Tarihte Bugün 12 Şubat

12 Şubat tarihi, dünya ve Türkiye tarihinde siyasi devrimlerden bilimsel atılımlara, bağımsızlık mücadelelerinden kültürel yeniliklere kadar geniş bir yelpazede önemli olaylara ev sahipliği yapmıştır. Bu gün, özellikle Abraham Lincoln ve Charles Darwin gibi iki dev figürün aynı gün doğmasıyla (1809) bilim ve siyaset tarihinin kesiştiği nadir tarihlerden biridir.

Dünyada 12 Şubat'ta Yaşanan Önemli Olaylar

• 1059: Bruno of Toul, Papa Leo IX olarak Roma'ya gelerek papa seçildi. Bu seçim, Katolik Kilisesi'nde büyük reformların başlangıcı oldu. Leo IX, simonya (makam satışı) ve papaz evliliği gibi yolsuzluklara karşı sert mücadele verdi; ancak Doğu Ortodoks Kilisesi ile ilişkileri gererek 1054 Büyük Şizma'sının (Doğu-Batı ayrılığı) zeminini güçlendirdi.
• 1429: Yüz Yıl Savaşları sırasında "Ringa Balığı Savaşı" (Battle of the Herrings) yaşandı. Sir John Fastolf komutasındaki İngiliz konvoyu, Orléans kuşatmasına erzak taşırken Fransız saldırısını püskürttü. Bu zafer İngiliz moralini yükseltti ama Joan of Arc'ın kısa süre sonra yükselişiyle dengeler değişti.
• 1502: Vasco da Gama, Lizbon'dan Hindistan'a ikinci seferine çıktı. Bu yolculuk, Portekiz'in Hint Okyanusu ticaret yollarını domine etmesini sağladı; Gama, Kalikut'ta yerel hükümdarlarla çatışarak Avrupa sömürgeciliğinin temellerini attı.
• 1541: İspanyol kaşif Pedro de Valdivia tarafından Şili'nin başkenti Santiago kuruldu. Bu kuruluş, Güney Amerika'daki İspanyol kolonizasyonunu hızlandırdı; Valdivia, Mapuche yerlileriyle yıllarca süren kanlı savaşlara girdi ve bölgeyi imparatorluğa kattı.
• 1554: İngiltere'de "Dokuz Günlük Kraliçe" Lady Jane Grey, ihanet suçlamasıyla idam edildi. Protestan olarak tahta çıkarılan Grey, Katolik Mary I tarafından devrildi; Londra Kulesi'nde gerçekleşen idamı, Tudor dönemindeki mezhep çatışmalarının en trajik simgelerinden biri haline geldi.
• 1689: İngiltere Konvansiyon Parlamentosu, II. James'in kaçışını tahttan feragat saydı. Bu karar, Şanlı Devrim'in (Glorious Revolution) temel taşı oldu; monarşi yetkilerini sınırlayarak parlamenter sisteme geçişi sağladı.
• 1700: Büyük Kuzey Savaşı başladı. Danimarka-Norveç, Saksonya-Polonya ve Rusya'nın İsveç'e karşı ittifakı, 21 yıl süren kanlı bir çatışmaya yol açtı; İsveç'in hakimiyeti kırıldı, Rusya'nın Avrupa'da yükselişi hızlandı.
• 1733: James Oglethorpe tarafından Georgia kolonisi kuruldu. Borçlular ve yoksullar için sığınak olarak tasarlanan bu 13. koloni, Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nda stratejik rol oynadı; ancak kölelik ve yerli çatışmaları gelişimini etkiledi.
• 1809: Abraham Lincoln, Kentucky'de bir kulübede doğdu. ABD'nin 16. başkanı olarak İç Savaş'ı yönetti, Emancipation Proclamation ile köleliği kaldırdı; 1865'te suikasta uğradı ve Amerikan birliğinin sembolü oldu.
• 1809: Charles Darwin aynı gün İngiltere'de doğdu. "Türlerin Kökeni" eseriyle doğal seçilim teorisini ortaya koydu; evrim teorisi biyolojiyi kökten değiştirdi, din-bilim tartışmalarını tetikledi.
• 1818: Şili, İspanya'dan bağımsızlığını ilan etti. Bernardo O'Higgins liderliğindeki bu bağımsızlık, Güney Amerika'daki kurtuluş dalgasını güçlendirdi; Maipú Savaşı'yla pekiştirildi.
• 1870: Utah bölgesinde kadınlara oy hakkı tanındı. Bu, ABD'de kadın suffrage hareketinin erken zaferlerinden biriydi; ulusal oy hakkı 1920'de geldi.
• 1879: New York'ta Madison Square Garden'da Kuzey Amerika'nın ilk yapay buz pateni pisti açıldı. Spor ve eğlence sektörünü dönüştürdü; bugün hâlâ ikonik bir mekân.
• 1909: NAACP (Ulusal Renkli İnsanların İlerlemesi Derneği) kuruldu. Afro-Amerikalı haklarını savunan bu örgüt, 20. yüzyıl sivil haklar mücadelesinin öncüsü oldu; Martin Luther King gibi figürleri etkiledi.
• 1912: Çin'in son imparatoru Puyi (6 yaşında) tahttan indirildi. 2000 yıllık imparatorluk sona erdi; Sun Yat-sen'in devrimiyle Cumhuriyet dönemi başladı.
• 1947: Christian Dior, "New Look" koleksiyonunu tanıttı. Savaş sonrası modayı feminen hatlarla yeniden tanımladı; lüks ve zarafetin simgesi haline geldi.
• 1961: SSCB, Venera 1 uzay aracını Venüs'e fırlattı. İlk gezegenlerarası görevdi; ancak iletişim kesildi.
• 1994: Edvard Munch'un "Çığlık" tablosu Oslo'dan çalındı. Sanat dünyasını sarsan hırsızlık, aylar sonra çözüldü ve müze güvenliklerini artırdı.
• 1999: ABD Senatosu, Bill Clinton'ı aklamıştı. Lewinsky skandalı sonrası yalancı şahitlik ve adaleti engelleme suçlamalarından kurtuldu.
• 2001: İnsan genomu haritası tamamlandı ve yayınlandı. Genetik tıp devrimi başlattı.
• 2015: Minsk II Anlaşması imzalandı. Ukrayna'da ateşkes sağladı ama kalıcı olmadı; 2022 işgaliyle bozuldu.

Türkiye'de 12 Şubat'ta Yaşanan Önemli Olaylar

• 1859: Mülkiye Mektebi (bugünkü Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi) Sadrazam Âli Paşa'nın katılımıyla açıldı. Osmanlı bürokrasisini modernleştirdi; Cumhuriyet'in idari kadrolarını yetiştirdi.
• 1919: Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti kuruldu. Karadeniz'de Milli Mücadele'yi örgütledi; Pontus çetelerine karşı direnişi koordine etti.
• 1920: Kahramanmaraş, Fransız işgalinden kurtuldu. 21 Ocak-12 Şubat arası süren Maraş Muharebesi'nde halk topyekûn direndi; Sütçü İmam'ın ilk kurşunuyla başlayan mücadele, şehre "Kahraman" unvanını kazandırdı. Bu zafer, Milli Mücadele'ye moral ve ilham verdi; TBMM tarafından İstiklal Madalyası verildi.
• 1929: Lev Troçki, Stalin tarafından sürgün edilerek İstanbul'a geldi ve Büyükada'ya yerleşti. Dört yıl burada yaşadı; otobiyografisini ve önemli eserlerini yazdı. Türkiye'nin mülteci politikasını etkiledi.
• 1937: Atatürk'ün Selanik'te doğduğu ev, Selanik Belediyesi tarafından satın alınarak Atatürk'e tahsis edildi. Bugün müze olarak ziyaret ediliyor.
• 1971: TOFAŞ Bursa fabrikası açıldı; "Murat 124" üretimi başladı. Türkiye otomotiv sanayisinin miladı oldu; Fiat işbirliğiyle ekonomiye katkı sağladı.

12 Şubat'ta Doğan Ünlü İsimler

• 1074: II. Conrad (Almanya ve İtalya Kralı).
• 1809: Abraham Lincoln (ABD 16. Başkanı).
• 1809: Charles Darwin (Evrim teorisinin babası).
• 1893: Omar Bradley (II. Dünya Savaşı generali).
• 1945: Maud Adams (Bond filmleri oyuncusu).
• 1952: Michael McDonald (müzisyen).
• 1968: Josh Brolin (oyuncu).
• 1980: Christina Ricci (oyuncu).
• 1980: Gucci Mane (rapçi).

12 Şubat'ta Ölen Ünlü İsimler

• 1554: Lady Jane Grey (İngiltere Kraliçesi).
• 1804: Immanuel Kant (Alman filozof, "Saf Aklın Eleştirisi" yazarı).
• 1971: James Cash Penney (girişimci).
• 2000: Charles M. Schulz ("Peanuts" yaratıcısı).
• 2000: Screamin' Jay Hawkins (şarkıcı).
• 2017: Al Jarreau (caz şarkıcısı).
• 2022: Ivan Reitman ("Ghostbusters" yönetmeni).

12 Şubat, bilimde Darwin'in evrim teorisi, siyasette Lincoln'ün kölelik karşıtlığı, Türkiye'de ise Kahramanmaraş'ın destansı kurtuluşuyla hafızalara kazınmış bir gündür. Bu tarih, insanlığın ilerleme, özgürlük ve direniş mücadelelerini yansıtan zengin bir miras taşır.