Tarihte Bugün 26 Şubat

26 Şubat tarihi, dünya ve Türkiye tarihinde siyasi, askeri, kültürel ve toplumsal açıdan derin izler bırakan olaylara tanıklık etmiş önemli bir gündür. Hem eski çağlardan modern döneme uzanan kırılma noktaları hem de trajik olaylar bu tarihte yoğunlaşmıştır. 

Dünyada 26 Şubat'ta Yaşanan Önemli Olaylar

• 364: Roma İmparatorluğu'nda ordu tarafından imparator ilan edilen I. Valentinianus resmen tahta çıktı. Bu olay, imparatorluğun fiilen Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmasının başlangıcı oldu. Valentinianus batıyı, kardeşi Valens ise doğuyu yönetti; sınır savunması ve askeri reformlar bu dönemde yoğunlaştı.
• 1266: İtalya'da Benevento Savaşı'nda Sicilya Kralı Manfred, Charles d'Anjou'ya yenilerek savaş alanında öldü. Bu yenilgi, Güney İtalya'da Anjou hanedanının egemenliğinin yolunu açtı ve güç dengelerini kökten değiştirdi.
• 1658: Danimarka ile İsveç arasında Roskilde Antlaşması imzalandı. İkinci Kuzey Savaşı'nı bitiren bu antlaşma İsveç'e büyük toprak kazanımları sağladıysa da Danimarka'nın sonraki hamleleriyle kısa sürede geçersiz hale geldi.
• 1815: Napolyon Bonaparte, Elba Adası'ndaki sürgününden kaçarak Fransa'ya döndü. Bu kaçış "Yüz Gün" dönemini başlattı; Napolyon hızla Paris'e ilerleyerek iktidarı yeniden ele geçirdi, ancak Waterloo yenilgisiyle bu dönem sona erdi.
• 1848: Fransa'da Şubat Devrimi sonucu Kral Louis-Philippe tahttan indirildi ve İkinci Cumhuriyet ilan edildi. Bu gelişme, 1848 Avrupa Devrimleri dalgasını tetikledi; cumhuriyet sosyal reform vaat etse de iç çatışmalarla sarsıldı.
• 1870: New York'ta dünyanın ilk metro hattı (pnömatik tüp sistemi) hizmete girdi. Broadway altındaki bu yenilik, kentsel ulaşımın geleceğini şekillendirdi.
• 1917: ABD'de Original Dixieland Jass Band tarafından kaydedilen "Livery Stable Blues" plağı yayımlandı. Bu, ticari anlamda ilk caz kaydı olarak müzik tarihinde çığır açtı.
• 1935: Adolf Hitler, Versay Antlaşması'nı ihlal ederek Luftwaffe'nin (Alman Hava Kuvvetleri) gizlice yeniden kurulduğunu açıkladı. Bu adım, II. Dünya Savaşı'na giden yolun önemli taşlarından biriydi.
• 1936: Japonya'da "26 Şubat Olayı" adı verilen genç subayların darbe girişimi başladı. Hükümet binalarını işgal eden subaylar kısa sürede bastırıldı, ancak bu olay Japon ordusundaki militarist eğilimleri daha da güçlendirdi.
• 1992: Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında Ermeni silahlı güçleri tarafından gerçekleştirilen katliamda 613 sivil (çok sayıda kadın ve çocuk dahil) hayatını kaybetti. Bu trajedi, Azerbaycan tarihinde büyük bir yara açtı ve her yıl 26 Şubat'ta anma törenleriyle hatırlanır; Türkiye-Azerbaycan kardeşliğinde derin bir duygusal bağ oluşturdu.
• 1993: New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin otoparkında bomba yüklü kamyon patladı. 6 kişi öldü, 1000'den fazla kişi yaralandı. El Kaide bağlantılı bu saldırı, 2001'deki 11 Eylül'ün habercisi niteliğindeydi.

Türkiye'de 26 Şubat'ta Yaşanan Önemli Olaylar

• 1618: Osmanlı Sultanı I. Mustafa akıl sağlığı sorunları nedeniyle tahttan indirildi; yerine yeğeni II. Osman (Genç Osman) geçti. Bu değişiklik, saray entrikalarının tipik bir örneğiydi; Genç Osman reformist adımlar attı ancak Yeniçeri isyanıyla öldürüldü.
• 1910: İstanbul'da Hüseyin Hilmi Paşa öncülüğünde ilk solcu dergi "İştirak" yayımlanmaya başladı. Osmanlı'da sosyalist fikirlerin yayılmasında etkili oldu.
• 1936: İstanbul'da Fatih-Harbiye seferini yapan tramvay Beyoğlu'nda devrildi; 2 kişi öldü, 30 kişi yaralandı. Bu kaza, kent içi ulaşım güvenliği tartışmalarını alevlendirdi.
• 1943: Varlık Vergisi'ni ödeyemeyen 1600'den fazla kişi Aşkale'ye çalışma kampına sevk edildi. Azınlıkları hedef alan bu uygulama, dönemin tartışmalı ekonomik politikalarından biriydi.
• 1976: Türkiye ile ABD arasında Savunma İşbirliği Anlaşması imzalandı; askeri üsler ve yardımları kapsayan bu anlaşma Soğuk Savaş dinamiklerinde önemliydi.
• 1992: Hocalı Katliamı'nın hemen ardından Türkiye'de geniş çaplı protestolar, anma etkinlikleri ve Azerbaycan'a destek kampanyaları düzenlendi. Olay, Türk dünyası dayanışmasını pekiştirdi.

(Not: Türk Medeni Kanunu'nun kabulü 17 Şubat 1926'dadır; bazı kaynaklarda yıl dönümü bağlamında anılsa da tam tarih 17 Şubat'tır.)

26 Şubat'ta Doğan Ünlü İsimler

• 1564: Christopher Marlowe – İngiliz oyun yazarı ve şair; Shakespeare'in çağdaşı, "Doktor Faustus" gibi eserleriyle trajik tiyatro geleneğini şekillendirdi.
• 1678: Daniel Bernoulli – İsviçreli matematikçi ve fizikçi; hidrodinamik alanında temel prensipleri ortaya koydu.
• 1802: Victor Hugo – Fransız edebiyatının dev ismi; "Sefiller" ve "Notre Dame'ın Kamburu" romanlarıyla romantizmin zirvesini temsil etti.
• 1829: Levi Strauss – Alman asıllı Amerikalı girişimci; kot pantolonun mucidi ve Levi's markasının kurucusu.
• 1846: Buffalo Bill (William Frederick Cody) – Amerikalı kovboy ve şovmen; Vahşi Batı gösterileriyle efsaneleşti.
• 1932: Johnny Cash – Amerikalı country ve rock müzisyeni; "Man in Black" lakabıyla tanındı, müzik tarihine damga vurdu.
• 1954: Recep Tayyip Erdoğan – Türk siyasetçi; AK Parti'nin kurucusu, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı'ndan Türkiye Cumhuriyeti'nin 12. Cumhurbaşkanı'na uzanan kariyeriyle öne çıktı.
• 1984: Beren Saat – Türk oyuncu; "Aşk-ı Memnu" ve "Fatmagül'ün Suçu Ne?" gibi yapımlarla geniş kitlelerce sevildi.

26 Şubat'ta Vefat Eden Önemli İsimler

• 1266: Manfred – Sicilya Kralı; Benevento Savaşı'nda öldürüldü.
• 1903: Richard Jordan Gatling – Amerikalı mucit; Gatling makineli tüfeğinin yaratıcısı.
• 1931: Otto Wallach – Alman kimyager; Nobel Kimya Ödülü sahibi.
• 1961: Hasan Âli Yücel – Türk eğitimci ve siyasetçi; Milli Eğitim Bakanı, Köy Enstitüleri'nin kurucusu, klasik eserlerin Türkçeye kazandırılmasında öncü.
• 1994: Tarık Buğra – Türk yazar; "Küçük Ağa" ve "Osmancık" gibi tarihi romanlarıyla tanındı.
• 2004: Boris Trajkovski – Makedonya Cumhurbaşkanı; uçak kazasında hayatını kaybetti.
• 2012: Trayvon Martin – Amerikalı genç; vurulması Black Lives Matter hareketini tetikledi.

26 Şubat, reformların, devrimlerin, trajedilerin ve kültürel atılımların kesiştiği bir tarih olarak hem dünya hem de Türk dünyası hafızasında kalıcı yer edinmiştir. Özellikle Hocalı Katliamı'nın yıl dönümü nedeniyle duygusal ağırlığı yüksek bir gündür. Tarih her zaman yeni keşiflere açıktır; bu derleme, bilinen en kapsamlı ve detaylı bilgileri içermektedir.