Füruzan Kimdir?

Füruzan, gerçek adı Feruze Çerçi olan Türk yazar, senarist ve yönetmendir. Çağdaş Türk edebiyatının en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir. Özellikle 1970'ler sonrası Türk öykücülüğüne damga vurmuş, toplumcu gerçekçi bir yaklaşımla toplumun ezilmiş kesimlerini, yoksulları, göçmenleri, yalnız kadınları ve çocukları derin bir duyarlılıkla ele almıştır. Sevgi Soysal ve Adalet Ağaoğlu ile birlikte o dönemin dikkat çeken kadın yazarları arasında yer alır. Öykü, roman, gezi yazısı, röportaj, deneme, şiir, tiyatro oyunu ve çocuk edebiyatı gibi pek çok türde eser vermiş; kitapları Almanca, İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Boşnakça, Bulgarca, Farsça gibi dillere çevrilmiştir. Bazı öyküleri tiyatro sahnesine ve sinemaya uyarlanmış, kendisi de senaryo yazmış ve film yönetmiştir.

Hayatı ve Yaşamı

Füruzan, 29 Ekim 1932'de İstanbul'da doğdu. Baba tarafı Balkan göçmeni bir ailedendir. Babasını küçük yaşta (bazı kaynaklarda dört yaşında) kaybetti; bu kayıp, eserlerinde baba figürünün yokluğu, güçlü ama yorgun anne karakterleri ve kırılgan çocuklar gibi temaların temelini oluşturdu. Ailenin ekonomik zorlukları nedeniyle Yalova ve İstanbul'un çeşitli semt okullarında sadece ilköğrenimini tamamladı (1946'da Yalova Demir Köyü İlkokulu'nu bitirdi). Ortaokula devam edemedi, kendi kendini yetiştirdi. Gençliğinde tiyatroya ilgi duydu; Küçük Sahne'de kısa süre oyunculuk yaptı, Kadıköy Devlet Konservatuvarı sınavlarını kazandı ancak ailevi sorunlar nedeniyle yarım bıraktı. Bir dönem resimle uğraştı, müzikle ilgilendi ama asıl yönelimi edebiyata oldu.

İlk öyküsü "Olumsuz Hikâye"yi (F. Yerdelen imzasıyla) 1956'da Seçilmiş Hikâyeler Dergisi'nde yayımladı. 1956-1958 arasında Türk Dili, Yenilik ve Pazar Postası dergilerinde yazdı. Ustalık dönemi öyküleri 1964-1972 yıllarında Dost, Yeni Dergi ve Papirüs gibi dergilerde çıktı. 1971'de ilk kitabı Parasız Yatılı ile büyük çıkış yaptı. 1975'te DAAD (Alman Akademik Değişim Servisi) bursuyla Berlin'e gitti, bir yıl kaldı; Türk göçmen işçilerle röportajlar yaptı. Bu deneyim, göç, gurbet ve işçi sorunlarını eserlerine yansıttı. Kariyeri boyunca yoksulluk, yalnızlık, toplumsal eşitsizlik, kadınların konumu, çocukluk travmaları ve politik baskılar gibi temaları işledi. Hayatının son yıllarında edebiyat dünyasından kısmen uzaklaştı ama eserleri okunmaya ve tartışılmaya devam etti. 2006'da Ankara Öykü Günleri Onur Ödülü, 2008'de 27. İstanbul Kitap Fuarı Onur Yazarı seçildi; hakkında "Füruzan Diye Bir Öykü" adlı kapsamlı bir biyografi kitabı hazırlandı.

Özel Hayatı, Eşi ve Çocuğu

Füruzan özel hayatını kamuoyundan uzak tutmayı tercih eden, bağımsız ve içine kapanık bir duruş sergilemiştir. 4 Temmuz 1958'de ünlü karikatürist Turhan Selçuk ile evlendi. Bu evlilikten kızı Aslı Selçuk doğdu. Evlilik boşanmayla sonuçlandı. Evliliği sırasında bir süre Füruzan Selçuk imzasını kullandıysa da yazarlık kariyerinde soyadı kullanmamayı tercih etti. Bunun nedenini şöyle açıklamıştır: "Ben o yıllar çok ünlü bir soyadı taşıyordum... Yazarlığımın sınanmasını tek başıma yapıp bu büyük addan yararlanmamalıydım." Kızı Aslı Selçuk, annesinin "Benim Sinemalarım" filminin yardımcı yönetmenliğini yaptı; sinema ve yazı alanında annesinden etkilendiği bilinir. Füruzan annesiyle çok yakın bir ilişki yaşadı; eserlerinde aile dinamikleri, anne-kız bağı ve yalnızlık sıkça işlenir. Çocukluğu yoksulluk içinde geçtiği için bağımsızlığını ve kendi ayakları üzerinde durmayı hayat felsefesi haline getirdi. Son yıllarında kendisine hediye edilen bir evde yaşadı.

Eserleri ve Kitapları

Füruzan'ın eserleri gözleme dayalı, gerçekçi ve duygusal yoğunluklu bir üslupla yazılmıştır. Toplumun alt kesimlerini, kadın ve çocuk dramlarını ayrıntılı betimler. Müzik, şarkı, albüm veya beste gibi çalışmaları yoktur; tamamen edebiyat ve sinema odaklıdır.

• Öykü Kitapları: Parasız Yatılı (1971), Kuşatma (1972), Benim Sinemalarım (1973), Gecenin Öteki Yüzü (1982), Gül Mevsimidir (1985; Kuşatma'dan ayrı basım), Yedi Öykü (1992), Sevda Dolu Bir Yaz (1999), Toplu Öyküler (2004), Haraç (2008), Yaz Geldi - Seçme Öyküler (2009).
• Romanlar: Kırkyedililer (1974; 12 Mart dönemi ve 68 kuşağını anlatır), Berlin'in Nar Çiçeği (1988; göçmenlik temalı), Kırk Yedi'liler 40 Yaşında (2014; romanın özel baskısı).
• Gezi ve Röportaj Kitapları: Yeni Konuklar (1977; Berlin'deki Türk işçiler), Ev Sahipleri (1981), İşte Bizim Rumeli (1994), Balkan Yolcusu (1996).
• Şiir Kitabı: Lodoslar Kenti (1991).
• Çocuk Kitabı: Türkiye Çocukları (1979; orijinal Die Kinder Der Turkei).
• Antoloji: Bir Güldeste (1984; hikâye antolojisi, Almanya'da yayımlandı).
• Diğer: Çeşitli denemeler, gezi yazıları ve incelemeler.

Tiyatroları

Füruzan profesyonel tiyatro yazarı olmasa da oyunlar kaleme almış ve öyküleri sahneye uyarlanmıştır. Başlıca oyunları: Redife'ye Güzelleme (1981; İstanbul'un çeşitli kesimlerini ve yitip giden güzel insanlarını müzikli bir dille anlatan güzelleme), Kış Gelmeden (1997; Ankara Devlet Tiyatrosu önerisiyle yazıldı ve sahnelendi), Sevda Dolu Bir Yaz (1999/2001; aynı adlı öyküsünden uyarlandı, Devlet Tiyatroları'nda yaklaşık 200 kez oynandı). Öyküleri de çeşitli tiyatro uyarlamalarıyla sahnelenmiştir.

Filmleri ve Dizileri

Füruzan sinemaya senaryo yazarı ve yönetmen olarak katkı sağladı. 1981'de Ömer Kavur'un "Ah Güzel İstanbul" filminin senaryosunu yazdı (öyküsünden uyarlama; Antalya Altın Portakal'da ikincilik). 1986'da "Gecenin Öteki Yüzü" öyküsü TRT'de dizi/film olarak çekildi ve en iyi dizi seçildi. En önemli çalışması "Benim Sinemalarım" (1988-1989): Kendi öyküsünden Gülsün Karamustafa ile birlikte senaryolaştırdı ve yönetti. Film 1990'da Cannes Film Festivali'nde Eleştirmenlerin 7 Günü ve Altın Kamera bölümlerinde gösterildi (158 film arasından seçilen 8 filmden biri). 1991'de Tahran Uluslararası Fecr Film Festivali'nde En İyi İlk Film Jüri Özel Ödülü (Kristal Kuş) kazandı, 16 ülkeden onur diploması aldı. Kızı Aslı yardımcı yönetmenlik yaptı. Başka önemli dizi çalışması bilinmemektedir.

Ödülleri

• Sait Faik Hikâye Armağanı (1972, Parasız Yatılı ile; bu ödülü kazanan ilk kadın ve ilk eserle kazanan ilk yazar).
• Türk Dil Kurumu Roman Ödülü (1975, Kırkyedililer ile).
• Ankara Öykü Günleri Onur Ödülü (2006).
• İstanbul Kitap Fuarı Onur Yazarı (2008).
• Erdal Öz Edebiyat Ödülü (2023).

Filmleriyle: Tahran Uluslararası Fecr Film Festivali Kristal Kuş / En İyi İlk Film Jüri Özel Ödülü (1991, Benim Sinemalarım), çeşitli uluslararası onur diplomaları.

Vefatı

Füruzan, 11 Şubat 2024'te İstanbul'da doğal nedenlerle 91 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi 16 Şubat 2024'te Zincirlikuyu Camii'nde kılınan namazın ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi. Vefatı edebiyat dünyasında büyük üzüntü yarattı; yazarlar, akademisyenler ve okurlar onun Türk öykücülüğüne katkılarını andı.

Füruzan'ın hayatı, yoksulluk ve zorluklara rağmen edebiyata adanmış bir mücadele öyküsüdür. Eserlerinde yalın ama yoğun bir dil, derin karakter çözümlemeleri ve toplumsal duyarlılık ön plandadır. Şarkı, albüm veya beste gibi müzik çalışmaları yoktur; odak noktası her zaman edebiyat, sinema ve insanlık hallerinin anlatımı olmuştur. Eserleri bugün hâlâ üniversitelerde okutulur, yeni kuşaklar tarafından keşfedilir ve Türk edebiyatının vazgeçilmez miraslarından biri olarak kalır.