerçekçi edebiyatın önemli ismi (ö. 1973).
• 1911: L. Ron Hubbard – Amerikalı yazar, Scientology'nin kurucusu (ö. 1986).
• 1915: Melih Cevdet Anday – Türk şair, yazar, tiyatro ve deneme yazarı (ö. 2002).
• 1919: Mualla Eyüboğlu – Türkiye'nin ilk kadın mimarlarından biri (ö. 2009).
• 1926: Doğan Avcıoğlu – Türk gazeteci, yazar, Yön Dergisi'nin kurucusu (ö. 1983).
• 1939: Neil Sedaka – Amerikalı pop şarkıcısı, besteci ve piyanist.
• 1950: William H. Macy – Amerikalı oyuncu (Fargo, Shameless).
• 1960: Adam Clayton – U2 grubunun basçısı.

13 Mart'ta Hayatını Kaybeden Ünlü Kişiler

• 1881: II. Aleksandr – Rus Çarı, suikast sonucu öldü (62 yaşında).
• 1901: Benjamin Harrison – ABD'nin 23. başkanı (67 yaşında).
• 1906: Susan B. Anthony – Amerikalı kadın hakları öncüsü, oy hakkı hareketinin lideri (86 yaşında).
• 1992: Erzincan Depremi'nde 653 kişi hayatını kaybetti.
• 1994: İstanbul Boğazı gemi kazasında 15 denizci öldü, 17'si kayboldu.
• 2016: Ankara bombalı saldırısında 37 kişi öldü.

13 Mart, bilimden (Uranüs, Pluto keşifleri), savaşa (Bedir, Dien Bien Phu), Osmanlı-Türk tarihine (Mustafa Kemal'in Harbiye'ye girişi, Erzincan Depremi) ve modern dünyaya (Papa Francis, terör saldırıları) uzanan geniş bir yelpazede iz bırakan olaylarla doludur. Bu tarih, hem zaferlerin hem de acıların hatırlatıldığı bir gündür.