Tarihte Bugün 20 Ağustos

Dünyada ve Türkiye’de Yaşananlar, Doğanlar ve Ölenler

20 Ağustos, Miladi takvimin 232. günü; artık yıllarda ise 233. günüdür. Yılın bitmesine 133 gün kalır. Tarih boyunca 20 Ağustos; savaşlardan fetihlere, bağımsızlık hareketlerinden siyasi dönüşümlere, bilim ve uzay çalışmalarından kültür-sanat olaylarına, doğal afetlerden uçak ve gemi kazalarına kadar çok farklı gelişmelere sahne olmuştur.

20 Ağustos’ta Tarihte Yaşanan Olaylar

• 636 – Yermük Savaşı : 20 Ağustos 636, İslam ve Bizans tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri kabul edilen Yermük Savaşı ile ilişkilendirilir. Halid bin Velid komutasındaki Müslüman Arap orduları ile Bizans İmparatorluğu kuvvetleri arasında gerçekleşen savaş, Bizans’ın Suriye bölgesindeki hâkimiyetinin büyük ölçüde kırılmasına yol açtı. Yermük Savaşı’nın sonucunda Suriye ve Filistin’deki Bizans egemenliği ciddi biçimde sarsıldı. Bu gelişme, İslam devletinin Levant bölgesinde hızla genişlemesinin önünü açtı. Savaşın tarihine ilişkin kaynaklarda farklı tarihlendirmeler bulunabildiği için 20 Ağustos tarihi geleneksel kronolojilerde kullanılan tarihlerden biridir.
• 917 – Achelous Muharebesi : 20 Ağustos 917’de, Bizans İmparatorluğu ile Bulgar İmparatorluğu arasındaki mücadelelerin en önemlilerinden biri olan Achelous Muharebesi gerçekleşti. Bulgar Çarı I. Simeon’un ordusu Bizans kuvvetlerini ağır bir yenilgiye uğrattı. Savaş, Orta Çağ Balkan tarihinin en önemli askerî karşılaşmalarından biri olarak kabul edilir. Bulgar zaferi, I. Simeon’un Balkanlar’daki gücünü büyük ölçüde artırdı ve Bizans’ın bölgedeki askerî üstünlüğüne ciddi darbe vurdu.
• 1462 – Cebelitarık İspanyolların eline geçti : 20 Ağustos 1462’de Cebelitarık, İspanyol kuvvetleri tarafından ele geçirildi. Cebelitarık’ın kontrolü, Akdeniz ile Atlas Okyanusu arasındaki stratejik konumu nedeniyle son derece önemliydi. Bölge daha sonraki yüzyıllarda İspanya ile İngiltere arasındaki büyük siyasi ve askerî mücadelelerin merkezlerinden biri hâline gelecekti.
• 1516 – Gaziantep Osmanlı hâkimiyetine girdi : 20 Ağustos 1516, Gaziantep tarihi açısından çok önemli bir tarihtir. Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi sırasında Osmanlı ordusu bölgeye ulaştı. Gaziantep Valiliği’nin tarih anlatımında, Antep Kalesi muhafızı Yunus Bey’in kale anahtarını 20 Ağustos 1516’da törenle Osmanlı hükümdarına verdiği belirtilmektedir. Bu gelişme, Antep’in Osmanlı hâkimiyetine geçişinin simgesel tarihi olarak kabul edilir. Osmanlıların Suriye ve Mısır yönündeki ilerleyişinde Antep ve çevresi stratejik bir konumdaydı. Aynı sefer sırasında gerçekleşen Mercidâbık Savaşı, Memlük Devleti’nin Suriye üzerindeki hâkimiyetinin sona ermesinde ve Osmanlıların bölgedeki ilerleyişinde belirleyici oldu.
• 1543 – Barbaros Hayreddin Paşa ve Nice Seferi : Bazı Türk tarih kronolojilerinde 20 Ağustos 1543, Barbaros Hayreddin Paşa’nın Akdeniz seferleriyle ilişkilendirilir. Osmanlı donanması, Fransa Kralı I. François ile Osmanlı Devleti arasındaki ittifak çerçevesinde Fransa’ya destek vermek üzere Akdeniz’de faaliyet yürüttü. Nice kuşatması, Osmanlı-Fransız iş birliğinin Avrupa siyaseti üzerindeki dikkat çekici örneklerinden biriydi. Barbaros’un donanması ile Fransız kuvvetleri, Habsburglar’a karşı ortak hareket etti.
• 1648 – Lens Savaşı : 20 Ağustos 1648’de Lens Savaşı gerçekleşti. Fransa ile İspanya arasındaki mücadelede Fransız ordusu önemli bir zafer kazandı. Savaş, Avrupa’yı uzun süre yıpratan Otuz Yıl Savaşları döneminin sonlarına doğru meydana geldi. Lens zaferi Fransa’nın Avrupa’daki yükselişini hızlandıran gelişmelerden biri oldu. Aynı dönemde Avrupa devletleri, savaşların neden olduğu ekonomik ve demografik yıkımdan çıkmaya çalışıyordu.
• 1828 – Rossini’nin Kont Ory operası : 20 Ağustos 1828’de ünlü İtalyan besteci Gioachino Rossini’nin Le Comte Ory (Kont Ory) adlı operasının Paris’te ilk temsili yapıldı. Rossini, 19. yüzyıl Avrupa operasının en önemli bestecilerinden biri olarak kabul edilir. Kont Ory, özellikle Rossini’nin komik opera anlayışını ve virtüöz vokal yazısını gösteren eserlerden biri oldu.
• 1831 – Nat Turner Ayaklanması : 20 Ağustos 1831’de Amerika Birleşik Devletleri’nin Virginia eyaletinde Nat Turner liderliğindeki köle ayaklanması başladı. Nat Turner, kölelik sistemine karşı silahlı bir ayaklanma başlattı. Hareket kısa sürede bastırıldı ancak Amerikan toplumunda kölelik tartışmalarını derinden etkiledi. Ayaklanmanın ardından köleleştirilmiş insanların eğitim, hareket özgürlüğü ve toplanma haklarına yönelik baskılar daha da artırıldı. Bu olay, Amerikan İç Savaşı’na giden uzun süreçte kölelik kurumuna karşı yaşanan önemli direnişlerden biri olarak tarihe geçti.
• 1866 – Amerikan İç Savaşı resmen sona ermiş ilan edildi : 20 Ağustos 1866’da ABD Başkanı Andrew Johnson, Amerikan İç Savaşı’nın sona erdiğini resmen ilan etti. Savaş 1865’te fiilen sona ermişti; ancak hükümetin savaşı resmî olarak sonlandırması ve eyaletlerin yeniden Birlik içine alınması süreci daha uzun sürdü. İç Savaş sonrasında Amerika Birleşik Devletleri’nde kölelik kaldırıldı, Güney eyaletleri yeniden Birlik’e dâhil edildi, federal hükümetin gücü arttı, siyah Amerikalıların hukuki statüsü yeniden düzenlenmeye başlandı ve ülkenin ekonomik ve siyasal yapısı büyük ölçüde değişti.
• 1914 – Alman ordusu Brüksel’i işgal etti : I. Dünya Savaşı sırasında 20 Ağustos 1914’te Alman birlikleri Brüksel’e girdi. Almanya, Fransa’ya karşı uyguladığı Schlieffen Planı çerçevesinde Belçika üzerinden ilerliyordu. Belçika’nın tarafsızlığının ihlal edilmesi, İngiltere’nin Almanya’ya karşı savaşa girmesinde önemli faktörlerden biri oldu. Brüksel’in işgali, I. Dünya Savaşı’nın Batı Cephesi’ndeki Alman ilerleyişinin sembolik olaylarından biriydi.
• 1938 – Lou Gehrig beyzbolda önemli bir rekora imza attı : 20 Ağustos 1938’de Amerikalı beyzbol oyuncusu Lou Gehrig, kariyerindeki 23. grand slam vuruşunu gerçekleştirdi. Bu rekor uzun yıllar boyunca korunmuş ve daha sonra Alex Rodriguez tarafından geçilmiştir. Gehrig aynı zamanda beyzbol tarihinin en önemli oyuncularından biri olarak kabul edilir.
• 1940 – Leon Troçki ölümcül saldırıya uğradı : 20 Ağustos 1940, Leon Troçki’nin öldürülmesiyle tarihe geçti. Rus Devrimi’nin önemli liderlerinden Troçki, Sovyetler Birliği’nde Stalin ile yaşadığı siyasi mücadele sonucunda sürgüne gönderilmişti. Meksika’da yaşayan Troçki, 20 Ağustos 1940’ta Ramón Mercader tarafından buz baltasıyla saldırıya uğradı. Ağır yaralanan Troçki, saldırının ardından hastaneye kaldırıldı ancak 21 Ağustos 1940’ta hayatını kaybetti. Troçki’nin öldürülmesi, Stalin yönetiminin dünya çapındaki muhaliflerine yönelik baskılarının en sembolik olaylarından biri oldu.
• 1940 – Winston Churchill’in ünlü savaş konuşması : Aynı gün İngiltere Başbakanı Winston Churchill, II. Dünya Savaşı sırasında İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin Almanya karşısındaki mücadelesine ilişkin ünlü konuşmalarından birini yaptı. Churchill’in konuşması, İngiliz savaş pilotlarının savunmadaki rolünü vurgulaması nedeniyle II. Dünya Savaşı tarihinin en meşhur siyasi konuşmalarından biri hâline geldi.
• 1940 – Çin’de Yüz Alay Taarruzu : II. Dünya Savaşı sırasında Çin Komünist kuvvetleri, Japon işgal kuvvetlerinin ulaştırma ve iletişim hatlarına yönelik geniş kapsamlı Yüz Alay Taarruzunu başlattı. Çin’deki savaş, Avrupa’daki savaş kadar uzun süreli ve yıkıcı bir cephe oluşturmuştu. Bu operasyon Japonya’nın işgal ettiği kuzey Çin’deki demiryolları ve ulaşım sistemlerini hedef aldı.
• 1941 – Drancy Toplama Kampı oluşturuldu : Fransa’da II. Dünya Savaşı sırasında Yahudilerin Nazi yönetimi tarafından toplatılması ve sınır dışı edilmesinde kullanılan Drancy Kampı oluşturuldu. Drancy, Fransa’daki Yahudilerin Nazi ölüm kamplarına gönderilmesinde önemli bir geçiş merkezi hâline geldi. Bu dönem Avrupa’daki Holokost tarihinin en karanlık sayfalarından biridir.
• 1944 – Buchenwald’a Müttefik savaş esirleri getirildi : II. Dünya Savaşı sırasında çok sayıda Müttefik hava personeli Almanlar tarafından yakalandı. 20 Ağustos 1944’te, “terör uçucuları” olarak damgalanan 168 Müttefik hava personeli Buchenwald toplama kampına getirildi. Bu olay, savaş esirlerinin statüsü ve Nazi toplama kampı sisteminin savaş yıllarında ulaştığı boyutu göstermesi açısından önemlidir.
• 1946 – Erzurum Depremi : 20 Ağustos 1946’da Erzurum’da büyük bir deprem meydana geldi. Deprem çok sayıda yapının yıkılmasına ve can kayıplarına neden oldu. Tarih kronolojilerinde ölü sayısı genellikle 330 kişi olarak verilir. Erzurum depremi, Türkiye’nin 20. yüzyıldaki önemli doğal afetlerinden biri olarak hafızalarda yer aldı.
• 1949 – Macaristan Halk Cumhuriyeti : 20 Ağustos 1949’da Macaristan’da yeni anayasanın yürürlüğe girmesiyle ülkenin sosyalist devlet yapısı resmileştirildi ve Macaristan Halk Cumhuriyeti dönemi başladı. Macaristan, II. Dünya Savaşı’nın ardından Sovyetler Birliği’nin Doğu Avrupa’daki nüfuz alanına girmişti.
• 1953 – Sovyetler Birliği hidrojen bombası denemesini açıkladı : 20 Ağustos 1953’te Sovyetler Birliği, hidrojen bombası denemesi yaptığını açıkladı. Bu gelişme, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaş ve nükleer silahlanma yarışının en önemli aşamalarından biriydi. ABD 1952’de ilk termonükleer silah denemesini gerçekleştirmişti. Sovyet denemesi, iki süper gücün nükleer kapasitesinin giderek büyüdüğünü gösterdi.
• 1955 – Philippeville Katliamı : 20 Ağustos 1955’te Kuzey Afrika’da, o dönemde Fransız sömürge yönetimi altında bulunan Cezayir çevresindeki çatışmaların önemli olaylarından biri yaşandı. Philippeville bölgesinde silahlı saldırılar ve karşı saldırılar meydana geldi; onlarca Avrupalı ve Cezayirli hayatını kaybetti. Bu olaylar, Cezayir Bağımsızlık Savaşı’na giden süreci hızlandıran gelişmeler arasında değerlendirildi.
• 1960 – Senegal bağımsız oldu : 20 Ağustos 1960’ta Senegal, Mali Federasyonu’ndan ayrılarak bağımsızlığını ilan etti. Senegal’in bağımsızlık sürecinde Léopold Sédar Senghor önemli rol oynadı. Afrika’nın sömürgecilikten kurtuluş süreci 1960’larda büyük hız kazanmış ve çok sayıda Afrika ülkesi bağımsızlığını ilan etmişti.
• 1962 – İlk nükleer enerjili sivil gemi denize açıldı : 20 Ağustos 1962’de NS Savannah, dünyanın ilk nükleer enerjili ticari/sivil gemisi olarak ilk seferine çıktı. Amerika Birleşik Devletleri tarafından geliştirilen gemi, nükleer enerjinin deniz taşımacılığında kullanılabilirliğini göstermek amacıyla tasarlanmıştı. Bu proje, nükleer teknolojinin yalnızca askerî amaçlarla değil, barışçıl ve ticari alanlarda da kullanılabileceği düşüncesinin önemli örneklerinden biriydi.
• 1968 – Prag Baharı sona erdirildi : 20 Ağustos 1968 gecesi, Varşova Paktı kuvvetleri Çekoslovakya’yı işgal etmeye başladı. Sovyetler Birliği öncülüğündeki kuvvetler, Çekoslovakya Komünist Partisi lideri Alexander Dubček döneminde başlayan reform hareketini sona erdirmek amacıyla ülkeye girdi. Bu reform dönemi tarihe Prag Baharı adıyla geçti. Dubček’in “insan yüzlü sosyalizm” olarak tanımlanan reformları basın üzerindeki sansürün gevşetilmesini, siyasi ve ekonomik reformları, toplumdaki ifade özgürlüğünün genişletilmesini ve sosyalist sistem içerisinde daha fazla özgürlük verilmesini amaçlıyordu. Sovyetler Birliği ise bu gelişmeleri Doğu Bloku’nun bütünlüğü açısından tehdit olarak gördü. Yaklaşık 200 bin asker ve binlerce tankın Çekoslovakya’ya girmesiyle reform hareketi bastırıldı.
• 1974 – Kıbrıs’ta Atlılar köyü katliamı ortaya çıkarıldı : 20 Ağustos 1974’te, Kıbrıs Barış Harekâtı’nın ikinci aşamasının sürdüğü günlerde, Mağusa yakınlarındaki Atlılar köyünde Türklerin öldürüldüğü bir toplu mezar ortaya çıkarıldı. Kaynaklarda köyde 57 Türk’ün cesedinin bulunduğu belirtilir. Kıbrıs’taki toplumlararası çatışmaların en acı olaylarından biri olarak hatırlanan bu gelişme, 1974 savaşının insani boyutunu da ortaya koydu.
• 1975 – Viking 1 Mars’a gönderildi : 20 Ağustos 1975’te NASA, Viking 1 uzay aracını Mars’a gönderdi. Viking programı Mars araştırmaları açısından son derece önemliydi. Viking araçları Mars yüzeyini fotoğrafladı, atmosferi inceledi, toprağın kimyasal özelliklerini araştırdı ve Mars’ta yaşam ihtimalini araştıran deneyler gerçekleştirdi. Viking programı, Mars araştırmalarının en önemli kilometre taşlarından biri oldu.
• 1975 – Şam yakınlarında uçak kazası : 20 Ağustos 1975’te ČSA Flight 540 Suriye’nin Şam kentindeki havalimanına yaklaşırken düştü. Uçakta bulunan 126 kişi hayatını kaybetti. Kaza, döneminin en ağır havacılık facialarından biri olarak kayıtlara geçti.
• 1977 – Voyager 2 uzaya gönderildi : 20 Ağustos 1977’de NASA’nın Voyager 2 uzay aracı fırlatıldı. Voyager 2 daha sonra Jüpiter’i, Satürn’ü, Uranüs’ü ve Neptün’ü yakından inceleyen ilk uzay araçlarından biri oldu. Voyager 2’nin gönderdiği veriler, Güneş Sistemi’nin dış gezegenleri hakkında insanlığın bilgisini olağanüstü ölçüde artırdı. Uzay aracının yıldızlararası uzaya doğru ilerlemesi, insanlığın Dünya’dan gönderdiği en uzak teknolojik yolculuklardan birine dönüştü.
• 1986 – Oklahoma postanesinde silahlı saldırı : 20 Ağustos 1986’da ABD’nin Oklahoma eyaletindeki Edmond kentinde bir posta çalışanı iş arkadaşlarına ateş açtı. 14 çalışma arkadaşını öldürdü, ardından intihar etti. Olay, Amerika Birleşik Devletleri’nde iş yerinde gerçekleşen silahlı saldırıların erken ve dikkat çeken örneklerinden biri oldu.
• 1988 – Irak-İran Savaşı sona erdi : 20 Ağustos 1988, İran-Irak Savaşı’nın fiilî olarak sona erdiği gündür. Yaklaşık sekiz yıl süren savaş, Ortadoğu’nun 20. yüzyıldaki en kanlı çatışmalarından biri oldu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 598 sayılı kararı doğrultusunda ateşkes 20 Ağustos 1988 saat 03.00 GMT’de yürürlüğe girdi. BM’nin UNIIMOG misyonu ateşkesi ve askerlerin geri çekilmesini denetlemek üzere bölgede görev yaptı. Savaş yüz binlerce insanın ölümüne, milyonlarca kişinin yaralanmasına veya yerinden edilmesine, İran ve Irak ekonomilerinin ağır biçimde zarar görmesine ve petrol altyapısının büyük ölçüde tahrip olmasına neden oldu. Savaşın hemen ardından kapsamlı ve kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşılması ise uzun zaman aldı.
• 1988 – Ballygawley saldırısı : Kuzey İrlanda’daki The Troubles çatışmaları sırasında 20 Ağustos 1988’de IRA tarafından düzenlenen yol kenarındaki bombalı saldırıda bir İngiliz askerî aracındaki 8 asker öldü, 28 asker yaralandı. Bu saldırı, Kuzey İrlanda’daki çatışmanın ne kadar ağır bir boyuta ulaştığını gösteren olaylardan biriydi.
• 1988 – Yellowstone yangınları : ABD’deki Yellowstone Milli Parkı’nda 1988 yazında başlayan büyük orman yangınları 20 Ağustos civarında çok kritik bir aşamaya ulaştı. “Black Saturday” olarak bilinen 20 Ağustos günü, çok büyük alanların alevlerle kaplanması nedeniyle yangınların en ağır günlerinden biri oldu. Yangınlar Yellowstone ekosisteminde büyük değişikliklere neden oldu ve modern Amerika çevre tarihinde önemli bir dönüm noktası hâline geldi.
• 1989 – Marchioness gemi faciası : 20 Ağustos 1989’da Londra’da Thames Nehri üzerinde Marchioness adlı gezi teknesi başka bir gemiyle çarpışarak battı. Kazanın sonucunda 51 kişi hayatını kaybetti. Olay İngiltere’de deniz taşımacılığı ve nehir güvenliği konusunda önemli düzenlemelerin yapılmasına yol açtı.
• 1991 – Estonya bağımsızlığını yeniden ilan etti : 20 Ağustos 1991’de Estonya, Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını yeniden tesis etti. Estonya yönetimi bunu yeni bir bağımsızlık ilanından ziyade, 1940’taki Sovyet işgalinden önceki devletin hukuki devamlılığının yeniden kurulması olarak değerlendirdi. Aynı dönemde Sovyetler Birliği’nde başarısız darbe girişimi yaşanıyordu. Estonya Parlamentosu’nun kararı, Baltık ülkelerinin Sovyetler Birliği’nden ayrılma sürecinde tarihi bir dönüm noktası oldu. Estonya Parlamentosu’nun kayıtlarına göre karar 20 Ağustos gecesi saat 23.03’te kabul edildi.
• 1991 – Moskova’da kitlesel gösteriler : Sovyetler Birliği’nde Mihail Gorbaçov’a karşı yapılan darbe girişiminin ardından Moskova’da yüz binlerce kişi parlamentonun çevresinde toplanarak darbe girişimine karşı çıktı. Bu gelişmeler birkaç ay içerisinde Sovyetler Birliği’nin dağılmasına giden süreci hızlandırdı.
• 1992 – Manipuri dili Hindistan’da resmî statü kazandı : 20 Ağustos 1992’de Hindistan’da Meitei/Manipuri dili, anayasal olarak tanınan planlı diller arasına alındı. Bu gelişme Hindistan’ın çok dilli yapısı içerisinde önemli bir kültürel ve siyasal kazanım olarak değerlendirildi.
• 1993 – İsrail-Filistin Oslo sürecinde anlaşma : 20 Ağustos 1993, Oslo Barış Süreci açısından önemli tarihlerden biridir. İsrail ile Filistin Kurtuluş Örgütü arasındaki gizli görüşmeler sonucunda ortaya çıkan anlaşma sürecinin temel metni bu dönemde şekillendi. Oslo süreci, İsrail ile FKÖ arasında karşılıklı tanıma ve Filistin yönetimine belirli alanlarda özerklik verilmesi yolunu açtı.
• 1995 – Hindistan’da Firozabad tren faciası : 20 Ağustos 1995’te Hindistan’ın Firozabad kentinde iki trenin çarpışması sonucu büyük bir demiryolu faciası meydana geldi. 358 kişi hayatını kaybetti. Hindistan’ın yoğun demiryolu ağında meydana gelen en ağır kazalardan biri olarak tarihe geçti.
• 1997 – Cezayir’de Souhane Katliamı : 20 Ağustos 1997’de Cezayir’deki iç savaş sırasında Souhane katliamı meydana geldi. 60’tan fazla kişi öldürüldü ve bazı kişiler kaçırıldı. 1990’lı yıllarda Cezayir’de devlet güçleri, İslamcı silahlı gruplar ve siviller arasında yaşanan çatışmalar büyük can kayıplarına neden olmuştu.
• 1998 – Kanada Yüksek Mahkemesi ve Quebec : 20 Ağustos 1998’de Kanada Yüksek Mahkemesi, Quebec’in Kanada’dan tek taraflı olarak ayrılmasının hukuken mümkün olmadığına ilişkin önemli bir karar verdi. Mahkeme, Quebec’in bağımsızlığı için yalnızca tek taraflı bir ayrılık ilanının yeterli olmayacağını; Kanada’nın anayasal düzeni ve demokratik süreçlerin dikkate alınması gerektiğini ortaya koydu.
• 1998 – ABD’nin Afganistan ve Sudan’a füze saldırıları : 7 Ağustos 1998’de Kenya ve Tanzanya’daki ABD büyükelçiliklerine yönelik bombalı saldırıların ardından ABD yönetimi, 20 Ağustos’ta Afganistan ve Sudan’daki hedeflere seyir füzeleriyle saldırılar düzenledi. Afganistan’da Usame bin Ladin ile bağlantılı olduğu ileri sürülen kamplar, Sudan’da ise kimyasal silah üretim tesisi olduğu iddia edilen bir tesis hedef alındı. Bu saldırılar, 11 Eylül 2001 öncesindeki ABD-El Kaide çatışmasının önemli aşamalarından biriydi.
• 2002 – Berlin’deki Irak Büyükelçiliği baskını : 20 Ağustos 2002’de Irak yönetimine muhalif bir grup Berlin’deki Irak Büyükelçiliğini kısa süreliğine ele geçirdi. Rehineler tutulduktan sonra olay birkaç saat içinde sona erdi.
• 2006 – Sri Lanka’da siyasi suikast : Sri Lanka’daki iç savaş devam ederken Tamil siyasetçi ve eski milletvekili S. Sivamaharajah, 20 Ağustos 2006’da evinde silahla öldürüldü.
• 2007 – China Airlines 120 kazası : 20 Ağustos 2007’de China Airlines’ın 120 sefer sayılı uçağı, Japonya’nın Okinawa kentindeki Naha Havalimanı’na indikten sonra alev aldı ve patladı. Yolcuların ve mürettebatın büyük bölümü tahliye edildi.
• 2008 – Spanair 5022 uçak kazası : 20 Ağustos 2008’de İspanya’da Spanair 5022 sefer sayılı uçak, Madrid Barajas Havalimanı’ndan kalkış sırasında düştü. Uçakta bulunan 172 kişiden 146’sı olay yerinde, 8 kişi ise daha sonra yaralanmaları nedeniyle hayatını kaybetti. Toplam can kaybı 154 kişi oldu. Kaza, Avrupa havacılık tarihinde en ağır facialardan biri olarak kayıtlara geçti.
• 2011 – First Air 6560 kazası : 20 Ağustos 2011’de Kanada’da First Air 6560 sefer sayılı uçak Resolute Bay yakınlarında düştü. Uçaktaki 15 kişiden 12’si hayatını kaybetti.
• 2012 – Venezuela’da hapishane isyanı : 20 Ağustos 2012’de Venezuela’nın başkenti Caracas’taki bir hapishanede isyan çıktı. Olayda en az 20 kişi hayatını kaybetti.
• 2014 – Japonya’da büyük heyelanlar : 20 Ağustos 2014’te Japonya’nın Hiroşima bölgesinde aşırı yağışların neden olduğu büyük toprak kaymaları meydana geldi. Felaket sonucunda 72 kişi hayatını kaybetti.

Türkiye Tarihinde 20 Ağustos

20 Ağustos’un Türkiye açısından öne çıkan olaylarını ayrıca toplamak gerekirse:

• 1516 – Antep’in Osmanlı hâkimiyetine girmesi Yavuz Sultan Selim döneminde Antep bölgesi Osmanlı yönetimine geçti. Gaziantep Kalesi’nin anahtarı Yunus Bey tarafından teslim edildi.
• 1922 – Mustafa Kemal Paşa Akşehir’e geldi Büyük Taarruz’dan yalnızca birkaç gün önce, 20 Ağustos 1922’de Başkomutan Mustafa Kemal Paşa Akşehir’e geldi. Bu gelişme Büyük Taarruz hazırlıklarının son aşamalarından biriydi. 26 Ağustos’ta başlayacak Büyük Taarruz öncesinde Türk ordusunun hazırlıkları tamamlanıyordu.
• 1922 – Türkiye Sosyalist İşçi Fırkası 20 Ağustos 1922’de Türkiye Sosyalist İşçi Fırkası kuruldu.
• 1937 – İzmir Enternasyonal Fuarı 20 Ağustos 1937’de İzmir’deki fuar, İzmir Enternasyonal Fuarı adıyla açıldı. Fuarın açılışını İktisat Vekili Celal Bayar gerçekleştirdi. Atatürk de fuarın açılışı dolayısıyla bir telgraf gönderdi.
• 1946 – Erzurum Depremi Erzurum’da büyük deprem meydana geldi ve yüzlerce kişi yaşamını yitirdi.
• 1952 – Günseli Başar Avrupa Güzeli 20 Ağustos 1952’de Napoli’de düzenlenen Avrupa Güzellik Yarışması’nda Günseli Başar birinci seçildi. Bu başarı Türk basınında geniş yer buldu. Dönemin gazeteleri de Günseli Başar’ın Avrupa güzeli seçildiğini duyurdu.
• 1974 – Atlılar Katliamı’nın ortaya çıkarılması Kıbrıs’ta Atlılar köyünde 57 Türk’ün cesedinin bulunduğu toplu mezarın ortaya çıkarılması, Kıbrıs tarihinin en acı olaylarından biri oldu.
• 1979 – Bahçelievler Katliamı davası 20 Ağustos 1979’da Ankara Bahçelievler’de öldürülen yedi Türkiye İşçi Partisi üyesi gençle ilgili davada sanıkların yargılanmasına başlandı.
• 1981 – İdamlar 20 Ağustos 1981’de Mustafa Özenç ve İsmet Şahin idam edildi.
• 1982 – Bülent Ecevit cezaevine konuldu Eski Başbakan Bülent Ecevit, 12 Eylül askeri darbesi sonrasında hakkında kesinleşen ceza nedeniyle Ankara Merkez Kapalı Cezaevi’ne konuldu.
• 1987 – YSK siyasi konuşmalar konusunda karar aldı Yüksek Seçim Kurulu, radyo ve televizyonda siyasi partiler adına konuşacak kişilerin parti üyesi olması yönünde karar aldı. Bu karar, siyasi yasakları devam eden eski liderlerin radyo ve televizyon konuşmalarında yer almasını etkiledi.
• 1988 – İran-Irak Savaşı sona erdi Türkiye’nin komşu bölgesindeki sekiz yıllık savaş 20 Ağustos’ta ateşkesle sona erdi.
• 1990 – Ayla Dikmen öldü Türk pop müziğinin önemli isimlerinden Ayla Dikmen, 20 Ağustos 1990’da hayatını kaybetti.
• 1991 – Nadir Nadi öldü Gazeteci ve yazar Nadir Nadi Abalıoğlu, 20 Ağustos 1991’de 83 yaşında öldü.
• 2006 – Tuncer Necmioğlu öldü Tiyatro, sinema ve televizyon oyuncusu, senarist ve tiyatro eleştirmeni Tuncer Necmioğlu, 20 Ağustos 2006’da hayatını kaybetti.

20 Ağustos’ta Doğan Önemli Kişiler

20 Ağustos, sanat, siyaset, bilim, edebiyat ve spor alanlarında çok sayıda tanınmış kişinin doğum günüdür.

• 1561 – Jacopo Peri İtalyan besteci, şarkıcı ve müzisyen. Erken dönem operanın gelişiminde önemli rol oynadı. Opera tarihinin kurucu isimlerinden biri kabul edilir.
• 1625 – Thomas Corneille Fransız şair ve oyun yazarı. Ünlü Fransız tiyatro yazarı Pierre Corneille’in kardeşiydi.
• 1776 – Bernardo O’Higgins Şili’nin bağımsızlık hareketinin önemli liderlerinden biri. Şili’nin İspanyol sömürge yönetiminden bağımsızlaşmasında önemli rol oynadı.
• 1779 – Jöns Jakob Berzelius İsveçli kimyager. Modern kimyanın gelişmesinde çok önemli katkıları oldu. Kimyasal elementlerin sembollerinin ve atom ağırlıklarının sistematik biçimde kullanılmasına büyük katkı sağladı.
• 1833 – Benjamin Harrison Amerika Birleşik Devletleri’nin 23. Başkanı. 1889-1893 yılları arasında ABD başkanlığı yaptı.
• 1941 – Slabodan Milošević Sırp ve Yugoslav siyasetçi. Sırbistan Cumhurbaşkanlığı yaptı ve Yugoslavya’nın parçalanma sürecinde son derece tartışmalı ve etkili bir siyasi figür oldu.
• 1942 – Isaac Hayes Amerikalı müzisyen, besteci, şarkıcı ve oyuncu. Soul müziğin önemli isimlerinden biriydi. Film müziği çalışmalarıyla da tanındı.
• 1944 – Rajiv Gandhi Hindistan’ın eski başbakanlarından. Hindistan’ın modernleşme ve teknoloji politikalarında önemli rol oynadı. 1991’de suikast sonucu öldürüldü.
• 1946 – Laurent Fabius Fransız siyasetçi. Fransa Başbakanlığı yaptı ve ülkenin önemli sosyalist politikacılarından biri oldu.
• 1946 – Ralf Hütter Alman müzisyen. Elektronik müziğin öncü gruplarından Kraftwerk’in kurucu isimlerinden biridir.
• 1946 – N. R. Narayana Murthy Hint iş insanı. Infosys’in kurucularından biri olarak Hindistan teknoloji sektörünün gelişiminde önemli rol oynadı.
• 1947 – James Pankow Amerikalı müzisyen. Chicago grubunun önemli üyelerinden biridir.
• 1947 – Ray Wise Amerikalı oyuncu. Özellikle televizyon yapımları ve David Lynch’in Twin Peaks dizisindeki rolüyle tanınır.
• 1948 – Robert Plant İngiliz müzisyen ve şarkıcı. Led Zeppelin grubunun solisti olarak rock müzik tarihinin en önemli vokalistlerinden biri oldu. Robert Plant’in doğum günü 20 Ağustos’un müzik dünyasındaki en bilinen doğum günlerinden biridir.
• 1949 – Phil Lynott İrlandalı müzisyen. Thin Lizzy grubunun kurucusu, solisti ve bas gitaristiydi.
• 1966 – Dimebag Darrell Gerçek adı Darrell Lance Abbott olan Amerikalı gitarist. Pantera grubunun kurucularından biri ve heavy metal tarihinin en etkili gitaristlerinden biri oldu.
• 1974 – Amy Adams Amerikalı oyuncu. Sinema dünyasında çok sayıda ödül adaylığı bulunan önemli oyunculardan biridir.
• 1979 – Şebnem Bozoklu Türk oyuncu. Tiyatro, sinema ve televizyon çalışmalarının yanı sıra özellikle televizyon dizilerindeki rolleriyle tanındı.
• 1983 – Andrew Garfield İngiliz-Amerikalı oyuncu. Özellikle The Amazing Spider-Man filmlerindeki Peter Parker/Spider-Man rolüyle dünya çapında tanındı.
• 1988 – Jerryd Bayless Amerikalı basketbolcu. NBA’de çeşitli takımlarda forma giydi.
• 1992 – Demi Lovato Amerikalı şarkıcı, oyuncu ve söz yazarı. Genç yaşta Disney yapımlarıyla tanındı; daha sonra pop müzik kariyerini geliştirdi.

Türkiye’den doğanlar arasında ise Hüseyin Mükerrem Hiç, Hüseyin Kutman, Toron Karacaoğlu, Gürdal Duyar, Aydın Ayaydın, Ümit Efekan, Füsun Demirel, Metin Gürak, İlker İnanoğlu, Berna Laçin, Öykü Karayel ve Neslihan Atagül gibi isimler yer almaktadır.

20 Ağustos’ta Hayatını Kaybeden Önemli Kişiler

• 1153 – Bernard de Clairvaux Fransız din adamı ve teolog. Orta Çağ Avrupa’sında Katolik düşüncesinin önemli isimlerinden biriydi.
• 1384 – Geert Groote Hollandalı vaiz. Orta Çağ Avrupa’sındaki dinî reform hareketlerinde etkili oldu.
• 1639 – Martin Opitz Alman şair. Alman edebiyatında Barok şiirin gelişiminde önemli rol oynadı.
• 1785 – Jean-Baptiste Pigalle Fransız heykeltıraş. 18. yüzyıl Fransız heykel sanatının önemli isimlerinden biriydi.
• 1821 – Dorothea von Medem Kurlandiya Düşesi.
• 1854 – Friedrich Wilhelm Joseph Schelling Alman filozof. Alman idealizminin önemli düşünürlerinden biridir. Kant, Fichte ve Hegel ile birlikte 18. ve 19. yüzyıl Alman felsefesinin gelişiminde etkili oldu.
• 1915 – Paul Ehrlich Alman doktor ve bilim insanı. Bağışıklık bilimi ve kemoterapinin gelişimine önemli katkılarda bulundu. Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü kazandı.
• 1917 – Adolf von Baeyer Alman kimyager. Organik kimya alanındaki çalışmaları nedeniyle Nobel Kimya Ödülü aldı.
• 1951 – İzzettin Çalışlar Türk asker ve siyasetçi. Kurtuluş Savaşı döneminde önemli askerî görevlerde bulundu; daha sonra siyaset alanında da görev yaptı.
• 1961 – Percy Williams Bridgman Amerikalı fizikçi. Yüksek basınç fiziği alanındaki çalışmalarıyla Nobel Fizik Ödülü aldı.
• 1976 – Mustafa Baydar Türk gazeteci ve yazar.
• 1979 – Ömer Faruk Toprak Türk toplumcu-gerçekçi şair, romancı ve öykü yazarı. Türk edebiyatında toplumcu gerçekçi çizginin önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilir.
• 1980 – Joe Dassin Amerikalı-Fransız şarkıcı. Özellikle Fransızca seslendirdiği romantik şarkılarla Avrupa’da büyük bir şöhrete ulaştı.
• 1990 – Ayla Dikmen Türk pop müziği sanatçısı. Özellikle “Anlamazdın” adlı şarkısıyla Türk pop müziğinde kalıcı bir iz bıraktı. 20 Ağustos 1990’da hayatını kaybetti.
• 1991 – Nadir Nadi Abalıoğlu Türk gazeteci ve yazar. Cumhuriyet gazetesinin önemli isimlerinden biri, uzun yıllar başyazarı ve yöneticisi oldu. 20 Ağustos 1991’de hayatını kaybetti.
• 1995 – Hugo Pratt İtalyan çizgi roman yazarı ve çizer. Özellikle Corto Maltese karakterinin yaratıcısı olarak çizgi roman tarihinde büyük bir yere sahiptir.
• 1996 – Rio Reiser Alman şarkıcı ve müzisyen.
• 1997 – Norris Bradbury Amerikalı fizikçi. Manhattan Projesi ve nükleer araştırmalarla bağlantılı bilim insanlarından biriydi.
• 2001 – Fred Hoyle İngiliz astronom. Yıldızların oluşumu ve elementlerin kökeni üzerine önemli çalışmalar yaptı. “Big Bang” ifadesinin yaygınlaşmasında da adı sıkça anılır.
• 2006 – Tuncer Necmioğlu Türk tiyatro, sinema ve televizyon oyuncusu; senarist ve tiyatro eleştirmeni. 20 Ağustos 2006’da hayatını kaybetti.
• 2012 – Meles Zenawi Etiyopyalı siyasetçi ve Etiyopya başbakanı.
• 2012 – Phyllis Diller Amerikalı komedyen, oyuncu ve seslendirme sanatçısı.
• 2013 – Elmore Leonard Amerikalı romancı ve senarist. Polisiye ve suç romanlarının en önemli yazarlarından biri olarak tanındı.
• 2013 – Ted Post Amerikalı televizyon ve sinema yönetmeni.
• 2015 – Lina Morgan İspanyol oyuncu, şarkıcı ve komedyen.
• 2016 – Daniela Dessi İtalyan opera sanatçısı ve soprano.
• 2016 – Ignacio Padilla Meksikalı yazar.
• 2017 – Jerry Lewis Amerikalı aktör, komedyen, şarkıcı ve yönetmen. Amerikan komedi sinemasının en önemli isimlerinden biri olan Jerry Lewis, 20 Ağustos 2017’de hayatını kaybetti.

20 Ağustos’un Tarihsel Olarak Öne Çıkan Temaları

20 Ağustos tarihine topluca bakıldığında birkaç büyük tarihsel tema özellikle dikkat çeker.

Birinci büyük tema savaş ve askerî çatışmalardır. Yermük Savaşı, Achelous Muharebesi, Lens Savaşı, I. Dünya Savaşı’nda Brüksel’in işgali, Prag Baharı’nın bastırılması ve İran-Irak Savaşı’nın sona ermesi aynı tarihin askerî tarih açısından ne kadar yoğun olduğunu gösterir.

İkinci büyük tema bağımsızlık ve devletlerin yeniden şekillenmesidir. Senegal’in bağımsızlığı ve Estonya’nın bağımsızlığını yeniden tesis etmesi bunun iki önemli örneğidir.

Üçüncü tema bilim ve teknolojidir. NS Savannah, Viking 1 ve Voyager 2 gibi gelişmeler 20 Ağustos’u uzay ve nükleer teknoloji tarihi açısından da önemli bir gün hâline getirir.

Dördüncü tema insanlık tarihinin trajedileridir. Holokost dönemi Drancy Kampı, Erzurum Depremi, Marchioness faciası, Firozabad tren kazası, Spanair 5022 kazası ve Hiroşima heyelanları gibi olaylar 20 Ağustos’un yalnızca siyasi zaferlerle değil, büyük kayıplarla da anıldığını gösterir.

Türkiye açısından ise 20 Ağustos özellikle Osmanlı tarihi, Millî Mücadele, Cumhuriyet dönemi kültür hayatı, Kıbrıs, Türk siyaseti, basını ve sanat dünyası bakımından dikkat çekici bir tarihtir. 1516’da Antep’in Osmanlı hâkimiyetine girmesi, 1922’de Mustafa Kemal Paşa’nın Büyük Taarruz öncesinde Akşehir’e gelmesi, İzmir Enternasyonal Fuarı’nın açılması, Günseli Başar’ın Avrupa güzeli seçilmesi ve Ayla Dikmen, Nadir Nadi ile Tuncer Necmioğlu gibi önemli isimlerin bu tarihte hayatını kaybetmesi bunun başlıca örnekleridir.

Kısacası 20 Ağustos; Osmanlı’dan Cumhuriyet’e, Avrupa savaşlarından Soğuk Savaş’a, Afrika’nın bağımsızlık hareketlerinden Sovyetler Birliği’nin çözülüşüne, Vietnam ve Ortadoğu’daki çatışmalardan uzay araştırmalarına kadar çok geniş bir tarihsel yelpazeye sahip, oldukça yoğun bir “tarihte bugün” tarihidir.