Tarihte Bugün 12 Haziran

12 Haziran Tarihte Bugün: Önemli Olaylar, Doğumlar ve Ölümler

12 Haziran, dünya ve Türkiye tarihinde siyasi, askeri, kültürel ve bilimsel birçok kritik olaya sahne olmuş özel bir gündür. Bağımsızlık mücadelelerinden savaşlara, askeri reformlardan bilimsel ve kültürel alanlara kadar geniş bir yelpazede gelişmeler bu tarihte yaşanmıştır.

Dünyada ve Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar

• 1099: Birinci Haçlı Seferi sırasında Haçlı orduları Kudüs surları önüne ulaştı. Yaklaşık bir ay sürecek kuşatmanın ardından şehrin ele geçirilmesiyle Orta Çağ’ın en önemli dinî çatışmalarından biri ivme kazandı ve Latin Kudüs Krallığı’nın temelleri atıldı.
• 1381: İngiltere’de Köylü İsyanı (Peasants’ Revolt) doruk noktasına çıktı. İsyancılar Londra yakınlarındaki Blackheath’e ulaştı. 14 yaşındaki Kral II. Richard Tower of London’a sığındı. Ağır poll tax (baş vergisi) ve feodal baskılara karşı patlak veren bu büyük halk ayaklanması, Orta Çağ İngiltere’sinde derin sarsıntılara yol açtı.
• 1442: Aragon Kralı V. Alfonso, Napoli’yi işgal ederek Napoli Kralı unvanını aldı. Bu gelişme İtalyan yarımadasındaki güç dengelerini uzun süre etkileyecek önemli bir siyasi değişimdi.
• 1494: İspanya ve Portekiz arasında Tordesillas Antlaşması yürürlüğe girdi. Yeni keşfedilen deniz aşırı toprakların iki ülke arasında paylaştırılmasını öngören antlaşma, özellikle Güney Amerika’nın kolonyal geleceğini yüzyıllar boyunca şekillendirdi.
• 1550: İsveç Kralı Gustav Vasa tarafından Helsinki’nin temelleri atıldı. Başlangıçta bir ticaret merkezi olarak kurulan kent, zamanla Baltık Denizi’nin en önemli şehirlerinden biri haline geldi.
• 1665: İngiltere, Hollanda’dan aldığı New Amsterdam’ı (günümüz New York’u) resmen kontrol altına aldıktan sonra şehre ilk belediye başkanını atadı. Bu adım, Kuzey Amerika’daki İngiliz kolonyal yönetiminin kurumsallaşmasında önemliydi.
• 1775: Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nın ilk aşamalarında İngiliz General Thomas Gage, Massachusetts’te sıkıyönetim ilan etti. Samuel Adams ve John Hancock dışında kolonistlere af teklif edildi; bu iki liderin yakalanması halinde idam edileceği belirtildi.
• 1776: Virginia Koloni Meclisi, Virginia Haklar Bildirgesi’ni kabul etti. Yaşam, özgürlük ve mülkiyet hakkı gibi temel bireysel özgürlükleri vurgulayan bu belge, Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’ne güçlü ilham kaynağı oldu.
• 1826: Osmanlı Devleti’nde Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasının hemen ardından modern ordu oluşturma çabaları kapsamında Eşkinci Ocağı’nın kurulmasına başlandı. Bu adım, askeri reformların ve Vak’a-i Hayriye’nin ön hazırlığı niteliğindeydi.
• 1830: Fransa, Cezayir kıyılarına 34 bin asker çıkararak Kuzey Afrika’daki sömürgeleştirme sürecini başlattı. Bu işgal, 132 yıl sürecek Fransız hakimiyetinin ilk adımı oldu.
• 1864: Amerikan İç Savaşı sırasında Overland Kampanyası kapsamında Cold Harbor Muharebesi gerçekleşti. Ulysses S. Grant komutasındaki Birlik güçleri, Robert E. Lee’nin Konfederasyon ordusuyla ağır kayıpların yaşandığı çatışmalara girdi. Aynı dönemde Trevilian Station’da büyük bir süvari savaşı da meydana geldi.
• 1898: Filipinler, İspanya’ya karşı yürüttüğü mücadele sonucunda bağımsızlığını ilan etti. Emilio Aguinaldo liderliğindeki milliyetçiler bu bildiriyi yaptı. Ancak kısa süre sonra ABD’nin kontrolüne giren ülke, tam bağımsızlığa 1946’da kavuştu.
• 1908: Tokat’ta büyük bir sel felaketi yaşandı. Yüzlerce evin yıkıldığı afette 223 kişi hayatını kaybetti. Osmanlı döneminin en yıkıcı doğal afetlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
• 1914: Osmanlı İmparatorluğu’nda Foça (Phocaea) Katliamı meydana geldi. Türk düzensiz kuvvetleri bölgedeki Rum nüfusa yönelik şiddet eylemlerinde bulundu; onlarca kişi öldü, binlercesi ise yerinden edildi.
• 1919: Mustafa Kemal Paşa, Milli Mücadele’nin örgütlenmesi sürecinde Havza’dan Amasya’ya geçti. Bu hareket, kısa süre sonra Amasya Genelgesi’nin yayımlanmasına zemin hazırlayacak önemli bir adımdı.
• 1920: Ünlü yarış atı Man O’ War, Belmont Stakes yarışını kazanarak o dönem için bir mil mesafede rekor kırdı.
• 1924: Türkiye’nin ilk sanatoryumu olan Heybeliada Sanatoryumu resmen hizmete açıldı. Özellikle verem hastalarının tedavisinde uzun yıllar kritik rol oynadı.
• 1935: Bolivya ile Paraguay arasında üç yıl süren ve on binlerce insanın ölümüne yol açan Chaco Savaşı ateşkesle sona erdi.
• 1939: ABD’nin New York eyaletinde Cooperstown’da Baseball Hall of Fame (Beyzbol Onur Salonu) açıldı. Babe Ruth, Ty Cobb gibi efsane isimler burada onurlandırıldı.
• 1940: II. Dünya Savaşı sırasında Saint-Valery-en-Caux’da yaklaşık 13-54 bin İngiliz ve Fransız askeri Alman generallerden Erwin Rommel’e teslim oldu. Bu olay, Fransa’nın hızlı düşüşünde etkili oldu.
• 1940: Cumhurbaşkanı İsmet İnönü başkanlığındaki Türk hükümeti, II. Dünya Savaşı dışında kalmayı temel politika olarak benimsedi. Bu karar, savaş boyunca Türkiye’nin izleyeceği dış politikanın ana çizgisini belirledi.
• 1942: 13. doğum gününde Anne Frank, ünlü günlüğünü hediye olarak aldı. Ailesi kısa süre sonra Nazilerden saklanmaya başlayacaktı. Günlük, Holokost’un en çarpıcı tanıklıklarından biri oldu.
• 1946: Türkiye Büyük Millet Meclisi, üniversitelere özerklik tanıyan önemli yasayı kabul etti. Bu, Türk yükseköğretim tarihinde dönüm noktası kabul edilir.
• 1960: 27 Mayıs Darbesi’nin ardından Milli Birlik Komitesi, Geçici Anayasa’yı ilan ederek yasama ve yürütme yetkilerini eline aldı.
• 1964: Güney Afrika’da Nelson Mandela ve diğer anti-apartheid aktivistler, ihanet ve sabotaj suçlamalarıyla ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Mandela’nın 27 yıl sürecek hapishane hayatı, apartheid karşıtı mücadelenin sembolü haline geldi.
• 1967: ABD Yüksek Mahkemesi, Loving v. Virginia davasında ırklararası evliliği yasaklayan eyalet yasalarını anayasaya aykırı buldu.
• 1967: Altı Gün Savaşı’nın ardından İsrail güçleri Doğu Kudüs’ü kontrol altına aldı. Bu gelişme, Ortadoğu coğrafyasının kaderini günümüze dek etkiledi.
• 1987: ABD Başkanı Ronald Reagan, Berlin Duvarı önünde Mikhail Gorbachev’ye hitaben “Bay Gorbachev, bu duvarı yıkın!” diye seslendi. Bu konuşma Soğuk Savaş’ın en ikonik anlarından biri oldu.
• 1991: Boris Yeltsin, Rusya’nın halk oyuyla seçilen ilk devlet başkanı oldu. Bu olay, Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecini hızlandırdı.
• 1991: Filipinler’de Mount Pinatubo Yanardağı 600 yıl aradan sonra büyük bir patlama gerçekleştirdi. Bölgede ağır yıkıma ve küresel iklim etkilerine neden oldu.
• 1994: Boeing 777 yolcu uçağı ilk deneme uçuşunu başarıyla tamamladı. Uçak, havacılık tarihinin en başarılı modellerinden biri oldu.
• 1994: O.J. Simpson’ın eski eşi Nicole Brown Simpson ve Ron Goldman, Los Angeles’ta vahşice öldürüldü. Olay, ABD’nin en ünlü cinayet davalarından birine dönüştü.
• 2016: Florida’nın Orlando kentinde Pulse gece kulübüne düzenlenen silahlı saldırıda 49 kişi hayatını kaybetti, 53 kişi yaralandı. Bu saldırı, ABD tarihinde LGBTQ+ topluluğuna yönelik en ölümcül terör eylemi olarak kayıtlara geçti.

12 Haziran’da Doğan Önemli İsimler

• 1829: Johanna Spyri – “Heidi” romanının ünlü İsviçreli yazarı.
• 1897: Anthony Eden – İngiltere’nin eski başbakanlarından.
• 1915: David Rockefeller – Amerikalı bankacı ve iş insanı.
• 1924: George H. W. Bush – ABD’nin 41. Başkanı, Körfez Savaşı döneminde görev yaptı.
• 1929: Anne Frank – Günlüğüyle Holokost’un sembol ismi haline gelen genç kız.
• 1941: Chick Corea – Modern caz müziğinin öncü piyanist ve bestecilerinden.
• 1971: Mark Henry – Halter ve profesyonel güreşte başarılı sporcu.
• 1974: Hideki Matsui – Japon ve Amerikan beyzbolunun yıldız oyuncusu.
• 1981: Adriana Lima – Dünyaca ünlü Brezilyalı supermodel.

12 Haziran’da Hayatını Kaybeden Önemli İsimler

• 1124: Hasan Sabbah – Orta Çağ’ın etkili İsmaili lideri.
• 1912: Frédéric Passy – Barış hareketlerinin öncülerinden, Nobel Barış Ödülü sahibi.
• 1963: Medgar Evers – ABD’de siyahilerin sivil haklar mücadelesinin önemli figürlerinden; suikasta uğradı.
• 1983: Norma Shearer – Kanadalı-Amerikalı Oscar ödüllü oyuncu.
• 2003: Gregory Peck – Efsanevi Amerikalı oyuncu.
• 2006: György Ligeti – 20. yüzyıl çağdaş müziğinin önemli bestecilerinden.
• 2010: Al Williamson – Çizgi roman ve bilim kurgu illüstrasyonlarının ustası.

Ayrıca 2023’te Treat Williams ve Silvio Berlusconi gibi isimler de bu tarihte aramızdan ayrıldı.

12 Haziran, Osmanlı askeri reformlarından Kurtuluş Savaşı’nın hazırlık aşamalarına, Filipinler’in bağımsızlık ilanından Nelson Mandela’nın yargılanmasına, Berlin Duvarı’nın simgesel konuşmasından büyük doğal afetlere ve teknolojik ilerlemelere kadar tarihe damga vuran olaylarla dolu bir gündür. Türkiye’de reformlar, eğitim ve milli mücadele adımları ön plana çıkarken, dünyada ise bağımsızlık hareketleri, savaşlar ve insan hakları mücadeleleri ağırlık taşır. Her yıl Filipinler Bağımsızlık Günü gibi kutlamalar da bu tarihte yapılır.