Tarihte Bugün 28 Haziran

28 Haziran, dünya ve Türkiye tarihi açısından oldukça zengin bir gündür. Savaşların, diplomatik kırılma noktalarının, kültürel ve sanatsal dönüm noktalarının yanı sıra bilimsel, siyasi ve toplumsal gelişmelerin yaşandığı bu tarih, özellikle modern çağın şekillenmesinde kritik rol oynamıştır. Saraybosna Suikastı gibi olaylar küresel çapta zincirleme etkiler yaratırken, Türkiye’de Kurtuluş Savaşı’ndan Cumhuriyet reformlarına uzanan önemli kilometre taşları da bu güne denk gelir.

28 Haziran’da Dünyada ve Türkiye’de Yaşanan Önemli Olaylar

• MÖ 209 – Türk Kara Kuvvetleri’nin Kuruluşu : Türk askeri tarihine göre Büyük Hun İmparatorluğu hükümdarı Mete Han (Modu Chanyu), bu dönemde tahta çıkarak düzenli ordu sistemini kurmuş ve onlu teşkilat yapısını hayata geçirmiştir. Bu teşkilatlanma, Türk ordularının disiplinli ve etkili bir yapıya kavuşmasında temel rol oynamış, sonraki Türk devletleri tarafından da örnek alınmıştır. Günümüzde Türk Kara Kuvvetleri Günü, bu tarih vesilesiyle kutlanmaktadır.
• 1389 – I. Kosova Muharebesi : Osmanlı Padişahı I. Murad komutasındaki Osmanlı ordusu ile Sırp Prensi Lazar Hrebelyanoviç önderliğindeki çok uluslu Balkan ittifakı arasında büyük bir meydan savaşı gerçekleşti. Osmanlıların zaferiyle sonuçlanan muharebe, Balkanlar’daki Osmanlı hâkimiyetini pekiştirdi ve Sırp devletinin askeri gücünü önemli ölçüde zayıflattı. Savaşın hemen ardından I. Murad, Miloş Obiliç tarafından hançerlenerek şehit düştü. Böylece hem zafer kazanan hem de savaş alanında hayatını kaybeden ilk Osmanlı padişahı oldu. Yerine oğlu Yıldırım Bayezid geçti. Bu olay, Osmanlı’nın Avrupa’daki genişlemesinde dönüm noktalarından biriydi.
• 1763 – Komárom Depremi : Macaristan’ın Komárom kentinde yaklaşık 6,2 büyüklüğünde şiddetli bir deprem meydana geldi. Bölgedeki birçok bina yıkıldı ve bu olay, Orta Avrupa’nın en yıkıcı doğal afetlerinden biri olarak tarihe geçti.
• 1838 – Kraliçe Victoria’nın Taç Giyme Töreni : 18 yaşındaki Victoria, Westminster Abbey’de düzenlenen görkemli bir törenle Birleşik Krallık Kraliçesi ilan edildi. Yaklaşık 64 yıl süren saltanatı boyunca Sanayi Devrimi ivme kazandı, Britanya İmparatorluğu zirveye ulaştı ve “Victoria Dönemi” olarak anılan kültürel ve ekonomik bir çağ başladı.
• 1841 – Giselle Balesinin Prömiyeri : Romantik bale tarihinin başyapıtlarından “Giselle”, Paris’teki Théâtre de l’Académie Royale de Musique’te ilk kez sahnelendi. Eser, duygusal derinliği ve teknik ustalığıyla günümüzde de klasik bale repertuvarının vazgeçilmezleri arasında yer almaktadır.
• 1846 – Saksafonun Patenti : Belçikalı enstrüman ustası Adolphe Sax, geliştirdiği saksafonun patentini aldı. Bu nefesli çalgı, özellikle caz, blues, rock ve askeri bandolarda devrim yaratarak modern müziğin ses dünyasını zenginleştirdi.
• 1862 – Tasvir-i Efkar Gazetesinin Yayına Başlaması : Osmanlı aydınlarından Şinasi tarafından çıkarılan Tasvir-i Efkar, Osmanlı basın tarihinde çığır açan bir yayın oldu. Sade Türkçe kullanımı, fikir gazeteciliğini başlatması ve Namık Kemal gibi önemli kalemlere ev sahipliği yapmasıyla Tanzimat dönemi düşünce hayatına büyük katkı sağladı.
• 1894 – Labor Day’in ABD’de Resmi Tatil İlanı : ABD Kongresi, İşçi Bayramı’nı (Labor Day) federal tatil olarak kabul etti. Bu karar, işçi hakları mücadelesinin önemli bir kazanımıydı ve hâlâ Eylül ayının ilk pazartesi günü kutlanmaktadır.
• 1895 – Orta Amerika Birliği’nin Kuruluşu : El Salvador, Honduras ve Nikaragua bir araya gelerek Orta Amerika Birliği’ni oluşturdu. Birlik kısa süreli olsa da bölgesel entegrasyon çabalarının erken örneklerinden biri olarak dikkat çeker.
• 1914 – Saraybosna Suikastı : Avusturya-Macaristan Veliahtı Arşidük Franz Ferdinand ve eşi Sophie, Bosna-Hersek’in Saraybosna kentinde Sırp milliyetçisi Gavrilo Princip tarafından öldürüldü. Bu suikast, Temmuz Krizi’ni tetikleyerek Avusturya-Sırbistan savaşını, ardından da ittifak sistemleri üzerinden I. Dünya Savaşı’nı başlattı. Yaklaşık 20 milyon insanın ölümüne yol açan savaşın en önemli tetikleyicilerinden biri olarak tarihe geçti.
• 1919 – Versay Barış Antlaşması : I. Dünya Savaşı’nı resmen sona erdiren antlaşma, Fransa’nın Versailles Sarayı’nda imzalandı. Almanya’ya ağır tazminatlar, ordu kısıtlamaları ve toprak kayıpları getiren antlaşma, Avrupa haritasını yeniden çizdi ancak yarattığı hoşnutsuzluklar II. Dünya Savaşı’nın tohumlarını ekti.
• 1921 – İzmit’in Kurtuluşu : Kurtuluş Savaşı sırasında İzmit (Kocaeli), İngiliz ve Yunan işgalinden kurtarılarak Türk idaresine geçti. Bu, Anadolu’daki milli mücadelenin önemli başarılarından biriydi.
• 1923 – Mustafa Kemal’e Fahri Müderrislik Unvanı : İstanbul Darülfünunu, Mustafa Kemal Paşa’ya fahri profesörlük belgesi verdi. Bu, Cumhuriyet’in ilanından önceki dönemde akademik alandaki önemli bir tanıma örneğiydi.
• 1926 – Yeni Ticaret Kanunu : Cumhuriyet döneminde ekonomik yapının modernleşmesine katkı sağlayan Ticaret Kanunu kabul edildi.
• 1933 – Anıtlar Yüksek Kurulu’nun Oluşturulması : Türkiye’de tarihi ve kültürel mirasın korunması için önemli bir adım atılarak Anıtlar Yüksek Kurulu kuruldu.
• 1938 – Türk Basın Birliği Kanunu : Türk Basın Birliği’nin yasal altyapısı oluşturuldu. Aynı yıl Pensilvanya’da büyük bir meteor düştü.
• 1943 – Diyarbakır-Batman Demiryolu’nun Açılışı : Güneydoğu Anadolu’nun ulaşım altyapısını güçlendiren demiryolu hattı hizmete girdi.
• 1950 – Seul’ün Düşüşü : Kore Savaşı’nın ilk aşamalarında Kuzey Kore güçleri Güney Kore’nin başkenti Seul’ü ele geçirdi. Bu, savaşın seyrini etkileyen kritik bir gelişmeydi.
• 1967 – Doğu Kudüs’ün İlhakı : Altı Gün Savaşı’nın ardından İsrail, Doğu Kudüs’ü topraklarına kattığını açıkladı. Bu karar uluslararası alanda uzun süre tartışma konusu oldu.
• 1969 – Stonewall Ayaklanmaları : New York’ta Stonewall Inn barına yapılan polis baskınına karşı başlayan protestolar, LGBT+ hakları hareketinin küresel ölçekte simgesi haline geldi.
• 1971 – Türkiye’de Afyon Ekimi Yasağı : Uyuşturucuyla mücadele kapsamında afyon ekimi yasaklandı (daha sonra kontrollü üretim modeline geçildi).
• 1997 – Mike Tyson’ın Kulak Isırma Olayı : Boks maçında Mike Tyson, rakibi Evander Holyfield’in kulağını ısırarak diskalifiye oldu. Spor tarihinin en sansasyonel olaylarından biriydi.
• 2004 – NATO İstanbul Zirvesi : İstanbul’da düzenlenen zirvede ittifakın geleceği, genişleme ve terörle mücadele konuları görüşüldü.
• 2013 – Trabzon Ayasofya Camii’nin Yeniden Açılışı : Trabzon’daki Ayasofya Camii, uzun bir aradan sonra ibadete açıldı.
• 2016 – Atatürk Havalimanı Saldırısı : İstanbul’da düzenlenen terör saldırısında 45 kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı.
• Bunların yanı sıra 1942’de Nazi Almanyası’nın Sovyetler’e karşı Case Blue harekâtı, 1981’de Tahran bombalaması gibi olaylar da tarihe damga vurmuştur.

28 Haziran’da Doğan Önemli İsimler

• 1491: VIII. Henry (İngiltere Kralı)
• 1577: Peter Paul Rubens (Flaman ressam)
• 1703: John Wesley (Metodizm’in kurucusu)
• 1712: Jean-Jacques Rousseau (Filozof ve yazar)
• 1926: Mel Brooks (Oyuncu ve yönetmen)
• 1936: Belgin Doruk (Türk sinema oyuncusu)
• 1945: Türkan Şoray (Türk sinemasının “Sultan”ı) ve Nazlı Eray (Yazar)
• 1952: Enis Batur (Şair ve yazar)
• 1971: Elon Musk (Girişimci)
• 1991: Kevin De Bruyne (Futbolcu)

Ayrıca Kerem Görsev, Harun Tekin, Ali İhsan Varol, Şenay Gürler gibi Türk sanatçılar da bu tarihte doğmuştur.

28 Haziran’da Hayatını Kaybeden Önemli İsimler

• 1389: I. Murad (Osmanlı Padişahı)
• 1836: James Madison (ABD’nin 4. Başkanı)
• 1885: Hacı Arif Bey (Türk besteci)
• 1914: Franz Ferdinand ve eşi Sophie (Suikast)
• 1945: Yunus Nadi Abalıoğlu (Cumhuriyet gazetesinin kurucusu)
• 1966: Mehmet Fuat Köprülü (Tarihçi ve siyasetçi)
• 2007: Zehra Bilir (Türkücü)
• 2022: Cüneyt Arkın (Efsane Türk sinema oyuncusu ve yönetmen)

Diğer kayıplar arasında satranç ustası Mihail Tal, müzisyen Cinuçen Tanrıkorur ve çeşitli uluslararası figürler yer alır.

28 Haziran, Vidovdan gibi Sırp tarihinde de sembolik bir gündür. Savaşlardan barış antlaşmalarına, sanattan spora kadar geniş bir yelpazede olaylarla dolu olan bu tarih, insanlık tarihinin hem acılarını hem de ilerlemelerini yansıtmaya devam etmektedir. Her yıl yeni gelişmelerle zenginleşen bu gün, geçmişle bugünü bağlayan önemli bir köprüdür.