Tarihte Bugün 23 Mayıs

23 Mayıs, dünya tarihinde olduğu kadar Türkiye tarihinde de savaşlardan siyasi dönüm noktalarına, kültürel olaylardan bilimsel gelişmelere kadar pek çok önemli olaya ev sahipliği yapmış bir gündür. Bu tarih, hem kahramanlık ve zafer anlarına hem de trajik kayıplara tanıklık etmiştir. 

23 Mayıs’ta Dünyada ve Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar

• MÖ 334 – Granikos Savaşı : Büyük İskender’in komuta ettiği Makedon ordusu, Pers İmparatoru III. Darius’un güçlerini Granikos Nehri kıyısında ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu zafer, İskender’in Asya seferinin ilk büyük adımı oldu ve Pers İmparatorluğu’nun çöküş sürecini başlattı.
• 1040 – Dandanakan Savaşı : Selçuklu kuvvetleri Gaznelileri kesin bir yenilgiye uğrattı. Bu muharebe, Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun kuruluşunu resmileştirdi ve Türk tarihinin en kritik dönüm noktalarından biri olarak kabul edildi. Orta Asya’daki güç dengelerini kökten değiştirdi.
• 1176 – Selahaddin Eyyubi’ye Suikast Girişimi : Halep’te büyük Müslüman komutan Selahaddin Eyyubi’ye suikast düzenlendi ancak girişim başarısız kaldı. Selahaddin, Haçlı Seferleri’ndeki mücadelesine devam etti.
• 1766 – Büyük İstanbul Depremi : Osmanlı başkenti İstanbul’u derinden sarsan yıkıcı bir deprem meydana geldi. Marmara Denizi kaynaklı bu deprem, binlerce binayı yerle bir etti, surları, camileri ve tarihi yapıları ağır hasara uğrattı. Yaklaşık 4.000’den fazla insan hayatını kaybetti. Deprem sonrası tsunami dalgaları da kıyı bölgelerinde ek yıkıma yol açtı.
• 1788 – Güney Karolina’nın ABD’ye Katılması : Güney Karolina, Amerika Birleşik Devletleri Anayasası’nı onaylayarak birliğin 8. eyaleti oldu.
• 1795 – Fransa’da Kadınlara Siyasi Toplantı Yasağı : Fransız Devrimi’nin ardından kadınların siyasi toplantılara katılması yasaklandı. Bu karar, kadın hakları açısından önemli bir gerileme olarak tarihe geçti.
• 1856 – 42 Isis Asteroitinin Keşfi : İngiliz astronom Norman Pogson, 42 Isis adlı asteroiti keşfetti.
• 1915 – İtalya’nın I. Dünya Savaşı’na Girmesi : İtalya Krallığı, İtilaf Devletleri yanında savaşa girdiğini açıkladı. Bu adım, Avrupa’daki savaş dengelerini önemli ölçüde etkiledi.

Türkiye Tarihinde 23 Mayıs

• 1919 – Sultanahmet Mitingi : İzmir’in Yunan kuvvetleri tarafından işgaline karşı İstanbul’da düzenlenen en büyük protesto mitinglerinden biri gerçekleştirildi. Yaklaşık 200 bin kişinin katıldığı mitingde Halide Edib Adıvar unutulmaz bir konuşma yaptı. Milli Mücadele’nin toplumsal desteğini güçlendiren bu olay, Türk halkının direniş iradesini açıkça ortaya koydu.
• 1928 – Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun Kabulü : Cumhuriyet’in önemli hukuk reformlarından biri olan Türk Vatandaşlığı Kanunu kabul edildi. Aynı dönemde tekke ve zaviyelerin kapatılmasına yönelik çalışmalar da ivme kazandı.
• 1929 – Yahya Kemal Beyatlı’nın Madrid Büyükelçiliği : Ünlü şair ve diplomat Yahya Kemal Beyatlı, Madrid Büyükelçisi olarak atandı.
• 1931 – Fenerbahçe’nin Uluslararası Başarısı : Fenerbahçe, Yunanistan şampiyonu Olimpiakos’u 1-0 yenerek dikkat çeken bir uluslararası galibiyet elde etti.
• 1938 – İstanbul Elektrik Şirketi’nin Devletleştirilmesi : İstanbul Elektrik Şirketi’nin devlet tarafından satın alınması sözleşmesi imzalandı. Bu, kamu hizmetlerinin millileştirilmesi sürecinde önemli bir adımdı.
• 1950 – Adnan Menderes Başbakanlığı : Demokrat Parti’nin 14 Mayıs seçimlerindeki zaferinin ardından Adnan Menderes Türkiye’nin 19. hükümetini kurarak başbakanlık görevine başladı.
• 1991 – İsmail Selen Suikastı : Emekli Korgeneral İsmail Selen, Ankara’da silahlı saldırıya uğrayarak hayatını kaybetti.
• 1996 – Tanju Okan’ın Vefatı : Sevilen Türk sanatçı Tanju Okan, İzmir’de yaşamını yitirdi.

Diğer Önemli Dünya Olayları

• 1945: Nazi liderlerinden Heinrich Himmler, İngilizler tarafından yakalandıktan kısa süre sonra intihar etti.
• 1949: Federal Almanya Cumhuriyeti (Batı Almanya) resmen kuruldu.
• 1951: Çin ile Tibet arasında On Yedi Maddelik Anlaşma imzalandı.
• 1960: Mossad, Nazi suçlusu Adolf Eichmann’ı Arjantin’de yakaladı.
• 1992: İtalyan mafya karşıtı yargıç Giovanni Falcone bombalı saldırıda öldürüldü.
• 2015: İrlanda, eşcinsel evliliği halk oylamasıyla kabul eden ilk ülke oldu.

23 Mayıs’ta Doğan Ünlü İsimler

• 1707: Carl Linnaeus – Modern biyolojik sınıflandırma sisteminin (taksonomi) kurucusu.
• 1848: Otto Lilienthal – Planör uçuşlarıyla havacılığın öncülerinden.
• 1933: Joan Collins – “Dynasty” dizisiyle dünya çapında ünlenen İngiliz oyuncu.
• 1954: Marvin Hagler – Boks tarihinin efsane orta sıklet şampiyonlarından.
• 1972: Rubens Barrichello – Brezilyalı Formula 1 pilotu.
• 1986: Ryan Coogler – “Black Panther” filmlerinin yönetmeni.
• 1996: Çağlar Söyüncü – Türk milli futbolcu.
• 2000: Barış Alper Yılmaz – Türk futbolcu.

Ayrıca Türk tarihinden Hafız Burhan (1897, gazelhan ve bestekâr) gibi isimler de bu günde doğmuştur.

23 Mayıs’ta Hayatını Kaybeden Önemli İsimler

• 1701: Kaptan William Kidd – Ünlü İskoç korsan, Londra’da idam edildi.
• 1906: Henrik Ibsen – Modern tiyatronun öncülerinden Norveçli oyun yazarı.
• 1937: John D. Rockefeller – Standard Oil’in kurucusu, dönemin en zengin insanı.
• 1945: Heinrich Himmler.
• 1996: Tanju Okan.
• 2015: John Forbes Nash Jr. (Nobel ödüllü matematikçi, “A Beautiful Mind” filminin esin kaynağı) ve eşi Alicia Nash.
• 2017: Roger Moore – James Bond rolüyle tanınan İngiliz aktör.

23 Mayıs, tarih boyunca savaş zaferleri, büyük doğal afetler, siyasi dönüşümler ve kültürel uyanışların iç içe geçtiği zengin bir gündür. Sultanahmet Mitingi gibi milli direnişin simgesi olaylardan, bilim ve sanat dünyasına damga vuran doğum ve ölümlere kadar geniş bir yelpazeyi barındırır. Bu tarih, her yıl geçmişin izlerini günümüze taşıyarak hatırlanmaya devam etmektedir.