Tarihte Bugün 29 Haziran

29 Haziran, hem Türkiye hem de dünya tarihinde siyaset, diplomasi, savaş, bilim, spor, kültür ve sanat gibi birçok alanda köklü izler bırakan olaylara sahne olmuş özel bir tarihtir. Devletlerin sınırlarını değiştiren kararlar, özgürlük mücadeleleri, teknolojik atılımlar, sportif zaferler ve unutulmaz doğum-ölüm olayları bu günde bir araya gelmiştir. 

29 Haziran’da Yaşanan Önemli Olaylar

• 1868 – Hürriyet Gazetesi Londra’da Yayın Hayatına Başladı : Osmanlı Devleti’nde reform ve meşrutiyet fikirlerinin önde gelen isimlerinden Namık Kemal ile Ziya Paşa öncülüğünde hazırlanan Hürriyet gazetesi, Londra’da yayımlanmaya başladı. Yeni Osmanlılar Cemiyeti’nin düşüncelerini geniş kitlelere ulaştırmayı hedefleyen gazete, Osmanlı yönetimini eleştiren yazılarıyla dikkat çekti. Basın özgürlüğü, anayasal düzen ve modernleşme taleplerinin güçlenmesinde etkili oldu ve dönemin entelektüel muhalefet hareketine ivme kazandırdı.
• 1871 – İngiltere’de İlk Sendikacılık Yasası Kabul Edildi : Birleşik Krallık Parlamentosu, işçilerin sendika kurma ve örgütlenme hakkını tanıyan kapsamlı ilk yasayı onayladı. Bu düzenleme, sanayi devrimi sonrası ortaya çıkan işçi hareketleri için dönüm noktası niteliğindeydi ve Avrupa’nın pek çok ülkesinde benzer yasal düzenlemelere örnek oluşturdu. Modern işçi haklarının temel taşlarından biri olarak kabul edilir.
• 1880 – Fransa Tahiti’yi Topraklarına Kattı : Fransa, Büyük Okyanus’taki Tahiti Adası’nı resmen ilhak ederek sömürge hâline getirdi. Bağımsız Tahiti Krallığı’nın sonu anlamına gelen bu adım, Fransız Polinezyası’nın temelini attı. Tahiti, günümüzde de Fransa’ya bağlı denizaşırı bir topluluk olarak varlığını sürdürmektedir.
• 1923 – Fenerbahçe General Harrington Kupası’nı Kazandı : İstanbul’un işgal yıllarında İngiliz işgal kuvvetlerinin karma takımına karşı oynanan mücadelede Fenerbahçe 2-1 galip geldi. Zeki Rıza Sporel’in golleriyle kazanılan bu kupa, salt sportif bir başarı değil, Milli Mücadele döneminde Türk milletine moral ve umut veren sembolik bir zafer olarak hafızalara kazındı.
• 1925 – Şeyh Said ve Arkadaşlarının İdamı : Şeyh Said İsyanı’nın ardından Diyarbakır İstiklal Mahkemesi tarafından idama mahkûm edilen Şeyh Said ve çok sayıda takipçisi bu tarihte infaz edildi. Cumhuriyet’in erken dönemindeki en önemli iç güvenlik olaylarından biri olan isyanın bastırılması, devletin doğu bölgelerinde kapsamlı idari, askeri ve hukuki düzenlemeler yapmasını sağladı.
• 1933 – Sivas-Erzurum Demiryolu İnşaatı Başladı : Cumhuriyet’in kalkınma hamleleri kapsamında Doğu Anadolu’yu demiryolu ağına bağlayacak önemli bir projenin yapımına başlandı. Hat tamamlandığında bölgenin ekonomik kalkınması, ulaşım kolaylığı ve sosyal entegrasyonuna büyük katkı sağladı.
• 1938 – Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Kuruldu : Türkiye’de spor ve gençlik faaliyetlerini merkezî bir çatı altında toplamak amacıyla Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü resmen kuruldu. Kurum, Türk sporunun kurumsallaşması ve yaygınlaşmasında uzun yıllar temel rol üstlendi.
• 1938 – 150’likler İçin Af Yasası Kabul Edildi : Cumhuriyet’in ilanından sonra yurda girişi yasaklanan “150’likler” listesindekiler için af kanunu TBMM’de kabul edildi. Bu yasa, toplumsal uzlaşı ve barış sürecine katkı sağlayan önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.
• 1939 – Hatay’ın Türkiye’ye Katılma Kararı : Hatay Devleti Meclisi, oy birliğiyle Türkiye Cumhuriyeti’ne katılma kararı aldı. Diplomatik süreçlerin ardından gerçekleşen bu gelişme, Türk dış politikasının en başarılı sonuçlarından biri oldu. Kararın ardından 23 Temmuz 1939’da Türk birlikleri Hatay’a girdi ve bölge anavatana kavuştu.
• 1956 – Arthur Miller ile Marilyn Monroe Evlendi : Ünlü oyun yazarı Arthur Miller ile Hollywood’un ikonik yıldızı Marilyn Monroe Londra’da dünya evine girdi. Dönemin en çok konuşulan magazin olaylarından biri olan evlilik, sanat ve edebiyat dünyasını yakından ilgilendirdi.
• 1969 – Galatasaray Cumhurbaşkanlığı Kupası’nı Kazandı : Galatasaray, efsanevi golcü Metin Oktay’ın formasını son kez giydiği final maçında Cumhurbaşkanlığı Kupası’nı müzesine götürdü. Metin Oktay, Türk futbol tarihinin unutulmaz simalarından biri olarak kariyerine bu şekilde veda etti.
• 1969 – Yunus Nadi Armağanı Doğan Avcıoğlu’na Verildi : Doğan Avcıoğlu, Türkiye’nin Düzeni adlı eseriyle Yunus Nadi Armağanı’na layık görüldü. Kitap, Türkiye’nin toplumsal ve siyasi yapısını derinlemesine analiz eden önemli bir düşünce eseri olarak kabul edilir.
• 1971 – Türkiye’de Haşhaş Ekimi Yasaklandı : Bakanlar Kurulu kararıyla haşhaş ekimi yasaklandı. Kararda uluslararası uyuşturucuyla mücadele politikaları etkili oldu. Daha sonraki yıllarda kontrollü üretim modeline geçildi.
• 1974 – Isabel Perón Arjantin’in İlk Kadın Devlet Başkanı Oldu : Juan Perón’un ağır sağlık sorunları nedeniyle görevden çekilmesi üzerine eşi Isabel Perón devlet başkanlığı yetkilerini devraldı. Arjantin tarihinde bir ilk gerçekleşmiş oldu.
• 1982 – İsrail’in Lübnan İşgali ve Beyrut Kuşatması : İsrail güçleri Lübnan’a yönelik geniş çaplı operasyon başlattı. Filistin Kurtuluş Örgütü’nün Beyrut’tan tahliyesi konusunda görüşmeler yoğunlaştı. Bu gelişmeler Orta Doğu’daki güç dengelerini uzun yıllar etkiledi.
• 1986 – Ankara Büyükşehir Belediyesi Amblemi Değiştirildi : Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi, uzun yıllar kullanılan Hitit Güneşi amblemini değiştirerek cami ve minare siluetlerini içeren yeni bir logo kabul etti. Karar kamuoyunda geniş tartışmalara yol açtı.

Diğer Önemli Dünya Olayları

• 226: Cao Rui, Wei İmparatoru olarak tahta çıktı.
• 512: İrlanda’da güneş tutulması kaydedildi.
• 626: Avar-Sasani kuvvetleri Konstantinopolis’i kuşattı.
• 1072: Bizans İmparatoru Romanos IV Diogenes kör edildi.
• 1149: Inab Savaşı’nda Raymond of Poitiers öldürüldü.
• 1170: Suriye’de yıkıcı deprem yaşandı.
• 1194: Sverre Norveç kralı ilan edildi.
• 1444: Skanderbeg Osmanlı kuvvetlerini Torvioll’da yendi.
• 1529: Barcelona Antlaşması imzalandı.
• 1534: Jacques Cartier Prince Edward Adası’na ulaştı.
• 1613: Globe Theatre yangında yok oldu.
• 1767: Townshend Yasaları kabul edildi.
• 1807: Athos Deniz Savaşı’nda Osmanlı donanması yenildi.
• 1864: Kanada’da büyük tren kazası.
• 1871: Sendikacılık yasası.
• 1880: Tahiti ilhakı.
• 1913: İkinci Balkan Savaşı başladı.
• 1950: Kore Savaşı’nda ABD ablukası; Dünya Kupası’nda ABD-İngiltere sürprizi.
• 1952: İlk Miss Universe.
• 1956: ABD Interstate Otoyol Sistemi yasalaştı.
• 1958: Brezilya ilk Dünya Kupası’nı kazandı (Pelé’nin yıldızlaştığı final).
• 1967: Kudüs birleşti.
• 1971: Soyuz 11 kazası (uzayda ilk ölüm).
• 1972: ABD Yüksek Mahkemesi ölüm cezası kararını verdi.
• 1976: Seyşeller bağımsız oldu.
• 1995: Atlantis-Mir kenetlenmesi; Seul’de bina çöküşü.
• 2002: Türk Milli Takımı Dünya Kupası üçüncüsü.
• 2007: İlk iPhone piyasaya sürüldü.

29 Haziran’da Doğan Önemli Kişiler

• 1326: I. Murad – Osmanlı’nın üçüncü padişahı.
• 1798: Giacomo Leopardi – İtalyan şair ve filozof.
• 1900: Antoine de Saint-Exupéry – Küçük Prens yazarı.
• 1911: Bernard Herrmann – Ünlü film bestecisi.
• 1919: Slim Pickens – Aktör.
• 1920: Ray Harryhausen – Özel efekt efsanesi.
• 1929: Oriana Fallaci – İtalyan gazeteci ve yazar.
• 1944: Gary Busey – Amerikalı oyuncu.
• 1972: Serhat Tutumluer – Türk oyuncu.
• 1978: Nicole Scherzinger – Şarkıcı.
• 1979: Barış Akarsu – Türk müzisyen ve oyuncu.
• 1991: Kawhi Leonard – NBA yıldızı.

29 Haziran’da Hayatını Kaybedenler

• 1861: Elizabeth Barrett Browning – İngiliz şair.
• 1895: Thomas Henry Huxley – Biyolog.
• 1933: Roscoe Arbuckle – Sessiz sinema oyuncusu.
• 1934: Zaro Ağa – Uzun ömürlülüğüyle bilinen Türk vatandaş.
• 1940: Paul Klee – Ünlü ressam.
• 1941: Ignacy Jan Paderewski – Polonyalı piyanist ve devlet adamı.
• 1967: Jayne Mansfield – Amerikalı aktris.
• 1978: Bob Crane – Aktör.
• 1989: Tahsin Saraç – Türk şair ve yazar.
• 1992: Mohammed Boudiaf – Cezayir devlet başkanı.
• 1995: Lana Turner – Hollywood yıldızı.
• 2002: Rosemary Clooney – Şarkıcı.
• 2003: Katharine Hepburn – Efsanevi aktris.

Diğer önemli isimler: Orhan Doğan, Nezih Tuncay vb.

29 Haziran, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş ve konsolidasyon sürecinde kritik roller oynayan kararların alındığı (Hatay, Şeyh Said olayı, spor kurumları), milli hafızada yer eden zaferlerin yaşandığı ve dünya genelinde savaşlardan barışa, sanattan teknolojiye uzanan zengin bir tarihe sahip bir gündür. Bu tarih, hem ulusal hem evrensel ölçekte hafızalarda kalıcı izler bırakmıştır.