Tarihte Bugün 26 Haziran

26 Haziran, dünya ve Türkiye tarihinde diplomasi, siyaset, bilim, kültür, spor, sanat ve uluslararası ilişkiler alanlarında derin izler bırakan olaylara sahne olmuş önemli bir tarihtir. Birleşmiş Milletler Antlaşması’nın imzalanması, ilk barkodun ticari kullanımına geçilmesi, Harry Potter serisinin başlangıcı gibi küresel dönüm noktalarının yanı sıra Türkiye açısından Hatay’ın anavatana katılım süreci, Mithat Paşa’nın naaşının getirilmesi ve çeşitli siyasi, askeri gelişmeler bu güne damga vurmuştur. Her yıl yeni olaylarla zenginleşen bu tarih, insanlığın ortak hafızasında özel bir yere sahiptir.

Dünyada 26 Haziran’da Yaşanan Önemli Olaylar

• 363 yılında: Roma İmparatoru Julian (Apostata), Sasani İmparatorluğu’na (Pers) karşı düzenlediği sefer sırasında Samarra yakınlarında ağır yaralanarak hayatını kaybetti. Pagan inançlarını yeniden canlandırmaya çalışan son önemli Roma imparatorlarından biri olan Julian’ın ölümüyle birlikte askerler tarafından Jovian imparator ilan edildi ve Roma-Pers barışı yolunda adımlar atıldı.
• 1483 yılında: İngiltere’de III. Richard, Kral IV. Edward’ın ölümünün ardından yeğenlerinin tahta çıkmasını engelleyerek kral ilan edildi. Bu taht değişikliği, İngiliz tarihinde en tartışmalı ve entrikalarla dolu dönemlerden biri olarak kabul edilir.
• 1539 yılında: Kuzey Hindistan’da Çausa Muharebesi yaşandı. Şer Şah Suri, Babür İmparatoru Hümayun’u yenilgiye uğratarak bölgenin kontrolünü büyük ölçüde ele geçirdi. Bu zafer, Babür Hanedanı’nın geçici bir süre iktidardan uzaklaşmasına yol açtı.
• 1843 yılında: Hong Kong, İngiltere ile Çin arasında yapılan anlaşmalar sonucunda resmen Britanya Kraliyet Kolonisi statüsüne kavuştu. Bu durum, yaklaşık 150 yıl sürecek İngiliz idaresinin başlangıcı oldu.
• 1894 yılında: Alman mucit Karl Benz, geliştirdiği motorlu taşıt için ABD’de patent aldı. Bu buluş, modern otomotiv sanayisinin temel taşlarından birini oluşturdu.
• 1917 yılında: Birinci Dünya Savaşı sırasında Amerikan Sefer Kuvvetleri, Fransa’ya ulaştı. Bu gelişme, savaşın seyrini etkileyecek önemli bir askeri destek sağladı.
• 1945 yılında: San Francisco Konferansı’nın ardından Birleşmiş Milletler Antlaşması (BM Şartı), aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 50 ülke tarafından imzalandı. Antlaşma, 24 Ekim 1945’te yürürlüğe girerek Birleşmiş Milletler Örgütü’nün resmen kurulmasını sağladı. Bu, II. Dünya Savaşı sonrası uluslararası barış ve işbirliğinin temel belgesi haline geldi.
• 1959 yılında: Kanada ve ABD arasında Saint Lawrence Deniz Yolu hizmete girdi. Atlantik Okyanusu ile Büyük Göller’i birbirine bağlayan bu su yolu, büyük gemilerin geçişini mümkün kıldı ve ticaret açısından büyük önem taşıdı.
• 1963 yılında: Levi Eshkol, David Ben-Gurion’un istifasının ardından İsrail Başbakanı oldu.
• 1968 yılında: II. Dünya Savaşı’ndan sonra ABD yönetiminde bulunan Iwo Jima Adası, Japonya’ya iade edildi.
• 1974 yılında: Ohio’daki bir süpermarkette ilk kez UPC barkod sistemi kullanılarak bir paket sakız satıldı. Bu olay, günümüzün yaygın barkod teknolojisinin ticari hayattaki başlangıcı kabul edilir.
• 1975 yılında: Hindistan Başbakanı Indira Gandhi, ülkede olağanüstü hal ilan etti. Bu dönem, Hindistan demokrasi tarihinde tartışmalı bir süreç olarak yerini aldı.
• 1976 yılında: Tokyo’da Muhammed Ali ile Antonio Inoki arasında, boks ve Japon güreşini birleştiren efsanevi bir karşılaşma düzenlendi. Spor tarihinin en sıra dışı organizasyonlarından biriydi.
• 1977 yılında: Elvis Presley, Indianapolis’te kariyerinin son konserini verdi. Yaklaşık iki ay sonra hayatını kaybetti.
• 1990 yılında: Nelson Mandela, 27 yıllık hapis hayatından çıktıktan sonra ABD Kongresi’nde apartheid rejimine karşı mücadelesini anlattı.
• 1993 yılında: ABD, eski Başkan George H. W. Bush’a yönelik suikast girişimi iddiasıyla Bağdat’a füze saldırısı düzenledi.
• 1997 yılında: J. K. Rowling’in “Harry Potter ve Felsefe Taşı” kitabı İngiltere’de yayımlandı. Bu eser, dünya çapında milyonlarca okura ulaşan ve modern edebiyatın en başarılı serilerinden birini başlatan kült bir çalışma oldu.
• 2015 yılında: ABD Yüksek Mahkemesi, Obergefell v. Hodges kararıyla eşcinsel evliliğin ülke genelinde yasal hale gelmesini sağladı. Bu, Amerikan hukuk tarihinde önemli bir dönüm noktasıydı.

Diğer önemli gelişmeler arasında 1807’de Lüksemburg’da bir depoya düşen yıldırım sonucu 230 kişinin ölümü, 1819’da bisikletin patentinin alınması, 1905’te Dünya Sanayi İşçileri Örgütü’nün (IWW) kurulması, 1906’da ilk Grand Prix motor yarışı ve 1907’de Lenin ile Stalin’in de aralarında bulunduğu grubun Tiflis banka soygunu gibi olaylar yer alır.

Türkiye’de 26 Haziran’da Yaşanan Önemli Olaylar

• 1939 yılında: Hatay’ın Türkiye’ye katılım süreci açısından kritik bir tarihtir. Hatay Devleti Meclisi’nin Türkiye’ye katılma yönündeki kararları ve ilgili diplomatik adımlar bu dönemde yoğunlaşmıştır. (Not: Meclis’in oybirliğiyle katılım kararı 29 Haziran’da resmileşmiş, ancak hazırlık süreci 26 Haziran civarında sürmüştür.)
• 1945 yılında: Türkiye, Birleşmiş Milletler Antlaşması’nı imzalayarak örgütün kurucu üyelerinden biri oldu. Bu, savaş sonrası dönemde Türkiye’nin uluslararası arenadaki konumunu güçlendirdi.
• 1951 yılında: Osmanlı’nın önemli devlet adamı Mithat Paşa’nın naaşı Taif’ten getirilerek İstanbul’da Hürriyet-i Ebediye Tepesi’ne defnedildi. Törene Cumhurbaşkanı Celal Bayar da katıldı.
• 1963 yılında: Galatasaray, 1962-1963 sezonunda Türkiye Ligi şampiyonu oldu.

Ayrıca 1861’de Sultan Abdülmecid’in ölümü ve Abdülaziz’in padişah olması, 1926’da İzmir Suikastı soruşturması kapsamında bazı paşaların yargılanması, 1928’de Dil Encümeni’nin ilk toplantısı, 1940’ta Başbakan Refik Saydam’ın II. Dünya Savaşı’nda tarafsızlık açıklaması, 1944’te Zirai Donatım Kurumu Kanunu’nun kabulü, 1970’te Adalet Partisi’nden ihraçlar ve 1994’te Liberal Demokrat Parti’nin kurulması gibi olaylar da bu tarihe denk gelir.

26 Haziran Doğan Ünlüler 

• 1892: Pearl S. Buck – Amerikalı yazar, Nobel Edebiyat Ödülü sahibi.
• 1911: Babe Didrikson Zaharias – Çok yönlü Amerikalı sporcu ve golf efsanesi.
• 1933: Claudio Abbado – İtalyan orkestra şefi.
• 1944: Mick Jones – İngiliz müzisyen.
• 1956: Chris Isaak – Amerikalı müzisyen ve oyuncu.
• 1974: Derek Jeter – Amerikalı beyzbolcu.
• 1993: Ariana Grande – Amerikalı şarkıcı, oyuncu ve dansçı.

Bunların yanı sıra William Thomson (Lord Kelvin), Paolo Maldini, Chris O’Donnell gibi bilim, spor ve sanat dünyasından birçok önemli isim de bu tarihte doğmuştur. Türkiye’den de çeşitli sanatçı, siyasetçi ve sporcular bu günde dünyaya gelmiştir.

26 Haziran Hayatını Kaybedenler 

• 363: Julian (Apostata) – Roma İmparatoru.
• 1541: Francisco Pizarro – İspanyol fatih.
• 1943: Karl Landsteiner – Kan gruplarını keşfeden Nobel Ödülü sahibi biyolog.
• 1975: Josemaría Escrivá – Opus Dei’nin kurucusu.
• 1996: Veronica Guerin (gazeteci) ve Necmettin Hacıeminoğlu.

Ayrıca Israel Kamakawiwoʻole, Nora Ephron gibi isimler de bu tarihte aramızdan ayrılmıştır.

26 Haziran’ın Uluslararası Günleri

• Dünya Uyuşturucu Kullanımı ve Kaçakçılığı ile Mücadele Günü
• İşkence Görenlerle Dayanışma Uluslararası Günü

Bu iki gün, Birleşmiş Milletler öncülüğünde her yıl farkındalık yaratmak amacıyla anılmaktadır.

26 Haziran, insanlığın savaşlardan barışa, bilimsel keşiflerden kültürel başarılara uzanan zengin bir mirasını yansıtır. Tarihin akışında bu gün, hem acı hem zafer dolu sayfalarıyla hafızalarda yerini korur. Her geçen yıl yeni olaylarla bu tarih daha da anlam kazanmaya devam etmektedir.