Cahide Sonku Kimdir?

Cahide Sonku Kimdir? Türk Sinema ve Tiyatrosunun Efsane İsmi, İlk Kadın Yönetmen ve Yıldız

Cahide Sonku, Türk tiyatro ve sinema tarihinin en önemli öncülerinden biridir. Türkiye’nin ilk kadın sinema yönetmeni, ilk kadın film yapımcılarından ve Yeşilçam’ın ilk büyük kadın yıldızlarından biri olarak kabul edilir. Gerçek adı Cahide Serap olan sanatçı, oyunculuğu, yönetmenliği, yapımcılığı ve girişimciliğiyle Türk sinemasına kalıcı izler bırakmıştır. Kariyerinin zirvesinde büyük şöhret yakalayan Sonku, yaşamının son dönemlerinde ekonomik sıkıntılar, sağlık sorunları ve unutulmuşlukla mücadele etmiştir. Buna rağmen bıraktığı miras günümüzde hâlâ yaşamakta ve yeni nesillere ilham vermektedir.

Cahide Sonku’nun Hayatı ve Çocukluğu

Cahide Sonku, 27 Aralık 1919 tarihinde Yemen’in San’a şehrinde dünyaya geldi (bazı kaynaklarda 1912 veya 1916 olarak geçse de genel kabul 1919’dur). O dönemde Yemen Osmanlı toprağıydı. Babası Osmanlı subayı Yüzbaşı Necati Bey, dedesi ise 7. Ordu Komutanı Çorapsız İbrahim Paşa idi. Birinci Dünya Savaşı sırasında aile İstanbul’a göç etti. Babasının esir düşmesi, ardından ailesini terk etmesiyle çocukluğu maddi ve manevi zorluklar içinde geçti. Annesi boşandıktan sonra dedesinin Fatih’teki konağında yaşadılar. Dedesinin vefatının ardından konak yangınla kül olunca aile büyük sıkıntı çekti. Cahide, annesiyle kalmayı tercih etti. Fatih’te ilk ve ortaokulu, Kâğıthane’deki Cumhuriyet Kız Ortaokulu’nu bitirdi. Bu zorlu çocukluk yılları, ilerleyen hayatındaki dayanıklılığını şekillendirdi.

Tiyatro Kariyeri ve Sahne Hayatı

Sanata olan tutkusu ortaokul yıllarında başladı. Amatör topluluklarda sahne aldıktan sonra Muhsin Ertuğrul’un dikkatini çekti ve Darülbedayi’ye (İstanbul Şehir Tiyatroları) kabul edildi. 1932’de “Yedi Köyün Zeynebi” ile profesyonel sahne hayatına adım attı. Kısa sürede Şehir Tiyatroları’nın en önemli kadın oyuncularından biri haline geldi.

Başlıca tiyatro oyunları arasında Hamlet, Othello, Macbeth, Adalar Revüsü ve çeşitli operetler ile klasik Türk ve Batı eserleri yer alır. Shaw, Tolstoy, Shakespeare ve Çehov gibi ustaların oyunlarında başrol oynadı. 1948’de tiyatrodan ayrıldı, 1964’te kısa süreliğine geri döndü. Cahit Irgat’la birlikte “Cahitler Tiyatrosu”nu kurarak turnelere çıktı. Tiyatro, onun için her zaman sinemadan önce gelen bir tutku oldu.

Sinema Kariyeri, Yönetmenliği ve Yapımcılığı

Cahide Sonku’nun sinemaya geçişi 1933 yapımı “Söz Bir Allah Bir” filmiyle oldu. Gerçek patlamasını ise 1934-1937 arası çekilen “Bataklı Damın Kızı Aysel” ile yaşadı. Bu filmle Türkiye’nin ilk büyük kadın sinema yıldızı unvanını kazandı; filmdeki “Aysel” eşarbı ülke çapında moda oldu. 1940’larda “Şehvet Kurbanı”, “Akasya Palas”, “Senede Bir Gün” gibi yapımlarla zirveye ulaştı. Genellikle güçlü, çekici ve kalpleri fetheden kadın karakterlerini canlandırdı.

Yönetmenlik kariyeri 1949’da “Fedakâr Ana” filmiyle başladı. Yönetmen rahatsızlanınca filmi tamamlayan Sonku, Türkiye’nin ilk kadın sinema yönetmeni olarak tarihe geçti. Ardından “Vatan ve Namık Kemal” (1951, Talat Artemel ve Sami Ayanoğlu ile ortak) ve Zeki Müren’li “Beklenen Şarkı” (1953) gibi filmleri yönetti.

1950’de Sonku Film şirketini kurarak yapımcılığa da adım attı. Şirket bünyesinde birçok önemli filme imza attı: Fedakâr Ana, Vatan ve Namık Kemal, Beklenen Şarkı, Büyük Sır, İlk ve Son, Kahpenin Kızı, Kara Çalı, Bozkurt Obası gibi. Bu dönemde hem oyuncu hem yönetmen hem yapımcı olarak çok yönlü bir sanatçı olduğunu kanıtladı.

Filmografisi (Öne Çıkanlar)

Oyuncu Olarak:

• Söz Bir Allah Bir (1933)
• Bataklı Damın Kızı Aysel (1934/1937)
• Şehvet Kurbanı (1940)
• Akasya Palas (1940)
• Fedakâr Ana (1949)
• Vatan ve Namık Kemal (1951)
• Beklenen Şarkı (1953)
• Büyük Sır (1956)
• Ayşecik Yavru Melek, Yahya Peygamber, Çalıkuşu, Kovboy Ali, Mıstık, Yeşilçam Sokağı ve birçok 1960’lar Yeşilçam filmi.

Yönetmen ve Yapımcı Olarak:

Fedakâr Ana, Vatan ve Namık Kemal, Beklenen Şarkı başta olmak üzere birçok eser.

Ödülleri

• 1951 Yıldız dergisi yarışması: En İyi Kadın Oyuncu (“Vatan ve Namık Kemal”)
• 1979: Sinema Yazarları Derneği Hizmet Ödülü
• Anısına Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde Cahide Sonku Ödülü verilmeye devam ediyor.

Albümleri, Şarkıları, Besteleri ve Kitapları

Profesyonel şarkıcı olmayan Cahide Sonku, filmlerinde ve sahnede zaman zaman şarkı seslendirdi ancak yayımlanmış albümü veya bestesi bulunmuyor. Kendi kitabı da yoktur. Hakkında ise Agâh Özgüç’ün Peçete Kağıdındaki Anılar, Eyüphan Erkul’un Cahide: Melekler Yeryüzünde Yaşayamaz, Gökhan Erarslan’ın Bir Düş Gibi ve Osman Balcıgil’in Kızıl Çengi gibi kitaplar yazılmıştır.

Özel Hayatı, Eşleri ve Çocuğu

Cahide Sonku’nun özel hayatı da kamuoyunun ilgisini çekti. Üç evlilik yaptı:

• Talat Artemel (1936-1938)
• İhsan Doruk (Tütün Kralı, 1943’ten itibaren; iki kez evlenip boşandılar)
• Cahit Irgat ile uzun süreli ilişki (evlilik değil)

İhsan Doruk’tan Ender Doruk adlı bir kızı oldu. Kızıyla ilişkisi sınırlı kaldı; Ender ilerleyen yıllarda Londra’ya yerleşti. Parseh Gevrekyan ile de duygusal bir ilişki yaşadı. Özel hayatındaki fırtınalar, yangın felaketi ve yalnızlık onu alkol bağımlılığına sürükledi.

Kariyerin Düşüşü ve Son Yılları

1950’lerin sonunda Sonku Film büyük başarı yakaladı. Ancak 1963’teki yangınla stüdyo, filmler ve arşiv büyük ölçüde yok oldu. Şirket iflas etti, serveti eridi. 1960’larda yan rollerde oynadı, maddi sıkıntılar nedeniyle farklı işler yapmak zorunda kaldı. Son yılları yoksulluk, sağlık sorunları ve unutulmuşlukla geçti.

Vefatı ve Mirası

Cahide Sonku, 18 Mart 1981 tarihinde İstanbul Alkazar Sineması’nda fenalaşarak 61 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi Muhsin Ertuğrul Sahnesi’nde törenle kaldırıldı ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Türk sinemasındaki yeri tartışılmazdır: İlk kadın yönetmen, ilk büyük kadın yıldız, kendi yapım şirketini kuran öncü bir sanatçı. Yükselişi ve dramatik düşüşüyle dolu hayatı, romanlara, tiyatro oyunlarına (“Bir Düş Gibi” gibi) ve belgesellere konu olmaya devam ediyor. Cahide Sonku, yeteneği, cesareti ve zorluklara rağmen yol açan öncü ruhuyla Türk sanat tarihine damga vurmuştur.