Tarihte Bugün 3 Nisan

3 Nisan, tarih boyunca hem dünyada hem de Türkiye’de siyasi dönüşümler, bilimsel buluşlar, kültürel gelişmeler, trajik olaylar ve önemli şahsiyetlerin doğum-ölüm tarihlerine sahne olmuş bir gündür.

Önemli Olaylar (Dünya ve Türkiye)

• 1043 – Günah Çıkartıcı Aziz Edward, İngiltere Kralı olarak taç giydi. Bu taç giyme töreni, İngiltere tarihinde Anglo-Sakson dönemin önemli bir kilometre taşı olarak kabul edilir.
• 1367 – Navarrete Savaşı (Nájera Savaşı) gerçekleşti; İngiltere, Aquitaine ve müttefikleri Castile’deki rakip güçleri yendi.
• 1559 – İtalya Savaşları’nı sona erdiren Cateau-Cambrésis Barış Antlaşması imzalandı. Bu anlaşma, Habsburg ve Valois hanedanları arasındaki uzun süren çatışmaları bitirerek Avrupa haritasını yeniden şekillendirdi.
• 1589 – Osmanlı İmparatorluğu’nda Yeniçeriler, sikkelerin değerinin düşürülmesi nedeniyle isyan başlattı.
• 1721 – Robert Walpole, fiilen Büyük Britanya’nın ilk Başbakanı konumuna geldi (resmi unvanı reddetmesine rağmen bu rolü üstlendi).
• 1776 – Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında Kıta Kongresi, özel korsan gemilerine (privateers) İngiliz gemilerine saldırma yetkisi verdi.
• 1860 – Amerika Birleşik Devletleri’nde Pony Express atlı posta servisinin ilk başarılı seferi başladı; Missouri’deki St. Joseph’ten Kaliforniya’daki Sacramento’ya uzanan yaklaşık 3000 kilometrelik rota, iletişim hızını büyük ölçüde artırdı.
• 1865 – Amerikan İç Savaşı’nda Birlik (Union) güçleri, Konfederasyon’un başkenti Richmond, Virginia’yı ele geçirdi.
• 1879 – Rus ordusu tarafından ele geçirilen Osmanlı toprağı Sofya, Bulgaristan Prensliği’nin başkenti ilan edildi.
• 1882 – Amerikan Vahşi Batı’nın ünlü kanun kaçağı Jesse James, kendi çetesinden Robert Ford tarafından öldürüldü.
• 1885 – Alman mühendis Gottlieb Daimler, hafif ve yüksek hızda çalışan dört zamanlı motor için patent aldı; bu icat, daha sonra dünyanın ilk motosikleti Daimler Reitwagen’in üretimine zemin hazırladı.
• 1895 – Oscar Wilde, iftira davası açtı; dava sürecinde eşcinsellik suçlamasıyla hapis cezasına çarptırıldı.
• 1896 – Modern Olimpiyat Oyunları kapsamında ilk maraton yarışı Atina’da düzenlendi.
• 1905 – Arjantin’de Boca Juniors futbol kulübü kuruldu.
• 1906 – Lumière Kardeşler renkli fotoğraf tekniğini icat etti.
• 1918 – Birinci Dünya Savaşı sırasında Doğu Anadolu’da Çaldıran ve Saray bölgeleri düşman işgalinden kurtuldu.
• 1922 – Josef Stalin, Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri olarak atandı.
• 1924 – İstanbul’da Topkapı Sarayı, Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla müzeye dönüştürüldü.
• 1930 – Türkiye’de kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanıyan Belediyeler Kanunu kabul edildi; bu, Cumhuriyet döneminde kadın hakları açısından önemli bir adımdı.
• 1936 – Charles Lindbergh’in oğlunun kaçırılması ve öldürülmesi davasında Bruno Richard Hauptmann elektrikli sandalyede idam edildi.
• 1937 – Türkiye’nin ilk ağır sanayi hamlesi olan Karabük Demir-Çelik Fabrikaları’nın temeli, Başbakan İsmet İnönü tarafından atıldı; fabrika uzun yıllar ülkenin tek demir-çelik üreticisi olarak hizmet verdi.
• 1940 – II. Dünya Savaşı sırasında Sovyetler Birliği, Katyn Katliamı’nı gerçekleştirdi; yaklaşık 22.000 Polonyalı subay ve aydın katledildi.
• 1948 – ABD Başkanı Harry S. Truman, Marshall Planı’nı imzaladı; savaş sonrası 16 Avrupa ülkesine toplam 5 milyar dolar (dönemin değeriyle yaklaşık 12-13 milyar dolar) ekonomik yardım öngören bu plan, Avrupa’nın yeniden inşasında kritik rol oynadı.
• 1951 – İstanbul’da bir kumarhanede yakalanan Büyük Doğu dergisi sahibi Necip Fazıl Kısakürek, 30 lira para cezasına çarptırıldı.
• 1954 – Adana’da Türk Hava Yolları’na ait bir uçak düştü; 25 kişi hayatını kaybetti. Kazada arkeolog, felsefeci ve siyaset adamı Remzi Oğuz Arık da 55 yaşında yaşamını yitirdi.
• 1960 – Moskova Bolşoy Tiyatrosu’nda sahneye çıkan Türk opera sanatçısı Leyla Gencer, Verdi’nin La Traviata eserinde büyük başarı elde etti.
• 1963 – Türkiye’de 27 Mayıs Hürriyet ve Anayasa Bayramı olarak ilan edildi.
• 1968 – Martin Luther King Jr., Memphis’te “I’ve Been to the Mountaintop” (Dağın Zirvesine Çıktım) adlı ünlü konuşmasını yaptı; bu, suikasta uğramasından bir gün önce gerçekleştirdiği son tarihi hitabıydı.
• 1974 – ABD tarihinde ikinci en büyük kasırga salgını (Super Outbreak) yaşandı; 315 kişi öldü, yaklaşık 5.500 kişi yaralandı.
• 1975 – Malatya’da İnönü Üniversitesi kuruldu.
• 1975 – Vietnam Savaşı’nın son aşamasında Operation Babylift başladı; binlerce Vietnamlı çocuk tahliye edildi.
• 1979 – Pakistan’ın devrik Başbakanı Zülfikar Ali Butto idam edildi.
• 1981 – İlk başarılı taşınabilir bilgisayar Osborne 1, San Francisco’daki West Coast Computer Faire’de tanıtıldı.
• 1986 – IBM, ilk dizüstü (laptop) bilgisayarlarını piyasaya sundu.
• 1992 – Ankara’nın Çankaya ilçesi Kaymakamlığı’na vekil olarak atanan Azize Düşer, Türkiye’nin ilk kadın kaymakamı oldu.
• 1996 – Bosna-Hersek’ten Hırvatistan’a giden ABD Hava Kuvvetleri’ne ait Boeing T-43 uçağı Dubrovnik yakınlarında düştü; 35 kişi hayatını kaybetti (aralarında ABD Ticaret Bakanı Ron Brown da vardı).
• 1996 – “Unabomber” olarak bilinen Theodore Kaczynski, Montana’daki kulübesinde yakalandı.
• 2007 – Fransa’da TGV hızlı treni, deneme sürüşünde saatte 574,8 km hıza ulaşarak dünya rekoru kırdı.
• 2010 – Apple, ilk nesil iPad tablet bilgisayarını resmi olarak piyasaya sürdü.

Doğumlar

• 1245 – III. Philippe (Fransa Kralı, ö. 1285).
• 1395 – Georgios Trapezuntios (Yunan filozof, alim ve hümanist, ö. 1486).
• 1770 – Teodoros Kolokotronis (Yunan mareşali, ö. 1843).
• 1783 – Washington Irving (Amerikalı yazar, denemeci, biyografi yazarı ve tarihçi, ö. 1859).
• 1881 – Alcide De Gasperi (İtalyan devlet adamı, İtalya Cumhuriyeti’nin ilk Başbakanı, ö. 1954).
• 1883 – Ikki Kita (Japon yazar ve politik filozof, ö. 1937).
• 1885 – Jack Philby (İngiliz seyyah, yazar, istihbaratçı ve siyasetçi, ö. 1960).
• 1893 – Leslie Howard (İngiliz aktör, ö. 1943).
• 1894 – Neva Gerber (Amerikalı oyuncu, ö. 1974).
• 1915 – İhsan Doğramacı (Iraklı Türkmen kökenli doktor, akademisyen, YÖK’ün ilk başkanı, ö. 2010).
• 1921 – Darío Moreno (Yahudi asıllı Türk söz yazarı ve şarkıcı, ö. 1968).
• 1922 – Doris Day (Amerikalı oyuncu ve yapımcı, ö. 2019).
• 1924 – Marlon Brando (Amerikalı oyuncu, En İyi Erkek Oyuncu Oscar ödüllü, ö. 2004).
• 1927 – Fethi Naci (Türk yazar ve eleştirmen, ö. 2008).
• 1930 – Helmut Kohl (Alman siyasetçi ve devlet adamı, ö. 2017).
• 1934 – Jane Goodall (İngiliz primatolog, etolog ve antropolog).
• 1935 – Ahmet Yüksel Özemre (İlk Türk atom mühendisi, akademisyen ve yazar, ö. 2008).
• 1942 – Marsha Mason (Amerikalı oyuncu ve yönetmen).
• 1946 – Marisa Paredes (İspanyol oyuncu, ö. 2024).
• 1948 – Carlos Salinas de Gortari (Meksikalı iktisatçı ve siyasetçi).
• 1958 – Alec Baldwin (Amerikalı oyuncu).
• 1961 – Eddie Murphy (Amerikalı oyuncu ve komedyen).
• 1962 – Taner Yıldız (Türk elektrik mühendisi ve siyasetçi).
• 1966 – Fatih Ürek (Türk şarkıcı ve tiyatrocu).
• 1974 – Özlem Kumrular (Türk tarihçi, akademisyen ve roman yazarı, ö. 2024).
• 1978 – Ceynur (Türk şarkıcı).
• 1985 – Leona Lewis (İngiliz şarkıcı).
• 1986 – Amanda Bynes (Amerikalı oyuncu).

Ölümler

• 1882 – Jesse James (Amerikalı ünlü haydut ve silahşor).
• 1897 – Johannes Brahms (Alman besteci).
• 1950 – Kurt Weill (Alman besteci).
• 1954 – Remzi Oğuz Arık (Türk arkeolog, felsefeci ve siyaset adamı; Adana uçak kazasında öldü).
• 1991 – Graham Greene (İngiliz romancı).
• 1996 – Ron Brown (ABD Ticaret Bakanı; uçak kazasında öldü).
• 2017 – Helmut Kohl (Alman eski Şansölye).
• 2019 – Doris Day (Amerikalı oyuncu ve şarkıcı).
• 2024 – Marisa Paredes (İspanyol oyuncu) ve Özlem Kumrular (Türk yazar).

3 Nisan, tarih boyunca bilimsel ve teknolojik ilerlemelerin (renkli fotoğraf, ilk motosiklet motoru, taşınabilir bilgisayar, iPad), büyük siyasi ve ekonomik dönüşümlerin (Marshall Planı, Stalin’in yükselişi, kadın hakları adımları, ağır sanayi hamleleri), insan hakları mücadelelerinin ve trajik olayların (uçak kazaları, katliamlar, suikastlar) yoğunlaştığı bir gündür. Türkiye açısından ise Cumhuriyet reformları – kadınların siyasi hakları, sanayi kuruluşları, eğitim kurumları ve ilk kadın kaymakam gibi – modernleşme sürecinin önemli dönüm noktalarına ev sahipliği yapmıştır. Bu gün, değişim, yenilik ve tarihsel derslerin bir arada görüldüğü zengin bir mirasa sahiptir.