Tarihte Bugün 15 Şubat

15 Şubat'ta Tarihte Bugün: Önemli Olaylar, Doğanlar ve Ölenler

Tarihte bugün, 15 Şubat, antik dönemden günümüze kadar felsefi yargılamalardan imparatorluk taç giyme törenlerine, büyük savaş yenilgilerinden teknolojik devrimlere, siyasi komplolardan küresel protestolara kadar çok geniş bir yelpazede kritik olaylara tanıklık etmiş bir gündür. 

Dünyada ve Türkiye Bağlantılı Önemli Tarihi Olaylar 

• MÖ 399 – Antik Yunan'da Atina'da filozof Sokrates, “gençleri yozlaştırmak” ve “devletin tanrılarına inanmamak” suçlamalarıyla yargılandı. Savunmasına rağmen jüri tarafından suçlu bulundu ve baldıran zehri içerek idam edildi. Bu olay, Batı felsefesi ve düşünce özgürlüğü tarihinde dönüm noktası kabul edilir.
• 360 – İstanbul’da (o dönem Konstantinopolis), Ayasofya’nın ilk hali olan Büyük Kilise aynı noktada inşa edildi. Bu yapı 5. yüzyılın başlarına kadar ayakta kaldı ve sonraki Ayasofya yapılarının temelini oluşturdu.
• 438 – Doğu Roma İmparatoru Theodosius II, Codex Theodosianus adlı kapsamlı yasa derlemesini yayımladı. Bu, MS 295’ten beri yapılan en büyük hukuk reformlarından biriydi.
• 590 – Sasani İmparatorluğu’nda Khosrau II tahta çıktı; son büyük Sasani hükümdarlarından biri olarak bilinir.
• 706 – Bizans İmparatoru II. Justinianos, gaspçı imparatorlar III. Tiberios ve Leontios’u İstanbul Hipodromu’nda halka teşhir ederek idam ettirdi. Bu olay, Bizans tarihinde (bugünkü Türkiye topraklarında) dramatik bir siyasi infaz örneğidir.
• 1637 – III. Ferdinand, Kutsal Roma İmparatoru oldu. Dönemi Otuz Yıl Savaşları’nın son evresine denk gelir ve Avrupa’daki güç dengelerini etkiledi.
• 1763 – Yedi Yıl Savaşları’nı sona erdiren Hubertusburg Antlaşması Saksonya ile Prusya arasında imzalandı.
• 1898 – Havana Limanı’nda ABD savaş gemisi USS Maine infilak etti; 260’tan fazla denizci öldü. Olay İspanya’ya mal edildi ve İspanya-Amerika Savaşı’nın başlamasına yol açtı.
• 1918 – Gümüşhane, Rus ve Ermeni işgalinden kurtuldu (I. Dünya Savaşı sonrası önemli bir kurtuluş günü olarak kutlanır).
• 1923 – Yunanistan, Avrupa’nın son ülkesi olarak Gregoryen takvimini kabul etti.
• 1924 – İzmir’de harp oyunları düzenlendi; aynı dönemde hilafetin kaldırılması yönünde önemli kararlar alındı.
• 1942 – II. Dünya Savaşı’nda Singapur, Japon kuvvetlerine teslim oldu. İngiliz General Arthur Percival komutasındaki 80.000 asker esir düştü; Britanya tarihinde en büyük teslim olarak kaydedildi.
• 1946 – Dünyanın ilk genel amaçlı elektronik bilgisayarı ENIAC, Pennsylvania Üniversitesi’nde resmen hizmete girdi.
• 1949 – Türkiye’den yaklaşık 1.200 Musevi, Filistin’e göç için başvurdu; kısa sürede göç edenlerin sayısı 10.000’i aştı.
• 1950 – Türkiye, Avrupa Konseyi’ne resmen üye oldu; Batı ile entegrasyon sürecinde önemli adım.
• 1965 – Kanada’nın bugünkü kırmızı-beyaz akçaağaç yapraklı bayrağı resmen kabul edildi; eski Red Ensign bayrağı kaldırıldı. Kanada’da “Ulusal Bayrak Günü” olarak anılır.
• 1971 – İngiltere ve İrlanda’da ondalık para sistemine (Decimal Day) geçildi; 1.200 yıllık sterlin-shilling-pence sistemi sona erdi.
• 1989 – Sovyet-Afgan Savaşı sona erdi; son Sovyet birlikleri Afganistan’dan çekildi. Yaklaşık 9 yıl süren işgalde 15 bin Sovyet askeri ve 1 milyona yakın Afgan hayatını kaybetti.
• 1999 – PKK’nın kurucusu ve lideri Abdullah Öcalan, Kenya’nın Nairobi kentinde Türk güvenlik güçleri tarafından yakalandı ve Türkiye’ye getirildi. Bu olay, Türkiye’nin yakın tarihinde “uluslararası komplo” olarak anılır; Öcalan İmralı Yüksek Güvenlikli Cezaevi’ne konuldu.
• 2003 – Irak’a yönelik olası ABD müdahalesine karşı dünyada 600’den fazla şehirde 8-30 milyon kişi protesto gösterisi düzenledi; tarihin en büyük eşzamanlı barış gösterileri olarak kabul edilir.
• 2005 – Video paylaşım platformu YouTube kuruldu : 2013 – Rusya’nın Çelyabinsk kentinde meteor patlaması yaşandı; şok dalgası binlerce binayı hasarlandırdı, yaklaşık 1.500 kişi yaralandı. Aynı gün asteroid 2012 DA14 Dünya’ya çok yakın geçti.

15 Şubat’ta Doğan Seçkin ve Tarihi Önem Taşıyan Ünlüler

• 1564 – Galileo Galilei (İtalyan astronom, fizikçi, matematikçi; teleskopla gök gözlemleri yapan, bilim devriminin öncülerinden).
• 1710 – Louis XV (Fransa Kralı, 1715-1774 arası hüküm sürdü; “Sevgili Louis” lakaplı).
• 1748 – Jeremy Bentham (İngiliz filozof, hukukçu; modern faydacılığın kurucusu).
• 1820 – Susan B. Anthony (Amerikalı kadın hakları savunucusu, oy hakkı mücadelesinin öncüsü).
• 1874 – Ernest Shackleton (İrlanda asıllı İngiliz kutup kaşifi; Endurance seferi ile ünlü).
• 1909 – Miep Gies (Anne Frank ve ailesini saklayan Hollandalı yardımsever).
• 1910 – Irena Sendler (Holokost sırasında 2.500 Yahudi çocuğu kurtaran Polonyalı hemşire).
• 1923 – Halit Refiğ (Türk sinema yönetmeni, “Ulusal Sinema” akımının önemli temsilcisi).
• 1954 – Matt Groening (The Simpsons’ın yaratıcısı, Amerikalı çizer ve yapımcı).

15 Şubat’ta Hayatını Kaybeden Seçkin ve Tarihi Önem Taşıyan İsimler

• MÖ 399 – Sokrates (Antik Yunan filozofu, düşünce tarihinin en etkili isimlerinden).
• 1637 – Ferdinand II (Kutsal Roma İmparatoru).
• 1781 – Gotthold Ephraim Lessing (Alman yazar, eleştirmen).
• 1843 – Theodoros Kolokotronis (Yunan Bağımsızlık Savaşı generali).
• 1905 – Lew Wallace (Amerikalı general ve yazar; Ben-Hur’un yazarı).
• 1965 – Nat King Cole (Amerikalı caz piyanisti ve şarkıcı; “Unforgettable” ile ünlü).
• 1988 – Richard Feynman (Amerikalı fizikçi, 1965 Nobel Fizik Ödülü sahibi, kuantum elektrodinamiği çalışmalarıyla tanınır).

Genel Değerlendirme ve Özel Notlar

15 Şubat, bilimsel keşiflerden (Galileo, ENIAC, YouTube), büyük askeri yenilgilere (Singapur düşüşü), siyasi dönüm noktalarına (Öcalan’ın yakalanması, Sovyetlerin Afganistan’dan çekilişi), insan hakları mücadelelerine (Susan B. Anthony, küresel barış protestoları) ve Türkiye’nin yakın tarihine damga vuran olaylara (Ayasofya’nın ilk inşası, Avrupa Konseyi üyeliği, Öcalan olayı) kadar çok katmanlı bir gündür.

Ayrıca İzcilik Haftası bu tarihte başlar (15-22 Şubat arası kutlanır).

Her 15 Şubat, tarih yeniden hatırlanır ve yeni anlamlar kazanır. Özellikle Türkiye için 1999’daki gelişme ve İstanbul’un Bizans dönemindeki kilise inşası gibi olaylar, bu günü unutulmaz kılar.